1988 жылғы жарылысқа қатысты күмәндер мен теориялар

Кіріспе

1988 жылғы Pan Am 103 рейсіне жасалған бомбалау туралы болжамдар

Pan Am 103 рейсіне жасалған 1988 жылғы 21 желтоқсандағы бомбалаудың себептерін анықтауға қатысты түрлі теориялар бар. Кейбір теориялар шотланд полициясы мен ФБР жүргізген ресми тергеуден бұрын пайда болды, ал кейбірі ливиялық агент Әбделбасет әл-Меграхидің 2000-2001 жылдардағы сотта ұсынылған дәлелдердің әртүрлі интерпретацияларынан туындады. Тағы да басқалары ресми тергеуден тыс жеке тұлғалар мен ұйымдар тарапынан тәуелсіз әзірленді. Палестинаны азат ету халық фронты – Бас штаб (PFLP GC) бомбалау алдында АҚШ және Израиль мүдделеріне қатысты жасаған қауіпті ескере отырып, алғашқы күдікті болып танылды. Иран мемлекеті де оқиғаның басында күдік тудырды, себебі оның мотиві 1988 жылғы шілдеде Винсенс кемесімен Иран Әуе Жолдарының 655-ші рейсін құлатып түсіргені үшін кек алу болды деп саналды. Бұл теорияны кейіннен Еуропадағы Иранның барлау қызметінің бұрынғы басшысы Аболгасем Месбахи нығайтты. Германияға қашқаннан кейін ол Иранның Ливиядан және палестиналық партизан көшбасшысы Әбу Нидалдан Pan Am 103 рейсіне шабуыл жасауды сұрағанын мәлімдеді. 1994 жылғы «Мальталық қос айқай» фильмінде Аллан Франкович ЦРУ агенттерінің құпия ақпарат алмасу үшін есірткі тасымалына көз жұмып, араласып кеткенін айтты. Меграхидің сотында ұсынылған дәлелдер және оның айыпталуының сенімділігіне қатысты алаңдаушылық Ливияға айып тағылған деген теорияға әкелді. Әбу Нидал өлімі алдында бомбалауға қатысқанын мойындады, бұл тағы бір теорияны тудырды, ал Джо Виаллс бомбаның қашықтан жартылғаны туралы өзіндік түсіндірме ұсынды. Соңында, 2013 жылдың желтоқсанында Патрик Хаселдин бомбалаудың Оңтүстік Африканың апартеидтік үкіметі тарапынан Намибиядағы Біріккен Ұлттар Ұйымының комиссары Бернт Карлссонды өлтіру мақсатымен жасалғанын айтты.

