Жалпы құқық

Бүлік, яғни бүлікшіл ниетпен сөздерді немесе жазбаларды жариялау арқылы жасалатын қылмыс, ағылшын ортақ құқығы бойынша қылмыстық құқық бұзушылық болып саналды. Ол саяси зорлық-зомбылық үкіметтердің тұрақтылығына қауіп төндірген кезеңде пайда болды. «De Libellis Famosis» (1572) ісінде Жұлдыз палатасы бүлікшіл жала жабуды (яғни баспа түріндегі бүлік) мемлекеттік тұлғаларды немесе үкіметті сынау деп анықтады және оны қылмыс ретінде орнатып берді. Бүлік қылмысы үкімет пен оның өкілдеріне деген құрметті сақтау қажеттілігіне негізделген, себебі мемлекеттік тұлғаларды немесе үкіметті сынау мемлекеттік билік органдарына деген құрметті кемсітеді. Жұлдыз палатасы кейін таратылғанымен, бүлікшіл жала жабу ортақ құқық бұзушылығы ретінде бекітілді. Бастапқыда тәжді және үкіметті кез келген көтерілістен қорғау мақсатымен жасалған бүлік заңдары, бүлікшіл ниетпен жасалған кез келген әрекетті, сөзді, жариялауды немесе жазуды тыйым салады. «R. v. Chief Metropolitan Stipendiary, ex parte Choudhury» (1990) ісіндегі Жоғарғы сот бүлікшіл ниетті «демократиялық институттарды күшпен құлатуға шақыру» деп кеңінен анықтады. Маңызды ортақ құқық юрисдикцияларында «бүлікшіл жала – бұл мемлекеттік тәртіпке болжамды зиян келтіруге әкелетін құрылған билікке қарсылық немесе айыптау» дегенді білдіреді, ал «ex parte Choudhury» ісіндегі сот құрылған биліктің «мемлекеттік лауазымды атқаратын немесе мемлекеттің қандай да бір қоғамдық функциясын орындайтын тұлға немесе орган» екенін нақтылады.

Заңнама

Көтеріліс туралы заңдар бастапқыда Сингапур және басқа да Малакка түрақты жерлерінде (S. S.) 1938 жылғы Көтеріліс туралы жарлық арқылы енгізілді. 1939 жылы Біріккен Малай штаттарында (F. M. S.) осыған ұқсас заңнама 1939 жылғы Көтеріліс туралы акті түрінде қабылданды. Сингапур 1946 жылы тәждік колонияға айналғаннан және 1959 жылы өздік басқарушы мемлекет болғаннан кейін 1938 жылғы Көтеріліс туралы жарлық (S. S.) күшінде болды, ал Малайя Федерациясында заң 1948 жылғы Көтеріліс туралы жарлықпен алмастырылды.

2022 жылы жойылады

2021 жылдың 13 қыркүйегінде үкімет парламентке бүлік тудыру туралы заңды жою туралы заң жобасын енгізді. Ішкі істер министрлігі оның "шешімді қолданылуының" жоқтығын заңды жою себебі ретінде көрсетіп, діни келісімді сақтау туралы заң, 2019 жылғы Онлайндағы жалғандық пен манипуляциядан қорғау туралы заң, 2016 жылғы Әділет басқаруды (қорғау) туралы заң, Үгітсіз жарияланымдар туралы заң, Газеттер мен баспаханалар туралы заң және Қылмыстық кодекстің белгілі бір ережелері сияқты жаңа заңдар мәселелерді "көбірек мақсатты және салмақты түрде" шешуге жеткілікті дей отырып қосты. 2021 жылдың 5 қазанында Парламент Бүлік тудыру (жою) заң жобасын қабылдады. Оған президент Халима Якоб 2021 жылдың 29 қазанында қол қойды және ол 2022 жылдың 2 қарашасында күшіне енді.

