Канадир CL-44: Канадтық турбовинттік ұшақ және Yukon тарихы

Кіріспе

Канадалық 4 турбовинттік ұшақ (1950-60 жылдар)

Canadair CL 44 – 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында Canadair компаниясы жасаған және өндірген, Bristol Britannia негізіндегі канадалық турбовинттік жолаушы және жүк ұшағы. Өте жаңашыл болғанымен, бұл ұшақтың шамалы ғана саны Канада Корольдік Әуе күштері (RCAF) үшін (CC 106 Yukon ретінде) және әлемдік коммерциялық операторлар үшін өндірілді. Ұшаққа Канаданың Юкон аймағының аты берілген.

Жобалау және әзірлеу

1950 жылдары Canadair компаниясы Bristol Britannia әуе кемесін құрастыруға лицензия алды. Олардың алғашқы қолданысы – ауыр модификацияланған Canadair CL 28 Argus патрульдік ұшағын (RCAF CP 107 таңбасымен) құрастыру болды. Бұл ұшақ Britannia-ның қанаттары мен құйрық бөліктерін, жаңа фюзеляж бен қозғалтқыштарды біріктірді. Нәтижесіндегі ұшақтың жылдамдығы мен қызмет ету биіктігі төмен болды, бірақ оның екі бомбалық бөлімі және ұзақ уақыт ауада қалу мүмкіндігі артық болды. RCAF өзінің C 54GM North Star ұшағын ауыстыруды қажет етті, ол Douglas C 54 Skymaster ұшағының кең ауқымды қайта құрылымы еді. Көптеген өзгерістердің ішінде, ұсынылған жаңа ұшақ Merlin қозғалтқыштарымен жабдықталуы тиіс болды. Canadair негізінен Еуропадағы Канада Құралдарына персонал мен логистикалық қолдау көрсету үшін ұзақ қашықтыққа арналған көліктерді жасау жұмысын бастады. 1957 жылдың қаңтар айында Canadair компаниясы сегіз ұшаққа тапсырыс алды, кейіннен ол 12 ұшаққа дейін артты. Жаңа жобаның RCAF таңбасы CC 106 Yukon болды, ал компанияның азаматтық түрі CL 44 6 деп аталды. Компания ішінде CL 44 жай ғана "Қырқ Төрт" деп аталатын. RCAF CL 44 ұшағын Bristol Orion қозғалтқыштарымен жабдықтауды талап етті. Британдық Министрлік Orion бағдарламасын тоқтатқаннан кейін, RCAF Rolls Royce Tyne 11 қозғалтқыштарына ауыстыру үшін техникалық талаптарды қайта қарады. CL 44 фюзеляжы ұзартылды, бұл оны Britannia 300-ден 12 фут 4 дюйм (3.75 м) ұзын етті, ал кейбір ұшақтардың сол жағына екі үлкен жүк есігі қосылды, сонымен қатар кабина 9,000 м (30,000 фут) биіктікте 2,400 м кабиналық қысымды сақтау үшін герметикаланды. Жобаға CL 28 қанаттары мен басқару жүйелері қолданылды. Yukon 134 жолаушыны және 9 адамнан тұратын экипажды тасымалдай алатын. Медициналық эвакуациялау міндеті бойынша, ол 80 науқасты және 11 адамнан тұратын экипажды қабылдай алатын. Yukon ұшағының көрсетілімі жаңағы апатқа ұшырауға жақын болды, себебі прототипті ангардан шығару мүмкін болмады, өйткені тік қанаты ангар есіктерін аша алмады. Бірінші ұшу 1959 жылдың 15 қарашасында Cartierville әуежайында өтті. Сынақ ұшулар кезінде электр тогының толықтай істен шығуынан бастап, қозғалтқыштардың дірілдеп, түсіп кетуіне дейін көптеген мәселелер кездесті. Rolls Royce қозғалтқыштарды жеткізуде қиындықтарға тап болды, нәтижесінде 1961 жылға дейін Canadair сыртында сарказммен "Юкон планерлері" деп аталатын ұшақтар тоқтатылды.

