Кіріспе
Кретьен де Труаның аяқталмаған романсы «Персевал, Грааль тарихы» – Кретьен де Труаның 12 ғасырдың аяғында ескі француз тілінде жазған аяқталмаған бесінші өлеңді романы. Кейінгі авторлар түпнұсқадағы 9000 жолға 54000 жол қосып, оларды «Төрт жалғастыру» деп атады, сондай-ақ басқа да байланысты мәтіндерді жазды. «Персевал» – Киелі Граль іздестірілісі туралы ең ерте жазылған дерек, бірақ орталық сахнада тек алтын граль (дастарқан) сипатталады, оны «киелі» деп атамайды және сол кезде пайда болған найзаны да бірдей маңызды деп есептейді. Граль және жас рыцарь Персевал туралы әңгімелерден басқа, поэма мен оның жалғасы Гауэйн мен король Артурдың басқа рыцарьларының да оқиғаларын баяндайды.
Perceval, the Story of the Grail is the unfinished fifth verse romance by Chrétien de Troyes, written by him in Old French in the late 12th century. Later authors added 54,000 more lines to the original 9,000 in what are known collectively as the Four Continuations, as well as other related texts. Perceval is the earliest recorded account of what was to become the Quest for the Holy Grail but describes only a golden grail (a serving dish) in the central scene, does not call it "holy" and treats a lance, appearing at the same time, as equally significant. Besides the eponymous tale of the grail and the young knight Perceval, the poem and its continuations also tell of the adventures of Gawain and some other knights of King Arthur.
Өмірбаян
Поэма жас рыцарь Персевалдың басынан өткен оқиғаларын және өсу кезеңіндегі қиындықтарын баяндайды, бірақ әңгіме аяқталмайды. Содан кейін, шамамен осы көлемдегі Гауэйннің оқиғасы да толыққан толық аяқталмай қалды. Барлығы 9000 жолдан тұрады, ал Кретьен де Тройдың басқа романдары көбінесе 7000 жолдан аспайды. «Персеваль» Кретьеннің қолдаушысы, Фландрия графы Филипп I-ге арналған. Кретьен Филипптің берген дерегіне сүйене отырып жұмыс істегенін айтқан. Оның поэмасы 1180 немесе 1190 жылдары көне француз тілінде жазылған және, мүмкін, 1191 жылы Аккрадағы крест жорығы кезінде Филипптің қазасы немесе автордың өлімі салдарынан аяқсыз қалған. Кейбір ғалымдар Кретьен «Персевальды» жазған кезде монархия мен аристократия арасында саяси дағдарыс болғанын, оның ішінде оның қолдаушысы да болғанын, және бұл Кретьеннің шығармасына әсер еткен болуы мүмкін деп санайды. «Персевальда» ирланд мифологиясындағы Туата Де Данан тайпасымен сабақтас жайттар болуы мүмкін. Бұл тайпаның үш маңызды нышаны бар: найза, қазан және қылыш, олар «Персевальдағы» найза, грааль және қылышқа ұқсас.
Ұдайы және прологтар
Келесі 50 жылдың ішінде көптеген түрлі ақындар Кретиен бастаған оқиғаны жалғастыруға әрекет етті.
Бірінші жалғасы
Бірінші жалғастыру романға 9 500-ден 19 600-ға дейін жолдар қосты (қолжазбаларға байланысты, үш түрлі нұсқасы бар). Бірінші жалғастыру Кретиен тоқтаған жерден Гауэйннің оқиғаларын жалғастырады және Артур әлемінің Гауэйн мен басқа да бірнеше рыцарьларының оқиғаларына назар аударады. Барлық нұсқаларда алты "бөлім" (үлкен эпизодтар), көбінесе байланысты, олар осы жалғастырудың жазылуына дейін болған тәуелсіз әңгімелерден шабыттанған болуы мүмкін: "Гиромелант", ол Кретиеннің кітабында басталған эпизодты аяқтайды, Гауэйннің анасы мен әжесі Артурмен қайта қосылады және Гауэйннің әпкесі Клариссант Гиромелантқа үйленеді; "Бранлант Бруны", ол Артур патшаның бүлікші вассалға қарсы соғысы туралы айтады; "Карадок", ол сиқыршы Элиявр және король Карадоктың әйелі (Артурдың немересі) Изаивтің заңсыз ұлы Карадок Брифбрастың тарихын баяндайды; "Оргуйль қамалы", ол осы қамалдағы және Артур патшаның адамдары арасындағы турнир туралы айтады; "Гауэйн Грайл қамалында"; және "Гарет Геуэр", Гарет туралы ең алғашқы белгілі әңгіме. Бұл жалғастыру Персевальдың оқиғаларына қайта оралмайды және Гауэйн Грайл қамалының сынағынан өтпейді, сондықтан Кретиеннің мәтініне толық аяқтау ұсынбайды. Ұзақ нұсқада Гауэйн үйленуге қарсы шығып, ашуланып кетеді және Грайл қамалына жетеді. Әрі қарайғы оқиғалардан кейін ол Артурмен қайта қосылады (және ұзақ нұсқа қысқа нұсқамен бірігеді) және оған бүлікшінің қамалын қоршауға көмектеседі. Ұзақ нұсқа