Кіріспе

Көркемөнер мұражайы (Szépművészeti Múzeum [ˈseːpmyveːsɛti ˈmuːzɛum]) – Венгрияның Будапешт қаласындағы Батырлар алаңында орналасқан мұражай, ол Өнер сарайына қарап тұр. Ол Альберт Шикиданц және Фюлоп Герцогтың жобалары бойынша 1900-1906 жылдар аралығында эклектикалық неоклассикалық стильде салынған. Мұражайдың қоры халықаралық өнер туындыларынан (мажар өнерінен басқа) тұрады, оның ішінде Еуропа өнерінің барлық кезеңдерінен бұйымдар бар, жалпы саны 100 000-нан астам. Қорға Буда сарайынан, Эстерхазы және Зичи үйлерінен алынған заттармен қатар, жеке коллекционерлердің сыйлықтары да кірген. Мұражай қоры алты бөлімнен тұрады: Мысыр бөлімі, Антика бөлімі, Ежелгі мүсіндер галереясы, Ежелгі шеберлердің картиналары галереясы, Қазіргі заман коллекциясы, Графика коллекциясы. Аталмыш мекеме 2006 жылы құрылғанына 100 жыл толуын атап өтті.

Ежелгі Мысыр өнері

Галереяда Орталық Еуропадағы екінші ең ірі египеттік өнер жинағы бар. Бұл жинақ 1930 жылдары венгр египтологы Эдуард Малер сатып алған бірнеше коллекциядан тұрады. Египеттегі кейінгі қазбалар жинақтың көлемін арттырды. Ең қызықты туындылардың арасында суреттелген мумия саркофагтары бар.

Классикалық көнеліктер

Жинақтың негізгі бөлігі Мюнхендік классицист Пауль Арндттан алынған заттардан тұрады. Көрме негізінен Ежелгі Грекия мен Рим өнерінің туындыларын қамтиды. Ең маңыздысы – 3-ші ғасырда жасалған "Будапешт бишісі" аталған мәрмәр мүсіні. Кипр және Микендік коллекциясы, сондай-ақ керамика мен қола бұйымдары да ерекше көзге түседі.

Ескі шеберлердің суреттері (13-ден 18-ға дейінгі ғасырлар)

Жинақтағы 3000 картина 13-шы ғасырдан 18-ші ғасырдың соңына дейінгі еуропалық сурет өнерінің дамуын толық қамтиды. Жинақтың негізін Эстерхази үйінен алынған 700 картина құрайды. Жинақ итальяндық, неміс, голланд, фламанд, француз, ағылшын және испан өнеріне бөлінген. Ең маңызды туындылар: Масо ди Банконың «Күңдіздің тәж киюі», Сассеттаның «Қасиетті Тома Аквинский дұға етуде», Доменико Гирландайоның «Қасиетті Стефан шейіті», Бернардо Беллоттоның «Флоренциядағы Синьория алаңы», Джентиль Беллинидің «Катерина Корнароның портреті», Джорджоненің «Жас адамның портреті», Рафаэльдің «Эстерхази Мадоннасы», Джамбаттиста Питонидің «Испанның қасиетті Елизаветасы садақа беруде», Коррадо Джакинтоның «Сурет салу аллегориясы», «Жас періште хабарлаушы және Мұса заңды қабылдауда», Корреджоның «Мадонна және баласы періштемен бірге», Себастьяно дель Пьомбоның үш туындысы, Бронзиноның «Шопандардың табынуы», сондай-ақ оның «Венера, Купидон және Қызғану», Романоның «Дож Агостино Барбариго Никколо Орсиниге ту алқапты тапсыруы», Тицианның «Дож Маркантонио Тревизанидің портреті», Тинтореттоның «Эммаустағы кешкі ас», Тьеполоның «Клавьо шайқасындағы Әулие Яков», Дюрердің «Жас адамның портреті», Бернард ван Орлейдің «Чарльз V императорының портреті», Лукас Кранах Ұлының сегіз картинасы, Питер Брейгель Ұлының «Жан баптист уағыз айтуы», Рубенстің «Муций Скевола Порсенна алдында», Мурильоның «Паломниктерге нан үлестіруші бала Иисус», Мартен ван Хемскеркның «Жоқтау», Франс Халстың екі тамаша портреті және Эль Греко, Веласкес және Гойя сияқты испан шеберлерінің ерекше жинағы.