PFLP-GC

Бомбалаудан кейін бірнеше ай бойы басты күдіктілер – Сирияның бұрынғы әскер капитаны Ахмет Жібрилдің басшылығымен Дамаскте орналасқан бас тартушы топ – Палестинаны азат ету халық фронты (PFLP GC) еді. 1986 жылдың ақпан айында өткен баспасөз конференциясында Жібрил: "Израиль немесе АҚШ әуе кемелерінде ешбір жолаушы қауіпсіз болмайды" деді (Cox and Foster 1991, p28). Автор Дэвид Яллоп, Иран революциялық гвардиясының (Пасдаран) Ливанның Баальбек қаласында Иранның Иран әуе компаниясының Airbus ұшағын түсіргеннен кейін дереу PFLP GC бас қолбасшысымен байланыс орнатуын жазған құпия тыңдалған хабарларды жариялады. Израильдік барлау қызметі (Моссад) ПА 103 оқиғасынан екі күн өткен соң Тегерандағы ішкі істер министрі Мохташеми Пурдың Бейруттағы Иран елшілігінің іскер өкіліне телефон арқылы хабарласып, елшілікті Джибрилге ақшаны тапсыруға және "Интекам" ("Бейбіт және әділ кек алу") операциясының сәттілігімен құттықтауға шақырды. Жібрил Ираннан 11 миллион доллар алған деп айтылады, алайда төлемді растайтын банктік аудит ешқашан ұсынылмаған. Жібрилдің оң қолы Хафез Далкамони 1988 жылдың қазан айында, ПА 103-ден екі ай бұрын Батыс Германияның Франкфурт пен Нойс аймақтарында белсенді болған ПФЛП ГК жасушасын құрды. ПА 103 ұяшығына қосылғанға дейін ол Сирияның Ливан шекарасына жақын жердегі контрабандистердің ауылынан бес Toshiba Bombeat кассеталық радио сатып алып, Джибрилдің оқу лагерінде олардан IED-термен жаттығу жасағанын айтты. Бомбаларды Әбу Ильяс тексеріп, жақсы жұмыс істегенін мәлімдеді. Бұл құрылғылардың не болғаны белгісіз. Кейбір журналистер, мысалы, жеке көздер Пол Фут және ПА 103 туысы Джим Свайр, ПФЛП ГК-ның Франкфурттағы ұяшығын тұтқындағаннан кейін сегіз апта өткен соң Toshiba кассеталық радиосының ПА 103 бомбасын түсіруі тым үлкен кездейсоқтық деп сенді. Шын мәнінде, Шотландия полициясы 1989 жылдың көктемінде Марван Крисатқа тұтқындау ордері шығарды, бірақ ФБР оны оның құпия дереккөз ретінде құндылығы үшін шығармайтынына сендірді. Келесі көктемде Иорданияның Хусейн патшасы Хрисатқа ФБР агенті Эдвард Маршман мен ФБР-дің сот-медициналық зертханасының бұрынғы басшысы Томас Турманмен сұхбат алуды ұйымдастырды, оған ол өзі жасаған бомбаларды егжей-тегжейлі сипаттады. 1994 жылғы "Мальталық қос айқыш" деректі фильмінде автор Дэвид Яллоп ливиялық агенттер мен Иранның ақысын алған агенттер бомбалауда бірге жұмыс істеген болуы мүмкін деп болжады; немесе бір топ екінші топқа жұмысты тапсырды. Бұрын ПА 103 тергеуінде жұмыс істеген ЦРУ-ның терроризмге қарсы іс-қимыл бөлімінің бұрынғы басшысы Винсент Каннистраро фильмде сұхбаттасып, ол ПФЛП Бас басқармасының Иран үкіметінің тапсырысы бойынша шабуылды жоспарлағанын, содан кейін оны Ливияның құпия қызметіне 1988 жылдың қазан айынан кейін тапсырғанын айтты, өйткені Германияда тұтқындалғандар ПФЛП Бас басқармасының операцияны аяқтай алмағанын білдірді. Бұл теорияны қолдайтындар бомбаға салуды кім төлеген болса, кем дегенде біреуінің сәтті болуын қамтамасыз ету үшін екі қатар операция ұйымдастырды деп санайды; немесе, Германиядағы Джибрилдің ұяшығы барлау қызметінің назарын аудару үшін жасалған қызыл секілді болды, ал шынайы бомбаға салушылар басқа жерде тыныш жұмыс істеді.