Жаман ниет пен жаулық сезімдері

Ко Сонг Хуат Бенджаминге қарсы сот ісінде (2005) айыпталушылар наразылық тудырып, жаулық сезімдерін қауқындатуға бағытталған қылмыстарға кінәлі екенін мойындады. Бұл қылмыстар интернетте малайлар мен мұсылмандарға қарсы айыптау және жағымсыз пікірлер жариялау болып табылды. "[Жариялық және діни араздық өзінен-өзі күш алады]" ескерілгенін ескере отырып, мұндай "сезімдер" таралып, көбейе бермеуі мүмкін және олар наразылықтың тікелей әсерімен ғана шектелуі қажет емес. Онг Киан Чонг ісінде айыпталушылар наразылық пен жаулық сезімдерін қауқындатуға бағытталған, атап айтқанда, протестанттық христиандықты насихаттап, исламды қаралаған евангелистік трактаттарды тарату фактісі үшін кінәлі деп танылды, олар "бір діннің екінші дінге қарсы тікелей шабуылы" ретінде сипатталды. Мұндай наразылықтық көзқарастар кез келген ақылды адамға анық көрінетін болса, трактаттарды алғандар оларды оқығаннан кейін ашуланғанын куәландырды. Аудандық судья Рой Гренвилл Нейбор куәгерлердің жауаптары "жазбалардың наразылық тудыруға бейім екенін анық көрсетеді" деген қорытындыға келді. Алайда, "жарыс" және "тап" сөздері Наразылық заңын қолдану кезінде өте еркін түсіндірілді. Осы екі сөз діни топтарды қамтуға және топтар арасындағы жаулықтың басқа түрлеріне бейімделуге жеткілікті икемді болып көрінеді. Мысалы, Онг Киан Чонг ісінде этникалық және діни жақтарын шатастыруға бейімділік байқалды. Бұл ұғымның себебі Сингапурда көптеген малайлардың мұсылман екені және керісінше болуы мүмкін. Сондықтан исламды қаралайтын діни жазбалар мұсылмандарға ғана емес, сонымен қатар малай қауымдастығында да жаулық сезімін тудыруы мүмкін. Сондай-ақ, айыпталушылар таратып жүрген Рим-католик шіркеуін және басқа да діндерді қаралайтын наразылық тудыратын жазбалар Сингапур халқының "әртүрлі жарыстары мен топтарының" мүшелеріне әсер еткені анықталды. Бұл заң, төңкерілгенге қарсы заңнаманы бекітеді, сонымен қатар "зорлық-зомбылыққа әкелуі мүмкін" деген қосымша сөздерді қамтиды, бұл 3(1)(e) тармағы 149-бапқа қарағанда төменгі шекті белгілейді дегенді білдіреді. Бұл соттардың 3(1)(e) тармағын түсіндіруімен сәйкес келеді, өйткені бұл істерде наразылық тудыратын әрекеттердің зиян келтіру ықтималдығы қарастырылмайды. Басқаша айтқанда, сөз бостандығы оның әлеуетті салдарына байланысты ғана шектеледі, оның ауқымы алдын ала болжанады. Алайда, зорлық-зомбылықты тудырмайтын таптық жеккөрушілікті насихаттайтын әрекеттерді "наразылық" деп санауға бола ма, жоқ па, бұл күмәнді. Бір әрекет тыңдаушылардың мінез-құлқына байланысты әртүрлі "сезімдерді" тудыруы мүмкін, өйткені "профессорлар немесе діни қайраткерлер жиналысында қолданылғанда зиянсыз болып көрінетін тіл, жас және білімсіз адамдардың алдында қолданылғанда басқа нәтижелерге әкелуі мүмкін". Мұндай түсініксіздік салдарынан адамдар наразылыққа бейімділікті анықтайтын нақты нұсқауларсыз қалады, бұл сөз бостандығын шектеуі мүмкін.

Айыпсыз қабылдау

Седация туралы заңның 7-бабында, егер адамға "білімі немесе келісімі" болмастан бүлікшіл басылым жіберілсе, ол адам басылымның мазмұнымен танысқаннан кейін "бірден" оны полицияға тапсырса, басылымды иелену үшін жауапкершілікке тартылмайды делінген. Бірақ, егер адам басылымды иеленгені үшін айыпталып жатса, сот, оның айғақтарымен дәлелденгенге дейін, ол адам басылымды алғаш алғанда оның мазмұнын білген деп есептейді.

