Кіріспе

Томас Маннның "Тетралогиясы" – Томас Маннның "Жозеф және оның бауырлары" ("Joseph und seine Brüder") атты төрт бөлімді романы, жазылуына 16 жыл уақыт кеткен. Манн Яқыптан Жүсіпке дейінгі (27–50 тараулар) Жаратылыс кітабындағы белгілі оқиғаларды Амарна дәуірінің тарихи контекстінде қайта жазды. Манн осы туындысын өзінің ең маңызды жұмысы деп есептеді. Тетралогия төрт кітаптан тұрады:
Жақыптың тарихы ("Die Geschichten Jaakobs"; 1926 жылдың желтоқсанынан 1930 жылдың қазанына дейін жазылған, Жаратылыс 27–36)
Жас Жүсіп ("Der junge Joseph"; 1931 жылдың қаңтарынан 1932 жылдың маусымына дейін жазылған, Жаратылыс 37)
Мысырдағы Жүсіп ("Joseph in Ägypten"; 1932 жылдың шілдесінен 1936 жылдың 23 тамызына дейін жазылған, Жаратылыс 38–39)
Жүсіп – асыраушы ("Joseph, der Ernährer"; 1940 жылдың 10 тамызынан 1943 жылдың 4 қаңтарына дейін жазылған, Жаратылыс 40–50)

Тақырыптар

Маннның ежелгі Шығыс және иудаизмнің бастауы туралы баяндамасы Альфред Еремиастың 1904 жылғы «Ежелгі Шығыстың жарығындағы Ескі өсиет» еңбегінен, «Жаратылыс» кітабының редакциясында вавилондық әсерге ерекше назар аударған, сондай-ақ Дмитрий Мережковскийдің жұмысынан әсер алды. Манн оқиғаны б.з.д. 14 ғасырда өткізеді және Иосифтің вице-регенті етіп тағайындаған Ахенатонды фараон ретінде бейнелейді. Иосиф Ахенатон таққа отырғанда 28 жаста болған, демек ол шамамен б.з.д. 1380 жылы туған, ал Яков б.з.д. 1420 жылдарының ортасында туған. Сол дәуірдегі басқа билеушілердің ішінде Тушратта мен Суппилулума бар. Романның басты тақырыбы – Маннның мифологияның мәртебесін зерттеуі және мифтік шындықтар мен монотеизмнің пайда болуына қатысты ерте қола дәуірінің ойлау жолын көрсетуі. «Жаратылыс» кітабындағы оқиғалар жиі басқа мифтік тақырыптармен байланыстырылады және олармен теңестіріледі. Орталық идея – әлем асты және мифтік әлем астына түсу. Яковтың Месопотамияда (Есаудың ашуынан жасырынып) өткізген уақыты Иосифтің Мысырдағы өмірімен (ағаларының қызғанышынан қуылған) және шағын масштабта құдыққа түсіп қалған жағдайымен салыстырылады; олар одан әрі Инанна-Иштар-Деметрдің «тозаққа шабуылымен», Месопотамиялық Таммуз мифімен, яһудилердің Вавилон тұтқынымен және Иса Мәсіхтің тозақтан қайтуымен байланыстырылады. Авраамның «Құдайды тапқан» (ханиф, яғни монотеизмді ашқан) адам екені бірнеше рет айтылады. Яковқа, Авраамның мұрагері ретінде, осы жаңалықты одан әрі дамыту міндеті жүктеледі. Иосиф Ахенатонның да сол жолмен келе жатқанын көріп таңғалады (бірақ Ахенатон бұл жолға лайықты емес), ал Иосифтің фараонмен сәтті байланысы көбінесе соңғысының «Авраамдық» теологияға деген ықыласына байланысты. (Прото)иудаизм мен Атенизмнің мұндай байланысы Манннан бұрын, ең әйгілісі Зигмунд Фрейдтің 1939 жылы жарық көрген «Мойсей және монотеизм» еңбегінде айтылған, бұл Манн тетралогияның төртінші бөлігіне кіріспес бұрын жазылған. Бірақ Маннның соңғы еңбегінде Ахенатон Мұсаның замандасы, Мысырдан шығудың фараоны ретінде қарастырылады, ал Маннның 1944 жылғы «Заң» повесінде Рамзес II осы рөлде бейнеленеді. Иосиф құдықтан құтқарылып, Мысырға сатылып кеткеннен кейін, ол жаңа есім – Осарсефті қабылдайды, «Йо» элементін Озириске сілтеме жасаумен ауыстырады, бұл оның енді әлем астында екенін көрсетеді. Бұл жағдайға байланысты Аменхотеп өзінің есімін Ахенатонға өзгертеді. Тетралогия Яковтың ұлдары мен олардың тайпаларын баталау, оның өлімі және жерлеуі туралы егжей-тегжейлі баяндамамен аяқталады. Әрбір бауырдың мінезі батаның мәтінінен алынған эпитеттермен анықталады; осылайша Рубен «су сияқты толқымалы» (және Яков оны Суқұйғышпен байланыстырады). Симеон мен Леви «егіздер» (және Егіздермен байланысты) ретінде танымал, тіпті бір жылдық айырмашылық болса да, олар зорлық-зомбылыққа бейім адамдар ретінде бейнеленеді. Иуда – арыстан (Лео) және Авраамның батасын мұра етеді, өйткені Яков ағаларын тұңғыштық құқығынан айырады. Зебулун финикиялықтар мен теңіз саяхатына бейім. Яков «сүйекті» Исахарды есек деп атайды, бұл Аселл, γ және δ Ракты еске түсіреді. Дан – өткір ойлы және «судья ретінде лайықты» (Таразы). Ашер дәмді тағамдарды жақсы көреді. Иосифті Яков еркек (туқым мен егіннің құдайы Дюмузи) және әйел (өйткені Яков үшін сүйікті Рахила Иосипте жасайды, және оның нәрлендіретін Жермен байланысы) ретінде баталайды. Яков Бенжаминға келгенде, күші таусылып, соңғы демімен кіші ұлын бүреге теңейді, ішінара Скорпиондағы Люппен байланысты.

