Кіріспе
Годред Крован (1095 жылы қайтыс болды), гаэль тілінде Гофраид Кробан, Гофраид Меранх және Гофраид Мерáнах деп аталған, Дублин және Аралдар патшалықтарының гаэль-скандинавиялық билеушісі болды. Оның тегінің нақты жағдайы толыққанды дәлелденбесе де, ол, әрине, Уи Íмаир әулетінің мүшесі және Нортумбрия мен Дублиннің королі Амлайб Куаранның ұрпағы еді. Годред алғаш рет 1066 жылы норвегиялықтардың Англияға басып кіруіне қолдау көрсету контекстінде тарихқа енді. Бұл жорыстың сәтсіз аяқталуынан кейін Годред Маннға, оның туысы болған Аралдар королі Гофраид мак Ситриук сарайына келгені жазылған. 1070 жылдары соңғысы қайтыс болып, оның орнын ұлы Фингал басып алды. Он жыл ішінде Годред патшалық билікті күшпен тартып алды, бірақ осы оқиғаның нақты мән-жайлары белгісіз. 1091 жылға қарай Годред Дублин патшалығына ие болып, Ирландия теңізі аймағы арқылы өтетін құнды сауда жолдарын толық бақылауға алды. Годредтің кеңеюі Клайд сағасы мен Галлоуэйде де байқалуы мүмкін, және бұл ағылшыздарды батыс теңіз жағалауын қорғау үшін Камберлендтің бақылауын күшейтуге мәжбүр еткен болуы мүмкін. Годред өзінің күшін Гебрид аралдарынан алған сияқты; Манннан алынған археологиялық деректер, оны билікке келгенге дейінгі онжылдықтармен салыстырғанда, арал салыстырмалы түрде бейбіт кезеңді бастан өткергенін көрсетеді. Өзінің билігі тұсында Годред Гвинед патшасы Гриффуд ап Кюнанға әскери көмек көрсеткен болуы мүмкін, ол, мүмкін, оның туысы еді және Уэльстің қарсыластарымен және ағылшын магнаттарымен үздіксіз қақтығыстарда болды. Аралдардың ең ерте белгілі епископтары Годредтің билік құрған кезіне жатады, бірақ одан бұрын да осы лауазымды атқарған дін қызметкерлері болғаны анық. Годредтің Аралдарға келуіне дейін, Дублин Мюнстер королі Тойрделбах Уа Брианның толық бақылауында болған кезде, Дублин мен Аралдар шіркеулік жағынан толыққанды бөлінген болуы мүмкін. Годредтің Дублиндегі билігі 1094 жылы Мюнстер королі Мюрчертах Уа Брианның қолынан қуылғандықтан күрт аяқталды, және ол Годредті Манннан да қуған болуы мүмкін. Тарихи деректер ХІ ғасырдың соңғы онжылдығында індет пен ашаршылықтың күшеюін көрсетеді. Ирландиялық деректерге сәйкес, 1095 жылы Ирландия халқының төрттен бірі індеттен қаза тапты. Осы қайғылы оқиғалардың бірі – Годредтің өзі, ол Аралдардағы билік орталығы болған Айла аралдарында қайтыс болды. Годредтің тарихқа тигізген ең үлкен әсері – оның Крован әулетін құруы болуы мүмкін, оның аталық ұрпақтары шамамен екі ғасыр бойы Аралдарда билік жүргізді. Годред Крован әулетінің жойылғаннан кейін ғасырлар бойы Аралдарда билік жүргізген Клан Сомаирлдің аналық атасы болды. Осылайша, ол Gofraid mac Fergusa-мен бірдей болуы мүмкін, бұл Clann Somairle әулетінің ата-бабасы ретінде танымал генеалогиялық құрылым. Годред Манн аңызындағы атақты король Орримен де бірдей болуы мүмкін, ол Манн заң жүйесін құрған деп есептеледі. Годред пен король Орри Манн мен Айла аралдарындағы көптеген тарихи және тарихи-археологиялық орындармен байланысты.