Ескі мүсін

Жинақтың негізгі бөлімі Орта ғасырдан 17 ғасырға дейінгі туындыларға арналған. Ол Кароли Пульский мен Истван Ференцидің итальяндық жинақтары мен қола коллекциялары негізінде құрылған. Соңғысынан Леонардо да Винчидің ең бағалы туындыларының бірі – кішкентай атпен суреттелген мүсіні алынған. Неміс және австриялық бөлімде боялған ағаштан жасалған мүсіндер көптеп ұсынылған.

Суреттер мен баспалар

Жинақта Естерхазы, Иштван Дельхаес және Пал Мажовскийдің сатып алуларынан түскен 10 000 сурет пен 100 000 гравюрадан тұратын таңдамалы, алмасып отыратын көрмелер ұсынылады. Еуропалық графика өнерінің барлық кезеңдері қамтылған. Ерекше туындылардың ішінде Леонардо да Винчидің Ангиари шайқасы үшін жасаған екі эскізі, Рембрандттың 15 суреті, Гояның 200 жұмысы және француз акватинталары бар.

1800 жылдан кейінгі өнер

Музейдің XIX және XX ғасырлардағы өнер жинағы басқа бөлімдердегіден кем маңызды; ол салыстырмалы түрде жаңа жинақ. Суреттердің көп бөлігі Бидермейер дәуірінен және француз өнерінен тұрады. Француз өнерінен романтизм кезеңінің (Евген Делакруа), Барбизон мектебінің (Жан-Батист Камиль Коро, Густав Курбе) және импрессионизмнің (Эдуард Мане, Клод Моне, Камиль Писсарро, Пьер Огюст Ренуар, Анри де Тулуз-Лотрек) өкілдері кездеседі. Огюст Роден мен Константин Мюньеге тиесілі мүсіндердің ірі коллекциясы бар.

Вазарели мұражайы

Венгриялық суретші Виктор Вазарели өзінің маңызды туындыларының үлкен жиынтығын галереяға сыйға берді. Бұл туындылар галерея қабырғаларынан тыс, Обудадағы Зичи үйінде тұрақты орын тапты. Ғимараттың екі қабатты бөлігі Вазарели мұражайы деп аталады және ол Шығыс Еуропадағы жалғыз мұндай мұражай.

Будапешт мұражайлар кварталы жобасы

2008 жылы Көркемсурет мұражайының директоры Ласло Баан өзінің мұражайын Венгрияның Ұлттық галереясымен біріктіруді ұсынды, себебі екі мұражайдың да көрме және коллекция профилі ұқсас болатын. Екеуі де (Людвиг заманауи өнер мұражайымен бірге) 20-ғасыр мен қазіргі заманғы көркем өнер саласында маманданған, олардың көп бөлігі шетелде тұратын венгр суретшілерінің туындыларынан тұрады. 2011 жылдың ақпанында Баанның қала бойынша шашырап жатқан коллекцияларды біріктіретін Көркемсурет мұражайына 18 миллион еуролық жер асты кеңейтуді қосу туралы өтініші қабылданбағаннан кейін, ол үкіметке 150 миллион еуроға екі жаңа ғимарат салу туралы балама жоспар ұсынды. Ол жаңа ғимараттарды – біреуін қазіргі заманғы еуропалық өнерге, екіншісін венгр фотосуретіне арналған "арнайы мұражай аралы" ретінде көріп, 2017 жылға дейін екі коллекцияны тұрақты түрде біріктіре отырып, Көркемсурет мұражайы мен Будапешт өнер залын (Műcsarnok) толықтыратын болады деп есептеді. 2011 жылдың қыркүйегінде Мәдениет жөніндегі мемлекеттік хатшы Геза Сзёкс Андрасси út бойында, қалалық саябаққа жақын және қазіргі Будапешт Көркемсурет мұражайы мен Будапешт өнер залының (Műcsarnok) жанында жаңа құрылыс салу жоспарларын ресми түрде жариялады. Бұл ғимаратта қазіргі Венгрия Ұлттық галереясының коллекциялары орналасады. Бұл кеңейтілген жоспар, бүкіл бульварды пайдалана отырып, Будапешт мұражайлар кварталы немесе Андрасси кварталы деп те аталады. 2011 жылдың желтоқсанының басында Венгрия Ұлттық галереясының директоры, 2010 жылдан бері қызмет етіп келе жатқан және галереяның Көркемсурет мұражайымен бірігуіне қарсы болған Ференц Цсак, бірігу процесін "[өте] кәсіби емес, демократияға қарсы және көзқарасы шектеулі" деп сипаттап, 2011 жылдың соңында отставкаға кететінін мәлімдеді. 2012 жылдың соңына қарай жаңа директор тағайындалмады және Венгрия Ұлттық галереясын бас директордың орынбасары Гьёрги Сюц басқарды.