Кіріспе

Хорват барокко ақыны, дворян және саясаткер Фран Кристо Франкопан (Frangepán Ferenc Kristóf; 4 наурыз 1643 – 30 сәуір 1671) – хорват барокко ақыны, дворян және саясаткер. Ол негізінен Зринский-Франкопан қастандығының сәтсіз аяқталуына қатысқандығымен еске алынады. Ол хорват маркизі, Франкопан әулетінің мүшесі және оның соңғы еркек түлегі болды.

Ерте өмір және поэзия

Хорватияның Босильево қаласында туған, ағаларынан жиырма жас кіші Фран Кристо Франкопан өзінің жеке тұлғасы ретінде шынайы ақын болды. Әкесі Вук Крсто Франкопан қайтыс болғаннан кейін, ол Загребке оқуға жіберілді, онда иезуит академиясына оқуға түсті. Ол Италияда білім алуды жалғастырмас бұрын, Жоғарғы қаладағы бүгінгі Хабделич көшесінде тұрды. Ол 1656 жылы 13 жасында өзінің алғашқы поэзиялық шығармасын – "Элегия" атты латын тілінде жариялады. Ол әр түрлі поэтикалық ықпалдарға ұшырады, бірақ олардың ешқайсысы оның жеке шабытын басып тастамады. Осындай рухта "Уақытты өткізуге арналған бақ" (Gartlic za čas kratiti) атты туындысы жазылды, ол түрмедегі ақынның өмірінен алынған жеке тәжірибелерді баяндайды. Франкопан бірнеше хорват диалектілерімен шектесетін аймақта өмір сүргендіктен, поэзиясын негізінен хорват тілінің кашкав-икав диалектісінде жазды (оның "Srića daje kaj misal ne zgaje" поэмасында көрініс тапқан). Түрмеде Франкопан Мольердің "Жорж Дандин" пьесасын аударды, бұл словен және кез келген славян тіліне алғашқы аударма болды. Петр Зринскиймен бірге оның ағасы Никола, Франкопан және оның қарындасы Катарина (Петрдің әйелі) 17 ғасырдағы хорват әдебиетіне поэзия мен проза жанрындағы түрлі туындылар қосты.

Васвар бейбітшілігі

Франкопан мен оның құдасы, бан (вице-король) Петар Зринский екеуі де қабілетті мемлекет қайраткерлері және көп жазатын жазушылар ретінде сипатталды. Олар Осман империясының әлсіреп бара жатқан билігінде болған венгр және хорват этникалық аймақтарын келіссөздер арқылы босатуда жетістіктерге жеткен. Алайда, монархиядағы венгр ықпалын шектеуді қалаған Вена әскери кеңесі Осман империясымен бейбіт келісімге қол қоюға шешім қабылдады, осыған сәйкес босатылған территориялар Осман империясына қайтарылуға тиіс болды. Венгр және хорват ақсүйектері осы келісімді, Васвар бейбітшілігін, өз мүдделеріне толығымен қарсы және арсыздық деп қарады. Жауап ретінде Франкопан мен Зринский король Леопольд I-ге қарсы көтеріліс ұйымдастыруға бел буды.

Өлім

Франкопан мен Зринский Венада патшалық гвардиясымен ұсталды. Қозғындық жасағандары үшін олар 1671 жылы Винер-Нойштадт қаласында өлім жазасына кесілді.

Мұра

Франкопан мен Зринскидің портреттері 1993 және 2001 жылдары шығарылған хорват 5 куна банкнотасының бет жағында бейнеленген. Оның өлеңдері әлі де танымал және хорват тілінің үш диалектісі – шток, кашкав және чакавтің қосындысымен жазылған. Осы стильде жазу хорват бароккосының Озалж әдеби үйірмесінің басқа жазушыларына да тән болды: Ана Катарина Зрински және Петар IV Зрински.