Кіріспе
Чехияның роман тілдері тарихымен байланысты этнорегионы – Моравиялық Валахия (немесе жай ғана Валашко; Валахия Морава) – Чехиядағы Моравияның ең шығыс бөлігінде, Словакия шекарасына жақын, шамамен Всетин, Валашке-Мезиричи және Рожнов-под-Радхоштем қалалары төңірегінде орналасқан таулы этнорегион. Валахия деген атау бұрын Моравия мен көршілес Силезияның барлық таулы аймақтарына қолданылған, бірақ 19 ғасырда этномәдени Моравия Валахиясы деп белгілі бір кішігірім аймақ анықталды. Дәстүрлі диалект чех және словак тілдерінен алынған элементтердің қосындысы болып табылады және таулы аймақтың мал шаруашылығымен байланысты румын тілінен шыққан ерекше сөздік қорына ие. Атау румындардың экзонимі "Влах" терминінен туындаған.
Moravian Wallachia (, or simply Valašsko; Valahia Moravă) is a mountainous ethnoregion located in the easternmost part of Moravia in the Czech Republic, near the Slovak border, roughly centered on the cities Vsetín, Valašské Meziříčí and Rožnov pod Radhoštěm. The name Wallachia used to be applied to all the highlands of Moravia and the neighboring Silesia, although in the 19th century a smaller area came to be defined as ethno cultural Moravian Wallachia. The traditional dialect represents a mixture of elements from the Czech and Slovak languages, and has a distinct lexicon of Romanian origin relating to the pastoral economy of the highlands. The name originated from the term "Vlach", the exonym of Romanians.
География және антропология
Моравия Валахиясы – Чехиядағы Моравияның ең шығыс бөлігінде, Словакия шекарасына жақын орналасқан таулы аймақ. Оның орталық бөлігі шамамен Всетин, Валашке-Мезиричи және Рожнов-под-Радгоштем қалаларында шоғырланған. Бұл Батыс Карпат тауларының құрамына кіреді. Батысында Лахиямен Штрамберк – Прибор – Фридек сызығы бойынша (Шембера бойынша) немесе диалектологиялық тұрғыдан (Франтишек Бартош бойынша) шектеседі.
Мәдениет
Халық дәстүрлі мал шаруашылығымен айналысады. Мал шаруашылығы ұзақ жылдар бойы Батыс Карпаттарға жақын жазықтарда жүргізілген егіншілікпен байланысты болғанымен, влахтардың әдістері мен қой және ешкі шаруашылығына қатысты ғұрыптары ерекше және жаңадан енгізілген, сондай-ақ жоталарда мал жаюды енгізу және сүт пен ірімшік (брынза) өндірісіне баса назар аудару олардың енгізген жаңалықтары еді. Сондай-ақ, кошар немесе котар – қой қорасы, čutora – су ыдысы, fujara – ерекше қайғылы дыбысы бар малшы флейтасы, koliba – малшылар үйі және bača – бас малшы сияқты сөздер жергілікті тілге енді. "Влах" киімі әлі де Чехия, Словакия және Польша этнографиясының маңызды бөлігі болып табылады. Аймақтың музыкасына влахтардың әсері болған деп саналады (мысалы, Лахия билерін қараңыз), бірақ ол Татра және Морава аңғарындағы влах, словак, чех, неміс және поляк музыкалық мәдениеттерінің жергілікті дамыған үйлесімін де көрсетеді.
Шығу тегі
Қазіргі Чехия мен Словакияға влахтардың қоныс аударуының нақты себептері мен қашан болғаны әлі анық емес. Лозованның сөзінше, влахтар бастапқыда роман тілінде сөйлейтін, православиелік христиан дінін ұстанатын, Трансильваниядан шыққан, мал өсірумен айналысатын көшпелі шаруалар болған. Камуселла 13-18 ғасырлар аралығында влахтардың Карпат таулары арқылы Моравияға көшіп келгенін, көпшілігі православие дінін сақтап қалғанын, бірақ славян тіліне ауысқанын айтады. Бұл ерекше мәдени мұра Y хромосомасының генетикалық зерттеу нәтижелерінде де көрінеді, Моравия влахтары қоршаған Орталық Еуропа халықтарына қарағанда, Аромандықтар сияқты Балқан аймағындағы оқшауланған топтарға жақын болып шықты.
Ерте заманауи кезең
Шығыс Моравиядағы влахтар Отыз жылдық соғыс кезінде (1618–48) көтеріліс жасады. Олар 1620–23 жылдары Габсбургтердің үстемдігіне қарсы сәтті күресті және бастапқыда бүлікші протестант венгрлермен қолдауға ие болды. 1621 жылға қарай Морава өзенінің шығысындағы Моравияның барлық аймағын бақылауларына алған влахтар 1623 жылы жеңіліске ұшырады, одан кейін бірқатар ашық атқыштар жазаланды. Олар 1623 жылдың соңында шабуылдарын жаңартты және 1624 жылдың наурыз айында поляк жасағын айқын жеңді. 1625–30 жылдары Габсбургтер мен Дания армиялары Моравия арқылы бірнеше рет өтті. Влахтар даниялықтарға, ал кейін шведтерге қосылды. 1627 жылы Данияның, 1643 жылы Швецияның шегінуінен кейін Габсбургтер 1644 жылы влахтарды толық жеңді.
Қазіргі заман
18 ғасырдың ортасынан бастап Моравия Валахиясының халқы өзін валахиялық деп атады. Ол кезде неміс тілінде бұл қауым die Wallachey деп белгілі болды. Де Уалахи (Влахи) терминін Уаласско (Валаско) деп өзгертіп, моравиялық валахты малшы деп сипаттады және бұл терминнің румындармен қатысы жоқ екенін айтты. Ол тілдің поляк және шығыс славян диалектілерінің элементтерін қамтитынын көрсетті. 1866 жылы Хайд Кларк моравиялықтардың моравиялық влахтарды (валахиялықтарды) "сырттан келген ұлт" деп қарастырғанын, бірақ славян тілінде сөйлейтінін хабарлады. Олардың ерекше киімдері мен мінез-қалпы болды.