In the 1950s, Canadair acquired a licence to build the Bristol Britannia airliner. Their first use of it was to build the heavily modified Canadair CL 28 Argus patrol aircraft (RCAF designation CP 107) that combined the Britannia's wings and tail sections with a new fuselage and engines. The resulting aircraft had lower speed and service ceiling, but it had two bomb bays and greatly extended loiter times. The RCAF required a replacement for its C 54GM North Star, itself an extensive redesign of the Douglas C 54 Skymaster. Among many changes, the proposed new aircraft was powered by Merlin engines. Canadair began work on a long range transport primarily intended to provide personnel and logistics support for Canadian Forces in Europe. In January 1957 Canadair received a contract for eight aircraft, later increased to 12. The RCAF designation for the new design was CC 106 Yukon, while the company's civilian variant was known as the CL 44 6. In company parlance the CL 44 was simply "the Forty Four." The RCAF specified the CL 44 to be equipped with Bristol Orion engines. When the British Ministry of Supply canceled the Orion program, the RCAF revised the specifications to substitute the Rolls Royce Tyne 11. The CL 44 fuselage was lengthened, making it 12 ft 4 in (3.75 m) longer than the Britannia 300 with two large cargo doors added on the port side on some aircraft, while the cabin was pressurised to maintain a cabin altitude of 2,400 m at 9,000 m (30,000 ft). The design used modified CL 28 wings and controls. The Yukon could accommodate 134 passengers and a crew of nine. In the casualty evacuation role, it could take 80 patients and a crew of 11. The rollout of the Yukon was a near disaster because the prototype could not be pushed out of the hangar since the vertical fin could not clear the hangar doors. The first flight took place 15 November 1959 at Cartierville Airport. During test flights many problems were encountered, from complete electrical failure to engines shaking loose and almost falling off. Rolls Royce had problems delivering engines, resulting in the sarcastically named "Yukon gliders" being parked outside Canadair as late as 1961.

