Кіріспе

Британдық дәрігер, табиғатты зерттеуші және әкімші сэр Джон Кирк (19 желтоқсан 1832 – 15 қаңтар 1922) – британдық дәрігер, табиғатты зерттеуші, саяхатшы Дэвид Ливингстонның серігі және Шығыс Африкадағы Занзибардағы британдық әкімші. Ол саяси көмекшісі Али бин Салех бин Насер Аль Шайбан мен Занзибардағы миссионер Александр Маккейдің көмегімен сол елдегі құл саудасын тоқтатуға зор үлес қосты.

Ерте өмір және білім

Ол 1832 жылдың 19 желтоқсанында Шотландияның Арброт қаласының жанындағы Ангста, Барриде дүниеге келді. Ол рухани Мейтленд Келлидің (1842-1929) және оның екінші әйелі Эльфреда Бланш Кэридің (1891 жылы қайтыс болған) төрт баласының екіншісі болды. Кирк Эдинбург университетінде "Жүректің функционалдық аурулары" тақырыбында диссертация қорғап, медицина ғылымының дәрежесін алды. Қырым соғысына ерікті болып кеткенге дейін Кирк Эдинбург корольдік ауруханасында бір жыл дәрігер болып жұмыс істеді.

Отбасы

Кирктің қызы Хелен генерал-майор Генри Брук Хагстромер Райт CB CMG-мен, әйгілі бактериолог және иммунолог сэр Альмрот Эдвард Райттың және Лондон кітапханасының хатшысы және кітапханашысы сэр Чарльз Теодор Хагберг Райттың бауырымен үйленді. Кирктің ұлы, полковник Джон Уильям Карнеги Кирк «Британ бақша өсімдіктері» атты кітаптың авторы болды. Инженер Александр Карнеги Кирк Джон Кирктің үлкен ағасы еді. Занзибар.

Іздеуші

1858 жылдан 1864 жылға дейін Джон Кирк өзінің көмекшісі Әли бин Салех бин Насер Әл-Шайбанимен бірге, Занзибарда тұратын Омандық тарихшы, доктор Дэвид Ливингстонмен Екінші Замбези экспедициясында ботаник ретінде жұмыс істеді. Бұл сапар кейіннен оның Шығыс Африкадағы құл саудасын тоқтату жұмысына ықпал етті, және оған Әл-Шайбани көмектесті. Олар бұл сапарда қазіргі Малавидегі Зомба үстіртін және Чилуа көлін аралады. 1859 жылдың қыркүйегінде Кирк және Әл-Шайбани Ливингстонмен бірге Шир өзені бойымен Малави көліне дейін барды, оны қайықпен зерттеді. Кирк Ливингстонды тиімсіз басшы деп санады және 1862 жылы: «Доктор Ливингстон ақыл-есінен шығып, ең қауіпті басшы екендігінен басқа ешқандай қорытындыға келмеймін» деп жазды. Шир өзенінің батысында орналасқан Кирк жотасы Малави мен Мозамбик шекарасының бір бөлігін құрайды. 1866 жылы Ливингстон Нил өзенінің бастауын табу үшін Занзибардан келесі және соңғы экспедициясын бастады. Экспедиция барысында Ливингстонның хаттарынан Кирк Занзибарда қалғаны және экспедициялық топпен бірге жолға шықпағаны белгілі болды. 1873 жылы Ливингстонның қазасынан кейін Кирк пен Әл-Шайбани Шығыс Африкадағы құл саудасын тоқтату жұмысын жалғастыруға уәде берді. Ол Сұлтан Ахмет Юсуфтың Моғдишуден Джуба аймағына дейінгі аумақты бақылап, 50 мың әскері бар екенін мәлімдеді. 1873 жылдың тамыз айында ол Занзибардағы британдық консулы болып тағайындалды, 1875 жылы Комор аралдарындағы консул, ал 1881 жылы Занзибардағы бас консул болып тағайындалды. Кирк Әл-Шайбаниді өзінің саяси кеңесшісі етіп тағайындады, оның міндеті британдықтар мен Занзибар сұлтаны арасындағы қарым-қатынасты жақсарту болды. Оның 1883 жылы тағайындалған вице-консулдарының бірі – бұрын HMS London кемесінен құл сатуға қарсы патрульдеуге қатысқан лейтенант Чарльз Стюарт Смит болды. Ол Әл-Шайбанидің көмегімен бірнеше жыл бойы Сұлтан Баргашпен келіссөздер жүргізіп, оның сенімін жеңіп алды және Шығыс Африка аймағын заңды сауда арқылы дамытуға көмектесуге уәде берді. 1885 жылға қарай аймақ кеңейіп, кірістілігі де артты. Аль-Шайбани британдықтарға Занзибарда құлдықты жою бойынша Сұлтан Баргашпен келісімге келуде маңызды көмек көрсетті. Ол 1890 жылы Брюссельде өткен Құлдар туралы заң конференциясында британдық толық өкілді елші болып қатысты.

Эпонимдер

Kirkia – Kirkiaceae тұқымдасына жататын өсімдіктер туысы. Бұрын Simaroubaceae тұқымдасына жатқызылған, бірақ Pleiokirkia-мен бірге Kirkiaceae тұқымдасына көшірілді. Ол Oliv еңбектерінде, "Hooker's Icon. Pl." журналының 11-томында, 1868 жылғы 26-бетте жарияланды. Сонымен қатар, Шығыс тропикалық Африкадан табылған Gossypioides kirkii мақтасының жаңа түрі, мәңгі жасыл Ochna kirkii бұтасы және Оңтүстік Африканың миомбо орманында өсетін Uapaca kirkiana ағашы оның құрметіне аталды.

Зоология

Ол Шығыс Африканың жабайы жануарларын зерттеп, көптеген мақалалар жариялады. Ол Занзибар мен Шығыс Африкадан көптеген құстарды жинады. 1892 жылы ол жануар трофейлерін аңдаушылар арасында үшінші ең ірі піл сүйегін тапты. Ол Замбези экспедициясында Малави көлінің көптеген балық үлгілерін жинады.

Фотография

Кирк Шығыс Африкаға саяхаттаған кезінде көптеген оқиғалар мен адамдарды фотоға түсірді. Мысалы, "Хамед бин Мухаммед, құл және азу тісі саудагері", "Суахили үйінің әйел қызметшілері мерекелік киімде", және "Занзибардың панорамалық көрінісі".

Сыйлықтар мен марапаттар

1879 жылы үшінші сыныпты Святого Михаила и Святого Георгия орденінің серігі. 1881 жылы екінші сыныпты Святого Михаила и Святого Георгия орденінің серігі. 1882 жылы Корольдік географиялық қоғамның қызмет медалі, «география ғылымына үздіксіз қызметтері, табиғатты зерттеуші ретінде, доктор Ливингстонның орынбасары ретінде және Занзибардағы Ұлыбритания консулы ретінде» еңбегі үшін. 1886 жылы бірінші сыныпты Святого Михаила и Святого Георгия орденінің серігі. Баня орденінің командирі.

Өлім

Ол 1922 жылдың 15 қаңтарында 89 жасында қайтыс болды және Англияның Кент графтығындағы Севеноакс қаласындағы Сент-Николас шіркеуінің қорымдығына жерленді.