Отбасылық шығу тегі
Годред Крованның туыстық тегі толыққанды дәлелденбесе де, ол Нортумбрия және Дублин корольдігінің патшасы Амлайб Куаранның тікелей ұрпағы болғаны белгілі. XIII-XIV ғасырлардағы Манн жылнамасы оны латын тілінде "filius Haraldi nigri de Ysland" деп атап, әкесі Аралт екенін көрсетеді. Ал XIV ғасырғы Тигернах жылнамасы оны гэль тілінде "mac Maic Arailt" деп атайды, бұл Годредтің әкесі емес, бабасы Аралт болғанын көрсетеді. Ол Дублин корольі Имар мак Араилттің немересі немесе туысы болуы мүмкін. Алайда, XIII ғасырдың басындағы Уэльс генеалогиялық жинағындағы Achau Brenhinoedd a Thywysogion Cymru еңбегінде "Gwrthryt Mearch" (Годред Крован) "Harallt Ddu" (Ислайдың Харальд "Қарасы") ұлы ретінде тіркелген, ал ол өз кезегінде "Ifor Gamle" (Имар мак Араилт) ұлы болған. Осылайша, Годред Имар мак Араилттің ұлы, немересі немесе туысы емес, шын мәнінде Дублин корольі Имар мак Араилттің немересі, Нортумбрия және Дублин корольі Амлайб Куаранның әкесінің ұрпағы және Уи Имайр руының мүшесі болып табылады. Жылнамадағы мәліметтер Годредтің туыстық тегін анықтауға көмектеседі. "Ysland" Исландияны білдірсе де, Годредті осы аралмен байланыстыратын басқа деректер жоқ, тіпті ол өмірін аяқтаған жер де белгісіз. Басқа мүмкіндік бойынша, "Ysland" Ирландияны білдіреді, онда Годредтің осы аралмен тығыз туыстық байланысы болуы мүмкін. Қай жағдайда болса да, дереккөздерде ол Манн аймағында тәрбиеленгендігі айтылады. Годредті алғашқы рет Маннның латын жылнамасында "Crouan" немесе "Crovan" деп атаған. Бұл есімнің шығу тегі мен мағынасы белгісіз. Ол гэль тіліндегі crob bhán ("ақ қолды") сөзінен туындауы мүмкін. Тағы бір нұсқа бойынша, cró bán ("ақ қанды") сөзінен шыққан, бұл өте ақ бетті болуын көрсетеді. Сонымен қатар, ол гэль тіліндегі crúbach ("тырнақ") сөзінен де шыққан болуы мүмкін. Егер эпитет көне норвег тілінен шыққан болса, онда kruppin ("мүгедек") сөзінен туындауы мүмкін. Бірнеше ирланд жылнамаларында Годредке meranach деген лақап ат қойылған. Бұл сөз гэль тіліндегі meránach ("ақылдан безген", "сасқан", "бас ауырған") немесе méránach (mérach деп те аталады), "бармақ" немесе "саусақ" мағынасын беретін сөзден шыққан болуы мүмкін. Егер meranach соңғы мағынаға сәйкес келсе, онда бұл эпитет Crouan/Crovan есімін толықтырып, Годредтің қолындағы ерекшеліктерді көрсетеді. Годред және оның әкесінен тараған, шамамен екі ғасыр бойы аралдарда билік еткен корольдық ұрпақтары қазіргі ғалымдарда Крован әулеті деп белгілі, бұл ат Годредтің құрметіне қойылған. Годредке қойылған көне скандинавиялық есімдер мен гэльдік лақаптардың үйлесімі, сондай-ақ оның әулеттік ұрпақтары аралдардың скандинавиялық-гэльдік патшалығының гибридтік сипатын көрсетеді.
Дублин мен Ирландия теңізінің билігі
Тигернах жылнамалары мен Манн жылнамасы Годредтің шамамен 1091 жылы Дублин патшалығын бағындырғанын көрсетеді. Атап айтқанда, бірінші дереккөз оған сол жылы «Дублин патшасы» атағын берсе, екіншісі оның Дублиннің барлық жерін және Лайнстердің көп бөлігін өз билігіне бағындырғанын мәлімдейді. Лайнстер туралы хроникадағы айғақтар шамадан тыс болғанымен, ол Файн Галлдың толық аумағын басып алуды және корольдік билікті көршілес аймақтарға таратуды білдіруі мүмкін. Осы кезеңде Дублиннің саяси бағыты белгісіз. 1088 жылы Ленстер патшасы Доннхад мак Домнайл Ремайр Уотерфордқа жасаған шабуылында Дублин әскерлерін қолданған сияқты. Сол жылы Дублин, Уотерфорд және Уэксфорд әскерлері Коркқа шабуыл жасағанда Уи Эхах Мумайн тарапынан жеңіліске ұшырады. Келесі жылы Доннхадқа «rí Gall» атағы берілді, бұл оның сол кезде Дублинді басқарғанын көрсетеді. Мюнстер патшасы Муйрхертах Уа Бриан да сол жылы Дублинге билік еткен, бірақ 1091 жылғы жылнамада Годредтің патшалығын растайтын ешқандай глагол жоқ, бұл оның 1089 жылдан бері Дублинде билік еткенін ұғындырады. Қалай болғанда да, Годредтің осы жағалаудағы елді мекенді иеленуі Мюнстер мен Ленстер патшалықтары арасындағы