Жазалау мәселесі

Koh Song Huat Benjamin ісінде аудандық сот 4-тараудың 1-тармағы (а) бойынша сотталған жазаға қатысты, жазалау шарасы жалпы ескерту мақсатында болуы керек деп шешім қабылдады. Сол сияқты, Ong Kian Cheong ісінде аудандық судья Нейбор, Justice V. K. Rajah-ның "Мемлекеттік прокурор заңмен Law Aik Meng-ке қарсы" (2007) ісінде айтқан сөзіне сүйенді, онда жалпы ескертуді қамтамасыз ету маңызды және қажет болатын көптеген жағдайлар бар екені, ал олардың бірі – қоғамдық және/немесе нәсілдік қатынастарға қатысты қылмыстар екені айтылған. Аға аудандық судья Ричард Магнус Koh Song Huat Benjamin ісінде мұндай қылмыс үшін бас бостандығынан айыру жазасының орындылығын атап өтті. Судья 4(1)(а) бап бойынша жасалған қылмыстың өзінен-өзі дұрыс емес (malum in se) екенін қарастырды және 1950 жылдардағы Мария Гертог оқиғасы мен 1964 жылғы нәсілдік тәртіпсіздіктер, сондай-ақ "қазіргі ішкі және халықаралық қауіпсіздік ахуалы" ескеріліп, "біздің көпмәдени қоғамымыздағы нәсілдік және діни мәселелердің ерекше сезімталдығына" сілтеме жасады. Аудандық судья Магнус қылмыскердің моральдық кінәсін материалдың зияндылығымен теңестірді. Осылайша, бірінші айыпталушының "өте жаман сөздері", кең таралған және күшті реакция тудырып, қытайлар мен малайларға қатысты нәсілдік ұяттауға себеп болды, бұл жағдайды уақыттыратын фактор ретінде қарастырылды. Бас аудандық судья сондай-ақ, қылмыстық іс бойынша ерекше жағдайларды ескерді. Айыпталушылардың бірі кешірім сұрап, бұрыс материалды жұртшылықтан алып тастады, ал екіншісі бұрыс мәлімдемелерді қамтитын талқылау талқылауын тоқтатып, жазбаша түрде кешірім сұрады. Осы жеңілдететін жағдайлардың маңыздылығы Ong Kian Cheong ісінде аудандық судья Нейбор тарапынан ескерілді, олардың болуына қарамастан, жасалған қылмыстар Сингапурдағы нәсілдік және діни келісімді бұзу және ыдырату қабілетіне байланысты ауыр болып саналды. Ong Kian Cheong ісінде аудандық судья Нейбор адамдардың өз сенімдерін жариялап, таратуға құштар болуы мүмкін екенін, бірақ мұндай пікірлерді тарату құқығы шексіз болмауы керек екенін мәлімдеді. Ол айыпталушылардың екеуі де мұсылмандар мен жалпы жұртшылыққа бүлікшіл және наразылық білдіретін трактаттарды тарату арқылы Сингапурдың көпұлтты және көпдінді қоғамында нәсіл мен дінге қатысты нәзік мәселелерге төзімсіздік, сезімсіздік және бейхабарлық танытқандығын анықтады. Бұдан әрі, өз сенімдерін тарату үшін бүлікшіл және қорлаушы трактаттарды таратуда айыпталушылар өз мақсаттарына жету үшін пошта қызметін пайдаланды және тұтқындалғанға дейін анонимділікпен қорғалды. Бұл жағдай полицияға оларды іздеуді қиындатқаны сөзсіз. Осы жағдайларды ескере отырып, судья екі айыпталушыға да бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Алайда, бір ғалым заңдық санкцияларды қолданудың орнына, мұндай қорлау сөздеріне назар аудармау керек екенін ұсынды. Себебі заңдық санкциялар сөз бостандығын шектейді, ал ол – қоғамдық игілік. Сонымен қатар, жарақаттану туралы шағымдар сыныптар арасындағы антагонизм мен жаман ниетті күшейтеді және шағымдар мен қарсы шағымдар мәдениетін тудырады, нәтижесінде сөзді одан әрі жоғалтуға әкеледі.