For many months after the bombing, the prime suspects were the Popular Front for the Liberation of Palestine – General Command (PFLP GC), a Damascus based rejectionist group led by former Syrian army captain Ahmed Jibril, sponsored by Iran. In a February 1986 press conference, Jibril warned:
"There will be no safety for any traveler on an Israeli or U. S. airliner" (Cox and Foster 1991, p28). Secret intercepts were reported by author, David Yallop, to have recorded the Iranian Revolutionary Guards (Pasdaran) in Baalbeck, Lebanon, making contact with the PFLP GC immediately after the downing of the Iran Air Airbus. Israeli intelligence (Mossad) allegedly intercepted a telephone call made two days after PA 103 by Mohtashemi Pur, Interior Minister in Tehran, to the chargé d'affaires at the Iranian embassy in Beirut, instructing the embassy to hand over the funds to Jibril and congratulating them on the success of "Operation Intekam" ('equal and just revenge'). Jibril is alleged to have received $11 million from Iran—although a banking audit trail to confirm the payment has never been presented. Jibril's right hand man, Hafez Dalkamoni, set up a PFLP GC cell which was active in the Frankfurt and Neuss areas of West Germany in October 1988, two months before PA 103. The link to PA 103 was further strengthened when Khreesat told investigators that, before joining the cell in Germany, he had bought five Toshiba Bombeat cassette radios from a smugglers' village in Syria close to the border with Lebanon, and made practice IEDs out of them in Jibril's training camp away. The bombs were inspected by Abu Elias, who declared them to be good work. What became of these devices is not known. Some journalists such as Private Eyes Paul Foot and a PA 103 relative, Dr Jim Swire, believed that it was too stark a coincidence for a Toshiba cassette radio IED to have downed PA 103 just eight weeks after the arrest of the PFLP GC cell in Frankfurt. Indeed, Scottish police actually wrote up an arrest warrant for Marwan Khreesat in the spring of 1989, but were persuaded by the FBI not to issue it because of his value as an intelligence source. In the following spring, King Hussein of Jordan arranged for Khreesat to be interviewed by FBI agent, Edward Marshman, and the former head of the FBI's forensic lab, Thomas Thurman, to whom he described in detail the bombs he had built. In the 1994 documentary film Maltese Double Cross, the author David Yallop speculated that Libyan agents and agents paid by Iran may have worked on the bombing together; or, that one group handed the job over to a second group upon the arrest of the PFLP GC cell members. The former CIA head of counter terrorism, Vincent Cannistraro, who previously worked on the PA 103 investigation, was interviewed in the film and said he believed the PFLP GC planned the attack at the behest of the Iranian government, then sub contracted it to Libyan intelligence after October 1988, because the arrests in Germany meant the PFLP GC was unable to complete the operation. Other supporters of this theory believed that whoever paid for the bombing arranged two parallel operations intended to ensure that at least one would succeed; or, that Jibril's cell in Germany was a red herring designed to attract the attention of the intelligence services, while the real bombers worked quietly elsewhere.

Иран

Бірқатар журналистер тергеушілердің Иранның кек алу ниетін (USS Vincennes кемесімен Иран Air Airbus ұшағын атып түсіргеніне жауап ретінде) тым ерте қабылдамағанын айтты. Сонымен қатар, Еуропадағы Иранның бұрынғы барлау басшысы Аболгасем Месбахи кейіннен елден қашып, "[неміс] тергеушілеріне Иранның Ливиядан және палестиналық партизан көшбасшысы Абу Нидалдан Пан-Ам-103 рейсіне шабуыл жасауды сұрағанын" мәлімдеді.