қақтығыстың мүмкіндігін пайдаланған таза оппортунизм болуы мүмкін. Оның Дублинмен туыстық байланысы оның үлкен жетістіктеріне әсер еткен болуы мүмкін, және Дублин халқы бұл жаулап алуды патшалық отбасының қайта орнатылуы деп қарастырған болуы мүмкін. Әрине, оның Ирландия теңізіндегі жеңістері Уи Имайр империясының қайта бірігуіне әкелді. Годредтің Дублин және аралдар патшалықтарымен туыстық байланысы болғанымен, оның билікке өрлеуіне патшалық амбицияларымен қатар экономикалық жағдайлар да ықпал еткен болуы мүмкін. Дублин Батыс Еуропадағы ең бай портердің бірі болды. Он бірінші ғасырдың соңында ол Ирландиядағы ең маңызды халық орталығына айналды. Аймақта үш негізгі сауда жолы болған сияқты: біреуі Оңтүстік Уэльстен Ирландияның Оңтүстік-Шығысына дейін (Ирландиядағы Уотерфорд және Уэксфорд елді мекендерін, Уэльстегі Бристоль және Сент-Дэвидс қалаларын байланыстырды); екіншісі Солтүстік Уэльстегі Ди өзенінен Маннға және Ирландиядағы Лиффи және Бойн өзендеріне дейін (осылайша Уэльстегі Честер және Холихед порттарын, Ирландиядағы Дублин және Дрогеда порттарымен байланыстырды); үшінші сауда жолы жоғарыда аталғандарға перпендикуляр бағытта, Оңтүстікке континентке және Солтүстікке Хебридтер арқылы Исландияға, Оркниге, Шетландқа, Скандинавияға және Балтық аймағына дейін созылды. Сондықтан Годредтің Дублинді бағындыруы аралдықтардың аймақтың оңтүстік бағыттарын бақылауға алуымен байланысты болуы мүмкін, осылайша оған Ирландия теңізінің сауда торабына толық бақылау береді. Бұл оның замандастарына қарағанда теңізде үстемдік екенін көрсетеді. Хроникада Годредтің Айла аралындағы өлімі туралы жазылған мәлімет, аралдың аралдардағы екіншілік билік орталығы болғанын көрсетеді. Historia Gruffud vab Kenan-да Грюффудтың Годредтен әскери көмек алу үшін аралдарға барғаны туралы айтылуы да Годредтің штаб-пәтері сол жерде болғанын дәлелдей алады. Годредтің Айледегі өлімі туралы жазбада оның жақын маңдағы қасиетті Айона аралында, оның немересі, Дублин және аралдардың патшасы Гофред мак Амлайбтың жерленген жерінде жерленген болуы мүмкін екендігі айтылады.
Despite Godred's apparent ancestral connections to the kingdoms of Dublin and the Isles, his rise to power could well have been driven by economic realities as much as royal aspirations. Dublin was one of the wealthiest ports in western Europe. By the end of the eleventh century, it was the most important population centre in Ireland. There appear to have been three main routes in the region: one running from southern Wales to south eastern Ireland (connecting the settlements of Waterford and Wexford in Ireland, with Bristol and St Davids in Wales); another route running from the river Dee in northern Wales to Mann itself, and to the rivers Liffey and Boyne in Ireland (thereby connecting the ports of Chester and Holyhead in Wales, with those of Dublin and Drogheda in Ireland); the third trade route running perpendicular to the aforementioned, extending south to the Continent and north through the Hebrides to Iceland, Orkney, Shetland, Scandinavia, and the Baltic region. Godred's conquest of Dublin, therefore, could have been undertaken in the context of an Islesman securing possession of the region's southernmost routes, thereby giving him total control of the Irish Sea trade nexus. a statement implying his maritime dominance over contemporaries. The chronicle's record of Godred's death on Islay could indicate that the island formed a secondary power centre in the Isles. The fact that Historia Gruffud vab Kenan notes that Gruffudd travelled into the Isles to obtain military assistance from Gothrei could also be evidence that Godred's headquarters was located there. The record of Godred's death on Islay further suggests that he may well have been buried on the nearby holy island of Iona, the burial place of his like named grandson, Gofraid mac Amlaíb, King of Dublin and the Isles.