Бөлімнің құрылымы

Төрт кітаптың әрқайсысы жеті тарауға бөлінген, және әр тарау одан әрі кіші бөлімдерге бөлінеді. Бірінші және соңғы кітаптардың әрқайсысы сонымен қатар "Прелюдиядан" тұрады.

Жақыптың аңыздары

Алдын ала. Тозаққа түсу
I. Құдық жанында
II. Жақып және Есау
III. Динаның тарихы
IV. Қашқындау
V. Лабанға қызмет ету
VI. Әпкелер
VII. Рахиль

Жас Жүсіп

I. Тот
II. Ыбырайым
III. Жозеф және Бенжамин
IV. Арманшы
V. Бауырларға саяхат
VI. Қабір алдындағы тас
VII. Жарықтанған адам

Жүсіп Мысырда

I. Төменге қарай саяхат
II. Шеолға кіру
III. Қонаққа келу
IV. Ең жоғарысы
V. Ырыс-несібе иесі
VI. Жазаланған
VII. Шұңқыр

Басылымдар мен аудармалар

Якобтың тарихы. S. Fischer Verlag, Франкфурт-на-Майне. Жас Жозеф. S. Fischer Verlag, Франкфурт-на-Майне. Мысырдағы Жозеф. S. Fischer Verlag, Франкфурт-на-Майне. Жозеф – асыраушы. S. Fischer Verlag, Франкфурт-на-Майне. Дьёрдь Саркозидің венгр тіліне аудармасы. Будапешт: Athenaeum, 1946 жыл. Лаури Хирвенсало аударған. Хельсинки/Порвоо: WSOY, 1947 жыл. Х. Т. Лоу Портер аударған. Нью-Йорк: Alfred A. Knopf, 1948 жыл. Мордехай Ави Шаул аударған. Мерхавия, Израиль: Hakibbutz Haartzi Hashomer Hatzair. 4 том, 1957-1959 жылдар. Хосе Мария Сувирон және Эрнан дель Солар аударған. Сантьяго де Чили: Editorial Ercilla. 2 том, 1962 жыл. Соломон Апт аударған. Ленинград: Khudozhestvennaya Literatura. 2 том, 1968 жыл. Джон Э. Вудс аударған. Нью-Йорк: Alfred A. Knopf, 2005 жыл. Тийс Полманн аударған. Uitgeverij Wereldbibliotheek, Амстердам, 2014 жыл.