Пайдалану тарихы

Бастапқыда CL 44 6 RCAF үшін CC 106 Yukon ретінде өндірілді. Бастапқы проблемалар шешілгеннен кейін, RCAF қызметінде Yukon жақсы өнім көрсетті және 1961 жылдың желтоқсанында Yukon өз класы бойынша әлемдік рекордты орнатты – Токиодан RCAF Station Trenton, Ontario-ға дейін 17 сағат 3 минутта, орташа жылдамдығы 400 миль/сағ (640 км/сағ) болды. Кейіннен Yukon 23 сағат 51 минут бойы әуеде қалу рекордын орнатты. Бұл рекорд 1975 жылы Boeing 747SP ұшағы одан жақсы нәтиже көрсеткенге дейін бұзылмады. Қызметтен шығарылғанға дейін Yukon 65 миллион миль, 1,5 миллиард жолаушы миль және 360 миллион тонна-миль ұшты. 1960 жылдары АҚШ Әуе күштері CL 44D4 ұшағын сатып алуды қарастырды, бірақ Канада мен АҚШ-тағы саяси қарсылықтардан кейін жоба іске аспады. АҚШ Әуе күштерінің CL 44 ұшағын сатып алуы екі фактормен қиындатылды. Бұл Avro Canada CF 105 Arrow жобасының тоқтатылуынан кейін болды және 100 McDonnell F 101 Voodoo истребителінің 232 CL 44 D4 көлігіне Military Air Transport Service (MATS) үшін келісімшартқа алмастырылуын қамтитын "айырбас келісіміне" қатысты. Саяси даулар нәтижесінде Квебекке қарасты компанияға Онтариодағы компания үлкен келісімшарттан айрылғаннан кейін көп ұзамай келісімшарт алу қиындыққа ұшырады. АҚШ Әуе күштері шетелдік ұшақ сатып алудың американдық компаниялар бизнеске ие болғысы келгенде оңай емес екенін тез түсінді және келісімшартты Canadair-ге қалдырып, Boeing-ке KC 135 Stratotanker-ге тапсырыс берді. Жүк ұшағының CL 44D4 нұсқасында бүкіл құйрық бөлігі шарнирлі болды. Үлкен заттарды жылдам жүктеу үшін гидравликалық жетектің көмегімен ашылатын еді. Шарнирдегі инфляциялық тығыздық кабиналық қысымды сақтауға мүмкіндік берді, ал сегіз гидравликалық құлып конструкциялық тұрақтылықты қамтамасыз етті. Құйрықты 90 секунд ішінде құйрықтан басқару элементтерінен ашуға болады. Буындағы басқару элементтері итергіштер жүйесімен қамтамасыз етілді. CL 44D4 құйрығын "айналдыра алатын" алғашқы ірі ұшақ болды, бірақ кейбір шағын теңіз ұшақтарында сақтауды жеңілдету үшін осы мүмкіндік болды. Алайда, олар ұшу алдында бекітуді қажет етті. CL 44D4 сатып алып, пайдаланған төрт клиент болды. Loftleiðir CL 44D4 нұсқасының CL 44J түрінің жалғыз жолаушы операторы болды, ол Canadair сұранысы бойынша ұзартылды. Ол сол кезде Атлант мұхиты үстінен ұшып келе жатқан ең үлкен жолаушылар ұшағы болды. Loftleiðir CL 44J ұшағын "Rolls Royce 400 PropJet" деген атпен сатты. Бұл CL 44J кейде Canadair 400 деп аталатын шатасуға әкелді. 1973 жылы Loftleiðir Icelandic Airlines Air Iceland компаниясымен бірігіп, бүгінгі Icelandair компаниясын құрды. 1981 жылы Бакуде орналасқан КСРО-ның перехватчик ұшағы Аргентинаның Transporte Aéreo Rioplatense ұшағынан Canadair CL 44 ұшағын қасақана соқты, нәтижесінде үш аргентиналық және бір британдық қаза тапты (КСРО пилоты құлап, аман қалды). Ұшақ Израильден Иранға қару-жарақ жеткізіп жатқан еді. CC 106 Yukon ұшақтары 1971 жылдың наурыз айында қызметтен шығарылып, CC 137 (Boeing 707) ұшағымен ауыстырылды. Yukon Канаданың Әуе көлігі басқаруында ұзақ қызмет етуі мүмкін еді, егер екі фактор болмағанда: ұшу кезінде жанармай құюға арналған танкер ретінде жұмыс істей алатын ұшақтың қажеттілігі және қосалқы бөлшектердің созылмалы жетіспеушілігі мен жоғары құны, соңғысы CL 44 ешқашан іріктемелі өндіріске енгізілмегендіктен туындады. Барлық Yukon Оңтүстік Америка және Африка операторларына сатылды, өйткені оларды Солтүстік Америкада немесе Еуропада тіркеуге болмады, өйткені FAA Бристоль Британиядан келген бастапқы жел әйнектерін сертификаттаудан бас тартты, өйткені олар ұшу экипажының көру стандарттарына сәйкес келмеді. General Dynamics CV880/990 жел әйнектері ұшу палубасының құрылымына қабылдауға жеткілікті үйлесімді болды, бірақ құны тым жоғары болды. CC 106 бастапқы Бристоль Британия жел әйнегімен жабдықталған және RCAF операцияларынан шығарылған кезде, конверсияның құны бірлігіне 250 000 долларға бағаланды, тек құны Солтүстік Америка мен Еуропада қолданылуына кедергі келтірді. 1974 жылы Канадада азаматтық операциялар үшін CC 106 (Cargo) үшін арнайы рұхсат берілді.