ЦРУ есірткі контрабандасы

Бұл теория АҚШ-тың Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) агенттері Еуропадан Америка Құрама Штаттарына қорғалған есірткі жолын құрған деген жорамалға негізделген – бұл жол «Корея операциясы» деп аталған. Бұл сириялық есірткі сатушыларына, оның ішінде Оливер Нортпен бірге Иран-Контрас ісіне қатысқан Монзер әл-Кассарға, мүмкіндік берді. ЦРУ есірткі салынған чемодандарды қорғап, оларды тексермеуге кедергі келтірген. Теория бойынша, терактішілер чемодандарды алмастырған: біреуінде есірткі, екіншісінде бомба болған. Time журналы осы теорияның тағы бір нұсқасын ұсынды, онда PA 103 рейсінде болған американдық барлау қызметкерлері – ЦРУ-дан Мэттью Ганнон және ҚВБ-дан майор Чарльз Макки есірткі операциясы туралы біліп, Вашингтонға бұл мәселенің олардың кешірілгендерді құтқару жоспарларына тигізер әсері туралы хабарлауға барып жатқан. 1989 жылдың қазанында Юваль Авив осы оқиғаның өзгеше нұсқасын айтты. Авив Нью-Йорктегі Мэдисон-авенюде орналасқан «Интерфор» жеке тергеу компаниясының иесі болды. Авив өзін 1972 жылы Мюнхенде болған трагедияға жауапты деп саналатын «Қара қыркүйек» тобының мүшелерін жойған «Құдайдың қаһары» операциясын басқарған Моссадтың бұрынғы офицері деп мәлімдеді. Оның пікірінше, ЦРУ багаж алмасуды алдын ала білген, бірақ оған рұқсат берген, себебі қорғалған есірткі жолы заңсыз операция болған, ал Ганнон мен Макки бұл туралы басшылығына хабарлау үшін Вашингтонға бара жатқан. PA 103 рейсінен кейін Авив Pan Am компаниясында бомбалауды тергеуге жетекші тергеуші ретінде жұмыс істеді. 1989 жылдың қазанында ол «Интерфор есебі» деп белгіленген есепті ұсынды, онда бомбалаудың кінәсі ЦРУ қорғаған есірткі жолына жатады деп айтылған (Barrons, 1989 жылдың 17 желтоқсаны). Бұл сценарий Pan Am компаниясына құрбандардың туыстарынан өтемақы талаптарына қарсы сенімді қорғаныс ұсынды, себебі егер АҚШ үкіметі бомбаға Pan Am қауіпсіздігін айналып өтуге көмектессе, әуе компаниясы жауапкершілікке тартылмауы мүмкін. «Интерфор» есебінде, атап айтқанда, Хезболламен байланысы бар ливандық-американдық жолаушы Халид Джафар, өзі жұмыс істеген сириялық есірткі сатушылары үшін есірткі тасымалдап жатыр деп ойлап, бомбаны кемеге әкелгені айтылған. Алайда, АҚШ туыстары ұсынған азаматтық істі қараған Нью-Йорк соты дәлелдердің жетіспеуіне байланысты «Интерфор» айыптауларын қабылдамады. Авивті шотланд полициясы да, ФБР де PA 103 ісі бойынша сұраққа тартқан жоқ. ЦРУ қорғаған чемодан туралы теория Патрик Песноттың 1998 жылдың маусымындағы «Rendez vous avec X» радио бағдарламасында егжей-тегжейлі талқыланды. 1990 жылы Лестер Коулман «Октопостың іздері» атты кітабында бұл теорияға жаңа серпіліс берді. Коулман бұрынғы журналист, Кипрдегі ҚВБ-да жұмыс істеген кезде Есірткіге қарсы күрес басқармасымен (ЕҚҚБ) байланысқан барлау агенті болды. Коулман Халид Джафарды Кипрдің Никосия қаласындағы ЕҚҚБ кеңсесінде көргенін айтып, Джафардың есірткі сатушы екенін, бірақ бұл жолы сириялық есірткі сатушылар емес, ЕҚҚБ үшін жұмыс істейтінін мәлімдеді. 1997 жылы Коулман федералды сотта жалған куәлік беруге қатысты бес қылмысты мойындады, себебі ол бомбалаудан қаза тапқан жолаушылардың отбасылары атынан азаматтық сот ісінде жалған куәлік бергенін мойындады. Коулманның теориясы британдық журналист Пол Футтың Коулманның кітабына Лондонның кітаптар шолуында жазған мақтау рецензиясынан кейін күш алды. Алайда, 2004 жылдың 31 наурызында, өліміне төрт ай қалғанда, Фут «Локербидің қара құпиясы» атты мақаласында Иран-ПFLP GC теориясына қайта оралды. Бұрын айтылған 1994 жылғы «Мальталық қос айқыш» деректі фильмінде Лестер Коулман мен Юваль Авивпен сұхбаттар бар, бұл фильм ЦРУ қорғаған чемодан және есірткі тасымалдаушысы туралы теориялардың екеуін де қамтитын гибридтік нұсқаны қолдайтын сияқты көрінеді. Фильм 1995 жылдың 11 мамырында Channel 4 телеарнасында көрсетілгеннен кейін Авивтің үстінен алаяқтық қылмысы жасады деген айып тағылды. Авив бұл айыптамалар негіссіз екенін мәлімдеді, содан кейін олар алынып тасталды.