мәтіннің барысына, әсіресе бірінші және үшінші бөлімдерде бірнеше қосымша эпизодтарды енгізеді. Кейбір эпизодтар "Грайл тарихы" оқиғаларын қайталайды. Кейбір ортағасырлық зерттеушілер бұл нұсқаның редакторы қысқа нұсқаның кемшіліктерін түзетуге тырысқан деп санайды, ол Гауэйннің Монтесклердің қызын құтқару, "Құбылмалы баулы қылышты" (бұрын Яһуда Маккабейге тиесілі болған) жеңу және Эскавалон патшасының ұлдарына қанды найзаны қайтару уәдесін орындамайды. Бірінші жалғастыру Кретиеннің баяндау жоспарына еркін қарауымен ерекшеленеді. Әсіресе, ол 6000 жолдан астамды құрайтын ұзақ нұсқадағы көрінеу тәуелсіз романды қамтиды: "Карадок кітабы", онда Артурдың рыцарі Карадоктың кейіпкері, оның "Брифбрас" немесе "Қысқа қол" деген лақап атын қалай алғанын түсіндіреді. Бірінші жалғастырудың барлық нұсқалары Кретиеннен өзгеше, Гауэйннің Грайл қамалына сапарын сипаттайды, бұл Балықшы патшаны және оның жерлерін емдейтін батыр ғана түзетуге болатын сынған қылыштың мотивін енгізетін сахна. Гауэйн осы батыр емес және ол сәтсіздікке ұшырайды. Соңғы эпизод Гауэйннің ағасы Геррехеттің басынан өткен оқиғаларды баяндайды, ол өзін және құпия түрде өлтірілген бейтаныс адамды кек алудан бұрын жұлдызды рыцарьдан қорланады. Соңғы сахнада ол хан сарайына қарақшы қайығында ұйықтап келеді.
Екінші жалғасы
Бірінші жалғастыру аяқталғаннан кейін көп ұзамай, тағы бір автор оған 13 мың жол қосты. Бұл Екінші жалғастыру, сонымен қатар Персеваль жалғастыруы деп те аталады, кейде Ваучер де Денайнге де жатқызылады. Кретень мен Бірінші жалғастырудан алынған мотивтер мен тақырыптарды кеңінен пайдалана отырып, оның оқиғасында Персеваль Грааль қамалына оралып, қылышын жөндеп алады, бірақ қылыштағы көзге көрінбейтін жарық оның әлі де толыққанды емескенин көрсетеді. Сондай-ақ, Ланселот-Грааль циклының "Queste del Saint Graal" бөлімінде баяндалған Калогренанттың өлімі туралы айтылады. Әңгіме Балықшы патшасының өлімімен және Персевальдің оның орнына таққа отыруымен аяқталады. Жеті жыл бейбіт өмірден кейін Персеваль орманға шұғыл кетеді де, көп ұзамай қайтыс болады. Манесье оның Граальды, найзаны және күміс табақты бірге көкке алып кеткенін айтады.
Блокада
Персевалға арналған тағы бір кіріспе 13 ғасырдағы екі қолжазбада сақталған 800 тармақтан тұрады. Ақындық шығармада Персевалдың әкесі (Христианның түпнұсқасында аты айтылмаған) Блиокадран деп аталған.
Перлесваус
Перлесваус, сондай-ақ Ли Хауз Ливрес дю Грааль (Киелі Граальдың жоғары тарихы) деп аталады, бұл 13 ғасырдың бірінші онжылдығына жататын көне француздық Артурий романы. Ол Персевал, Грааль тарихының жалғасы болып саналады, бірақ басқа нұсқалардан күрт өзгешеліктері болғандықтан, Артурий әңгімелерінің ең аз канондық туындысы деп есептеледі. Ол үш қолжазба, екі үзінді және 16 ғасырда жарық көрген екі басылым түрінде сақталған.
Ортағасырлық әдебиетке әсері
Критиан романсын аяқтамаса да, ол орта ғасырлардағы әдеби әлемге зор әсер етті. "Персеваль" құлшыныспен Еуропаны граальмен таныстырды, ал осы оқиғаның барлық нұсқалары, тіпті оны "Киелі грааль" деп атағандары да, тікелей немесе жанама түрде одан туындаған болуы мүмкін. "Персеваль" граалы Балықшы патшасын емдеу қабілетіне ие, сондықтан оқырмандар оны мистикалық немесе қасиетті зат деп қарастырған болуы мүмкін. Вольфрам фон Эшенбахтың "Парциваль" шығармасы – орта ғасырлық Германияның ең маңызды туындыларының бірі және Критианның поэмасына негізделген. Вольфрамның "Парциваль" мен Критианның "Персеваль" шығармаларын салыстырғанда, кейбір ғалымдар олардың құрылымы ғана емес, сонымен қатар Критианның рыцарлықтың діни аспектісіне назар аударғанын, ал Эшенбахтың басқа жақтарына ден қойғанын айтады. Тағы бір нұсқа – Уэльстің Peredur Efrawg ұлы, "Мабиногионмен" байланысты Үш Уэльс романының бірі. Бірақ бұл жағдайда француздық туындымен байланысы нақты емес. Голландиялық "Ланселот" жинағындағы "Першеваэль" романы Критианның жұмысынан және Бірінші жалғасынан алынған Гауэйн эпизодтарын ғана қамтиды. "Уэльс патшасы Персеваль" ағылшын тіліне аударылған нұсқасы кейбір ғалымдардың пікірінше, комедиялық интерпретация болып табылады және онда грааль туралы ештеңе айтылмайды.