Initially, the CL 44 6 was produced for the RCAF as the CC 106 Yukon. Once initial problems were resolved, in RCAF service the Yukon performed well and in December 1961, a Yukon set a world record for its class when it flew 6,750 mi (10,860 km) from Tokyo to RCAF Station Trenton, Ontario, in 17 hours, three minutes at an average speed of 400 mph (640 km/h). Later, a Yukon set a new record staying airborne for 23 hours and 51 minutes. These records were unbroken until bettered by the Boeing 747SP in 1975. By the time of their retirement, Yukons had flown 65 million miles, 1.5 billion passenger miles and 360 million ton miles. The CL 44D4 was briefly considered for purchase by the United States Air Force in the 1960s but the project was never culminated due to political backlash in Canada and the United States. The USAF purchase of the CL 44 was complicated by two factors. It came in the aftermath of the cancellation of the Avro Canada CF 105 Arrow and involved a "swap deal" wherein 100 McDonnell F 101 Voodoo fighters were obtained in return for a contract for 232 CL 44 D4 transports for the Military Air Transport Service (MATS). The political controversy that resulted led to problems for a Quebec based company receiving a contract so soon after an Ontario based company had lost a major contract. The USAF also quickly found that buying a foreign aircraft was not easy when American companies wanted the business and they relinquished the contract to Canadair, awarding an order to Boeing for the KC 135 Stratotanker. On the cargo aircraft variant CL 44D4 the entire tail section hinged. It could be opened using hydraulic actuators to load large items quickly. An inflatable seal at the hinge break enabled cabin pressure to be maintained, and eight hydraulic operated locks assured structural integrity. The tail could be opened from controls within the tail in 90 seconds. The flight controls at the joint were maintained by a system of push pads. The CL 44D4 was the first large aircraft to be able to "swing" its tail, although some small naval aircraft had this feature to ease storage. These, however, required rigging before flight. There were only four original customers who bought and operated the CL 44D4. Loftleiðir was the only passenger operator of the CL 44J, variant of CL 44D4 stretched on request by Canadair. It was the largest passenger aircraft flying over the Atlantic Ocean at that time. Loftleiðir marketed the CL 44J under the name "Rolls Royce 400 PropJet". This led to the confusion that the CL 44J is sometimes referred to as the Canadair 400. Loftleiðir Icelandic Airlines merged with Air Iceland in 1973 and became today's Icelandair. In 1981 a Baku, Azerbaijan based Soviet Union interceptor deliberately rammed an Argentine Canadair CL 44 from Transporte Aéreo Rioplatense, killing the three Argentines and one Briton on board; the aircraft was delivering arms from Israel to Iran (the Soviet pilot ejected and survived). The CC 106 Yukons retired in March 1971 and were replaced by the CC 137 (Boeing 707). The Yukons might have served longer with the Canadian Forces Air Transport Command but for two factors: the need for an aircraft which could operate as an in flight refueling tanker, and the chronic shortage and high cost of spares, the latter resulting because the CL 44 had never gone into large scale production. All Yukons were sold to South American and African operators as they could not be registered in North America or Europe since the FAA refused to certify the original windshields which came from the Bristol Britannia because they did not meet flight crew vision standards. The General Dynamics CV880/990 windshields were compatible enough to be adopted into the flight deck structure, but the cost was prohibitive. The CC 106 had the original Bristol Britannia windshield and, on its retirement from RCAF operations, the cost of conversion was estimated at $250,000.00 per unit, cost alone precluding its use in North America and Europe. In 1974, a special exclusion was granted for the CC 106 (Cargo) for civil operations in Canada.

Тірі қалған әуе кемелері

Бір CC 106 сақталғаны белгілі. 13-нөмірлі конструкцияның фюзеляжы, соңғы тіркеуі HC AZH болған, Эквадордың Куэнка қаласында түнгі клубқа айналдырылды. Сонымен қатар, Ұлыбританиядағы Борнмут әуежайында бір CL 44 O Skymonster әлі де сақталған.