This theory suggests that U. S. Central Intelligence Agency (CIA) agents had set up a protected drug route from Europe to the United States—allegedly called Operation Corea—that allowed Syrian drug dealers, led by Monzer al Kassar (who was involved with Oliver North in the Iran Contra scandal) to ship heroin to the U. S. using Pan Am flights, in exchange for intelligence on Palestinian groups holding hostages in Syria. The CIA allegedly protected the suitcases containing the drugs and made sure they were not searched. On the day of the bombing, as the theory goes, terrorists exchanged suitcases: one with drugs for one with a bomb. Time introduced another version of this theory, claiming that the American intelligence officers on PA 103—Matthew Gannon of the CIA and Maj. Charles McKee of the DIA—had found out about the drug operation, and were headed to Washington to raise their concerns about its impact on their hostage rescue plans. Juval Aviv introduced a variation of this story in October 1989. Aviv was the owner of Interfor Inc, a private investigation company based on Madison Avenue, New York. Aviv claimed to be a former Mossad officer who led the Operation Wrath of God team that assassinated members of Black September who were believed to have been responsible for the Munich Massacre in 1972. According to his theory, the CIA knew in advance that the baggage exchange would take place, but let it happen anyway, because the protected drugs route was a rogue operation, and Gannon and McKee were on their way to Washington to tell their superiors about it. After PA 103, Aviv was employed by Pan Am as their lead investigator for the bombing. He submitted a report (the Interfor Report) in October 1989, blaming the bombing on a CIA protected drug route (Barrons December 17, 1989). This scenario provided Pan Am with a credible defense against claims for compensation by relatives of victims, since, if the U. S. government had helped the bomb bypass Pan Am's security, the airline could hardly have been held liable. The Interfor report alleged inter alia that Khalid Jafaar, a Lebanese American passenger with links to Hezbollah, had unwittingly brought the bomb on board thinking he was carrying drugs on behalf of Syrian drug dealers he supposedly worked for. However, the New York court, which heard the civil case lodged by the U. S. relatives, rejected the Interfor allegations for lack of evidence. Aviv was never interviewed by either the Scottish police or the FBI in connection with PA 103. The theory of the CIA protected suitcase was detailed as well in Patrick Pesnot's Rendez vous avec X radio program in June 1998. In 1990 the protected suitcase theory was given a new lease on life by Lester Coleman in his book Trail of the Octopus. Coleman was a former journalist turned intelligence agent working with the Drug Enforcement Administration (DEA) while employed by DIA in Cyprus. Coleman claimed to have seen Khalid Jafaar in the DEA office in Nicosia, Cyprus, once again implying that Jafaar was a drug mule, but this time for the DEA instead of Syrian drug dealers. In 1997, Coleman pleaded guilty to five counts of perjury in a federal court after admitting that he submitted false testimony in civil litigation brought on behalf of the families of passengers killed in the bombing. Coleman's theory gained impetus when British journalist Paul Foot wrote a glowing review of Coleman's book for the London Review of Books. However, on March 31, 2004—four months before his death—Foot reverted to the orthodox Iran–PFLP GC theory in an article he wrote for The Guardian entitled "Lockerbie's dirty secret". The previously mentioned 1994 documentary film The Maltese Double Cross—Lockerbie, which included interviews with Lester Coleman and Juval Aviv, seemed to favor a hybrid version embracing both the CIA protected suitcase and the drug mule versions of the theory. Shortly after the film was broadcast by Channel 4 television on May 11, 1995, Aviv was indicted on fraud charges. Aviv was quick to claim that they were trumped up, and in due course they were dropped.

Ливияға айып тағылған

Бұл қастандық теориясы сотта ұсынылған маңызды дәлелдердің (мысалы, таймердің бөліктері, нақты радиокассета моделінен алынған бөлшектер, Мальтада сатып алынған киім, Луқа әуежайынан шыққан бомбалы чемодан) АҚШ пен Ұлыбританияның Ливияны жала жабу мақсатымен жасалған болуы мүмкін деген пікірге негізделген.

Сот медицинасына сүйену

Ұлыбританияның ең көрнекті қылмыстық адвокаттарының бірі Майкл Мэнсфилд 1997 жылғы 14 қазанда BBC Scotland телеарнасының "Фронтлайн Шотландия" бағдарламасындағы "Локербидегі үнсіздік" атты эпизодында сөйлеген сөзінде сот-медициналық ғылымға артық сенудің қаупі туралы ескертті. Ол тек бір мәселені атап өткісі келетінін айтты:
Сот-медициналық ғылым өзгермейтін емес. Ол тасқа қашалған жазу емес, және кез келген адам – қалың жұртшылық, сарапшы немесе кез келген басқа да адам – жасай алатын ең ірі қателік – сот-медициналық ғылым күмәнсіз екендігіне сену: ол солай емес! Ұлыбританиядағы ең ірі әділетсіздіктердің көптегені сот-медициналық ғылымның қате екені дәлелденген істерден туындады. Сот-медициналық сарапшы немесе кез келген басқа адам: "Мен бұл екеуінің сәйкес келетініне сенімдімін" десе, мен алаңдаймын. Сонымен қатар, көптеген жаңалықтар құралдары осы жарылысты және оны түсіндіру үшін ұсынылған әртүрлі теорияларды зерттеді. Пьер Салингер басқарған бір жаңалықтар тобы прокуратураны дезинформация таратуда және тергеуді Ливияға бағыттауға тырысуда деп айыптады.