Сөз бостандығынан басқа құндылықтарды басым ету

Профессор Тио Лианн Сингапурда сөз бостандығы негізгі құқық емес, бірақ "расалық және діни келісім" тұрғысынан қарастырылатын қоғамдық тәртіп талаптарымен шектеледі деген пікірін білдірді. Заңдық жүйе әртүрлі этникалық және діни қауымдастықтардың үйлесімді өмір сүруі сияқты маңызды міндеттемелерді қамтамасыз етуге басымдық береді, себебі "қоғамдық немесе расалық келісім Сингапурдағы бейбітшілік пен дамудың негізі болып табылады". 2009 жылғы Ұлттық күн митингінде Премьер-министр Ли Сянь Лунг расалық және діни бөліністерді Сингапур қоғамындағы "ең сезімтал және қауіпті жарық" деп сипаттады, ал бұрын "біз бір-біріміздің діндеріне құрмет көрсетуіміз керек, басқалар қасиетті санайтын нәрселерді әдейілеп қорламауымыз керек, себебі біз тату-тәтті өмір сүргіміз келсе, онда өмір сүруге және өмір сүруге мүмкіндік беруіміз керек, төзімділік пен өзара құрмет болуы тиіс" деген еді. Ong Kian Cheong ісінде аудандық судья Neighbour сөз бостандығын, оның бүлік тудыратын түрінде болса да, қорлаудан қорғану және этникалық және діни топтар арасындағы әлеуметтік келісімді сақтау мүдделерінен жоғары қоймады. Ол қоғамдық және/немесе расалық қатынастарға қатысты құқық бұзушылықтарға қатысты жалпы ескерту қажет деген пікірді қолдады.

Басқа жарғылар

Сингапурда қоғамдық тәртіпсіздікті шектеу үшін "күрделі заңнамалық жүйе" қалыптасқан, ол Парламенттің бір-бірін толықтыратын шаралар жиынтығын жасау және тиімді жауапты прокурордың дискрециясына қалдыру ниетін іске асырады деуге болады.

Діни келісімді сақтау туралы заң

"Қозбылыс туралы" заң кез келген әрекетті немесе қозбылысқа ұқсас сөздерді қылмыс деп жариялап, сондай-ақ қозбылыс тудыратын жариялымдармен айналысу арқылы өзінің рөлін атқарады. Діни келісімді сақтау туралы заң ("MRHA") осы заңнамалық жиынтықтың тағы бір бөлігі болып табылады. Ол әртүрлі діни топтардың жақтастарының төзімділік пен шамалылық танытуын қамтамасыз ету және дінді саясаттан алшақтату үшін қабылданды. Ішкі істер министрі С. Джаякумар MRHA алдын ала шаралар қолданатынын және тиімді әрекет ету үшін шектеулі түрде қолданылуы мүмкін екенін мәлімдеді. "Қозбылыс туралы" заңның бұзушылығы қылмыстық жауапкершілікке әкелетін жазалау тәсіліне қарағанда, MRHA бойынша түрлі діни топтар арасында адірнелік, жек көрушілік, жаман ниет немесе жаушылық сезімін тудырған адамдарға тыйым салу бұйрықтары қолданылуы мүмкін, басқа да нәрселермен қатар. Қылмыстық санкциялар тек осындай бұйрықтарды бұзған жағдайда ғана қолданылады. MRHA діни сипаттағы зиянды әрекеттерді тиімді түрде тоқтатуға бағытталған, ал "Қозбылыс туралы" заң одан да кең ауқымды зиянды әрекеттерді қамтиды. Заңның қарапайым түсіндірмесінен көрініп тұрғанындай, "Қозбылыс туралы" заңның 3-бабы нәсілдік және әлеуметтік топтардың әрекеттерін реттейді. Алайда, MRHA-ның зияндылығы "Қозбылыс туралы" заң шеңберінде қарастырылады деген пікір бар. Өйткені "Кох Сонг Хуат Бенджамин" ісінде Аудандық соттың аға судьясы Магнус "мұсылманға қарсы" және "малайға қарсы" терминдерін бір-бірімен ауыстырып қолданды және "Қозбылыс туралы" заң діни сезімдерге қарсы әрекеттерді реттейтінін ұсынды. "Қозбылыс туралы" заңнан айырмашылығы, MRHA "бетегелік" деген сөзді қамтымайды, яғни адамның зиян келтіруге бейімділігі болудың орнына, діни келісімге зиян келтіретін әрекетті "істегенін" немесе "істеуге тырысқанын" дәлелдеу қажет.