Иран мен Лондон мәселесі

Бомбалау ісіне қатысты сот процесінің соңында Меграхидің адвокаттары PA 103 бомбасы Мальтадағы Лука әуежайында емес, Хитроу әуежайынан бастау алған болуы мүмкін деген пікірді келтірді. Лондон-Нью-Йорк бағытындағы рейсте 259 жолаушы мен экипаж тасымалдауға арналған Boeing 747 1988 жылғы 21 желтоқсанда түскі сағат 12-де Сан-Францискодан келді және PA 103 рейсінің жолаушылары 17:00-ден кейін ұшаққа отыра бастағанға дейін ұзақ уақыт бойы күзетсіз, ұшу-қону жолағында тұрды (жоспарланған ұшу уақыты 18:00). Хитроудағы Иран әуежайының терминалы Pan Am терминалына жақын орналасқан және екі әуекомпания да ұшу-қону жолағының кеңістігін бөлісіп пайдаланды. Адвокаттар 1990 жылғы Шотландиядағы өлімге себеп болған жағдайды тергеу комиссиясының және оның тыңдаған куәліктерін пайдаланды. Апаттан 25 жыл өткен соң жарияланған сот-медициналық сараптаманың қайта талдауы бомбаның шынымен Хитроу әуежайына енгізілгенін күшті дәлелдейді. Франкфурт рейсінен келген жүктерді тасымалдау үшін қолданылғанға дейін Хитроу әуежайының терминалындағы ғимараттарда бірнеше чемодан аталған контейнерге салынған. Бұл чемодандар контейнердің еденін жапқан, бірақ ешқайсысы екінші қабатқа қойылмаған. Бастапқыда осы чемодандарды алып тастау себебі, сот-медициналық сарапшылардың пікірінше, жарылған чемодан багаждың екінші қабатында емес, төменгі қабатында болған. 2013 жылғы талдау жарылыстың маңындағы басқа чемодандардың жағдайын, контейнердің еденін және еден астындағы ұшақ фюзеляжының жағдайын қарастырады және бомба чемоданы шын мәнінде багаждың төменгі қабатында болғандығын, бұл 16:45-те контейнердегі жүк тасушының көрген бомба чемоданының сипаттамасына сәйкес келеді, бұл Франкфурт рейсінен келгенге дейін шамамен бір сағат бұрын болған. Бұл чемодан жүк тасушы демалысқа шыққан кезде пайда болды және қоймадағы ешбір қызметкер оны жүктеп алғанын мойындамады.

Towards the end of the bombing trial, lawyers for Megrahi argued that the PA 103 bomb could have started its journey at Heathrow, rather than at Luqa Airport in Malta. The Boeing 747 that was destined to carry the 259 passengers and crew on the London–New York leg had arrived from San Francisco at noon on December 21, 1988, and stood unguarded on the tarmac for much of the period before PA 103's passengers began to board the aircraft after 5:00 p. m. (scheduled departure 6:00 p. m.). The Iran Air terminal in Heathrow was adjacent to the Pan Am terminal, and the two airlines shared tarmac space. The lawyers invoked the 1990 Scottish Fatal Accident Inquiry and the evidence it heard that the baggage container AVE 4041, into which the bomb suitcase had been loaded, was left unsupervised at Heathrow for about forty minutes that afternoon. A reanalysis of the original forensic evidence published 25 years after the disaster provides strong support for the theory that the bomb was indeed introduced at Heathrow. A small number of suitcases were put into the container in question in the Heathrow terminal buildings before it was used for the transfer luggage from the Frankfurt flight. These cases covered the floor of the container but none of them were on the second layer. The original reason for excluding these suitcases was that in the opinion of the forensic scientists the exploding suitcase was on the second layer of luggage, not the bottom layer. The 2013 analysis examines the condition of the other suitcases surrounding the explosion, the floor of the container and the airframe under the floor, and concludes that the bomb suitcase was indeed on the bottom layer of luggage, corresponding to a suitcase matching the description of the bomb suitcase that was seen in the container by a baggage handler at 16.45, almost an hour before the flight from Frankfurt landed. That suitcase appeared while the baggage handler was on a break and none of the staff in the shed admitted to loading it.