Қылмыстық кодекстің 298А бөлімі

Бұл заңға қатысты тағы бір заңдық норма – Қылмыстық кодекстің 298-А бабы. Ол 2007 жылы «расалық немесе діни негізде әртүрлі нәсілдік және діни топтар арасындағы алауыздық, жек көрушілік немесе жаман ниетті қасақана тудыруды қылмыстық қылмыс деп тану» мақсатымен енгізілді. Сондай-ақ, кейбір шын ниетпен жасалған әрекеттерді қылмыстан босататын ереже алынып тасталды. Дегенмен, 298-А бапты бүлік туралы заңға балама ретінде қараса да, қандай жағдайларда осы бапты, ал қандай жағдайларда бүлік туралы заңды қолдану керектігін заңда нақтырақ көрсету қажет деп ұсынылған.

Топтар арасындағы қақтығыстарға қатысты заң жобасы

Қазіргі уақытта, "Қозғытушылық туралы" заңның "тік" және "көлденең" өлшемдері бар. Заңның тік әсері бар, себебі ол мемлекеттік институттарға қарсы зорлық-зомбылықты қоздыратын мәлімдемелерді қылмыстық санайды, ал көлденең әсері бар, себебі ол қоғамның түрлі салалары арасындағы қарым-қатынастарға зиян келтіретін мәлімдемелерді қылмыстық санайды. Профессор Тио "Қозғытушылық туралы" заңның мемлекеттің және оның институттарының өмірін қауіпке ұшырататын саяси мақсаттағы зорлық-зомбылықты қоздыру үшін ғана қолданылуы керек екенін, ал түрлі нәсілдер мен топтар арасындағы жаулық сезімдерінің тудырған қоғамдық тәртіпсіздіктер "қозғытушылық" парақшасы аясында қудаланбауы керек екенін айтты. Басқаша айтқанда, қозғытушылықтың тік аспектісі сақталса, көлденең аспекті үшін жеке заңнама қабылдалуы керек. Мұндай жеке заңдық нормалар этникалық қатынастарды басқару және ұлттық бірегейлікті нығайту мақсатында зиянды, саяси сипаты жоқ сөздерді реттеу үшін нақты талаптарды белгілей алады. Бұл сөз бостандығы теорияларына қатысты түсініктілікке әкеледі. Бұл ұсынысты профессор Тан Йок Лин де қолдайды, ол 3-баптың 1(e) тармағын алдыңғы төрт тармаққа сәйкес қарастырғанда, оның мақсаты қозғытушылық жаланың көптеген түрлерінің бірін қамту болғанын және оны құрылған билікке қарсылықты дәлелдеуді талап ететіндей түсіндіру қажет екенін айтты. "Барисан Социалис" партиясының екі депутаты, Чья Тхье Пох және Ку Ёнг, партияның органы "Барисан" газетінің қытай тіліндегі басылымы "Черн Сын Паудың" 1965 жылғы 11 желтоқсандағы санында жарияланғаннан кейін, "Барисан Социалис" партиясын құрған солшыл саясаткер Лим Чин Сионгты "өлтіруге қастандық жасап жатыр" деген мәлімдеме жасағандары үшін қозғытушылық жасады деген айып тағылды. 1966 жылғы 26 шілдеде айыпталушылар кінәлі деп танылып, әрқайсысына 2000 доллар айыппұл салынды. Олар сот шешіміне шағымданып, кейіннен шағымдарын кері қайтарды. 1960 жылдардан бері "Қозғытушылық туралы" заң бойынша алғашқы сот ісі 2005 жылдың қазан айында болды, онда екі адам, Бенджамин Кох және Николас Лим, 2005 жылғы 14 шілдеде "The Straits Times" газетінде жарияланған хатқа жауап ретінде интернетте малайлар мен мұсылмандарға қарсы пікір білдіргені үшін 4(1)(a) бабы бойынша айыпталып, кінәларын мойындады. Хатта мұсылман әйел такси компанияларының тасымалдауға рұқсат бермейтін үй жануарларын таксиде тасымалдауға бола ма деп сұрады, себебі ол иесінің жанында таксиде отырған итті көрген. Ол "иттер орындықтарға сілекей шашуы немесе тырнақтарымен ластауы мүмкін" деді. Оның алаңдаушылығы діни негізде болды, себебі Хадиджа мешітінің төрағасы Устаз Али Хажи Мохамедтің айтуынша: "Ислам дінінде әртүрлі мектептер бар, олардың пікірлері әртүрлі. Бірақ Сингапурдағы мұсылмандардың көпшілігі Шафии мектебінен. Бұл олардың ылғал иттерге, соның ішінде иттің сілекейіне де тиісуіне тыйым салады дегенді білдіреді. Бұл діни талап". Лимнің мәлімдемесінің ауырлығы төмен болғандықтан, ол бір күндік түрмеге қамалып, 5000 доллар айыппұл төледі. Үшінші адам, 17 жасар Ган Хуай Ши, 2005 жылдың сәуір және шілде айлары аралығында "Екінші Холокост" атты блогында малайлар туралы қорлаушы пікірлер жариялағаны үшін "Қозғытушылық туралы" заң бойынша айыпталды. Ган екі рет қозғытушылық жасады деп танылды және 2005 жылғы 23 қарашада оған 24 айлық бақылаудағы сынақ мерзімі берілді, оған кеңес беру сессиялары мен малай қауымдастығында жұмыс істеу кірді. 2006 жылдың маусым айында "Char" деген лақап атымен танылған 21 жасар блогер Иса Мәсіхтің қорлаушы карикатураларын өзінің блогында жариялағаны үшін полиция тарапынан тергеу жүргізілді. Оған қатаң ескерту жасалды. Прокурор Онг Киан Чонгқа қарсы іс-қимыл Бұл еңбектер Chick Publications компаниясының мұсылмандарға жіберген трактаттары болды, ал айыптаулар трактаттар христиандар мен мұсылмандар арасындағы жаулық сезімдерін оятуға бейім екенін мәлімдеді. Соттан кейін жұп кінәлі деп танылып, 2009 жылғы 6 тамызда әрқайсысы сегіз аптаға бас бостандығынан айырылды. 2015 жылы екі бөлек оқиғаға қатысты "Қозғытушылық туралы" заң қолданылды. 7 сәуірде Эло Эд Мундел Белло есімді филиппиндік медбике 2 қаңтарда филиппиндіктер мен сингапурлықтардың арасындағы жеккөрушілік пен жаулық сезімдерін оятуға бейім Facebook-те пікір жариялағаны үшін айыпталды. Бір жазбасында ол Сингапурды "жеңілістер" деп атады және оларды елден "қууды" уәде етті. Ол "апаттар" Сингапурды соққыға ұшырасын және "көбірек сингапурлықтар өлгенде" қуансын деді. Жазба соңында: "Пиной жақсырақ және Сингапурлықтардан күшті". Күнінің соңында жазылған тағы бір жазбасында ол "барлық сингапурлықтарды қуамын" және ел жаңа "филиппин мемлекетіне" айналады деді. Белло айыптаманы мойындап, қозғытушылық мәлімдемелері үшін үш ай түрмеге жазаланды, ал полиция тергеушілеріне жалған мәлімдеме жасағаны үшін тағы бір ай жазаланды. 14 сәуірде Сингапурлық ер адам Ян Кайхенг және Австралиялық әйел Ай Такаги, олардың басқаратын "The Real Singapore" веб-сайтында сингапурлықтар мен шетелдіктер арасындағы жаулық сезімдерін тудыруға бейім бірнеше мақалалар жариялағаны үшін жеті айыптама тағылды. Оларға филиппин отбасының Thaipusam шеруіне қатысушылар мен полиция арасындағы оқиғаны тудырғаны туралы жалған хабарлама, сондай-ақ Сингапурда тұратын филиппиндіктер Сингапурлықтардың есебінен өз азаматтарын жақсы көреді деген мәлімдеме кірді. 2015 жылғы 3 мамырда "The Real Singapore" веб-сайты MDA лицензиясын тоқтатқаннан кейін өшірілді және редакторларына оны тоқтатуға бұйрық берілді. Ай кінәсін мойындап, 2016 жылдың наурыз айында он ай түрмеге жазаланды. Ян сотқа шақырды және де кінәлі деп танылды; ол 2016 жылдың маусым айында сегіз ай түрмеге жазаланды.