Ливия және Абу Нидал

Әбу Нидал Осама бен Ладен бұл атаққа ие болғанға дейін ең қатыгез халықаралық террорист деп есептелді. Нидал (әлде Сабри әл-Банна) 2002 жылғы 16 тамызда Бағдадтағы атыс кезінде қаза тапты деген хабар тарады. Оның тобының бұрынғы жетекші мүшесі Атеф Әбу Бакр журналистерге, Нидал өлімінен аз бұрын ПА-103 рейсін жарғандығын өзіне айтқандығын мәлімдеді. 1985 жылы Триполиде қоныстанғаннан кейін Нидал мен Ливия басшысы Муаммар Каддафи жақын дос болыпты, Каддафи "The Sunday Times" газетінің пікірінше, "Нидалдың кемсіздік сезімі мен өзін тағдырлы адам санайтын сенімінің қауіпті үйлесіміне" ие болды. Атеф Әбу Бакрдың сөзіне сүйенсек, Каддафи Нидалдан Ливияның барлау басшысы Абдулла әл-Сенусимен бірлесіп, 1986 жылы Бенгази мен Триполиде болған бомбалауға жауап ретінде АҚШ-қа шабуыл жасауды ұйымдастыруды сұрады. Содан кейін Нидал 1986 жылғы 5 қыркүйекте Карачиде Pan Am 73 рейсін қақпалап, 22 жолаушыны өлтіріп, ондаған адамды жаралады. 1987 жылғы тамызда Әбу Нидал тағы да әрекет жасады, бұл жолы Белградтан (әуе компаниясы белгісіз) ұшаққа бомбаны жасырып әкелу үшін білмейтін адамды пайдаланды, бірақ бомба жарылмады. ПА-103 рейсі үшін Сенуси Нидалға бомбаны беруді, ал Ливия барлауы оны ұшаққа орналастыруды ұйымдастыруды тапсырды. Алайда, бұл теорияларды қолдайтын ешқандай дәлел табылмады.

Сирия

Адам Кертистің 2016 жылғы «HyperNormalisation» деректі фильмінің бесінші тарауы «Полковник» атты эпизодында Рейган әкімшілігі Муаммар Каддафиді 1985 жылғы Рим мен Вена әуежайларындағы және 1986 жылғы Берлин дискотекасындағы шабуылдарға кінәлап, қарапайым, моральдық тұрғыдан айқын шетелдік саясатты құру стратегиясында пайдаланды деп айтылады. Аталған шабуылдардың екеуі де еуропалық қауіпсіздік қызметтерінің пікірінше, Сирияның барлау қызметіне байланысты болған. Каддафи араб әлемінде революционер ретіндегі беделін арттыру мақсатында бұл жағдайға келіскен деп сипатталады. Дискотеканы бомбалаудан 10 күн өткен соң АҚШ Ливияны бомбалауы, көбінесе жарнамалық мақсатта жүргізілген операция ретінде баяндалады, себебі АҚШ пен Ұлыбритания Саддам Хусейнге қарсы Сирияның көмегіне мұқтаж болды.

American RadioWorks рецензиясы

American RadioWorks арнасының сотқа дейінгі арнайы баяндамасында Ливияға қарсы істің күшті және әлсіз жақтары зерттелді. Баяндама сонымен қатар осы мақаладағы алғашқы бес балама теория бойынша негізгі күдіктілердің жақтаушылық және қарсылық дәлелдерін егжей-тегжейлі қарастырды. Есепте радио арқылы жарылыс немесе Оңтүстік-Батыс Африка (Намибия) теориясы қарастырылмады.