Басқа юрисдикциялардағы өзгерістер

Ұлыбританияда 2009 жылғы «Coroners and Justice Act» заңының 73-бабы бойынша бүлік тудыру және бүлікшіл жала жабу сияқты ортақ құқық бойынша жасалған қылмыстар жойылғаннан кейін, Малайзия мен Үндістанды қоса алғанда, Ұлттар Достастығы елдерінде азаматтық қоғам тарапынан бұл қылмыстарды жоюға қысым күшейді. 2012 жылдың шілдесінде Малайзияның премьер-министрі Нажиб Разак 1948 жылғы «Үкімсіздік туралы» заңды жою жоспарларын жариялады. Бірақ 2014 жылы өзінің «Біріккен малайлар ұлттық ұйымы» саяси партиясының бас құрылында бұл саясаттан бас тартқанын мәлімдеді. 2015 жылдың наурыз айында өткен шарада ол: «Біз өтініш етуіміз керек емес. Кейбіреулер бұл демократиялық емес, бостандық құқығын бұзады дейді, бірақ мен абсолютті бостандық жоқ дегім келеді. Бұл елде жауапкершіліксіз абсолютті бостандыққа орын жоқ» деді. 2015 жылдың 10 сәуірінде 12 сағаттық парламенттік пікірсайыс өткеннен кейін 2015 жылғы «Үкімсіздік (өзгерту) туралы» заң қабылданды. Заңға енгізілген өзгерістерге: діни негізде сепаратистік шақырулар жасау және адамдар немесе адамдар тобы арасында дұшмандық, аділсіздік және жеккөрушілік сезімдерін қоздыруды бүлік тудыру деп қарастыру; мемлекеттік прокурорға бүлік тудыру қылмысымен айыпталған адамдарға кепілдік беруден бас тартуға және олардың елден кетуіне кедергі келтіруге өкілеттік беру; ең төменгі жаза мерзімін үш жылға белгілеу және ең жоғары мерзімді 20 жылға дейін ұзарту; сондай-ақ соттарға интернеттегі бүлік тудыратын материалдарды алып тастау немесе бұғаттау туралы бұйрық беруге мүмкіндік беру кірді. Екінші жағынан, үкіметті сынау енді қылмыс болып саналмайды. Малайзия заңы Малайзия Конституциясының 10-бабында кепілденген сөз бостандығы құқығын бұзу-бұзбау туралы Федералды соттың шешімін күтіп тұрғанда өзгертілді. Бұл істі Малайя университетінің заң профессоры доктор Азми Шаром қозғады. Ол 2009 жылғы Перак конституциялық дағдарысы туралы пікірлерін 2014 жылдың 14 тамызында «The Malay Mail» веб-сайтында жариялағандықтан бүлік тудыру қылмысымен айыпталды. 6 қазанда Федералды сот даулы «Үкімсіздік туралы» заңның ережелері конституцияға қайшы емес деп шешті. Сондықтан Азми бастапқы айып бойынша сотқа тартылады.

Істер

Р. қарсы Бас Метрополитендік стипендиялық судья, экс-парте Чоудхури [1991] 1 Q. Б. 429, Жоғары сот (Королеваның тағы) (Англия және Уэльс). Мемлекеттік прокурор Кох Сонг Хуат Бенджаминге қарсы [2005] SGDC 272, Аудандық сот (Сингапур). Мемлекеттік прокурор Онг Киан Чонға қарсы [2009] SGDC 163, Аудандық сот (Сингапур).

Заңнама

, 14-бап. ("MRHA"). 1948 жылғы Қырғыздық қозғалыс туралы заң (2020 жылғы түзетілген басылым) ("SA").