Кіріспе

Австралиядағы қазалар сериясы – Каледон шығанағындағы дағдарыс 1932–34 жылдары Австралияның Солтүстік территориясындағы Каледон шығанағында болған қазалардың тізбегін білдіреді, сол кездегі баспасөз бұл оқиғаны «Каледон шығанағындағы кісі өлтірулер» деп жазды. Бес жапондық трепанг балықшысын Йолнгу тайпасының австралиялық аборигендері өлтірді. Осы өлімдерді тергеуге кіріскен полиция офицері Альберт Макколл кейіннен қаза тапты. Одан кейін Вуда аралында екі ақ адам жоғалып кетті (кейін біреуінің денесі табылды). Бұл оқиғалар ақ халықты алаңдатқандықтан, Солтүстік территория полициясы «қараларға сабақ беру» мақсатымен жазалау экспедициясын ұсынды. Бірақ, жазалау экспедициясы 1928 жылғы Конистон қырғыны сияқты қайғылы оқиғаға әкелуі мүмкін деген қорқыныш болды (онда бір топ кінәсіз аборигендер кісі өлтіргеннен кейін ақ патруль тобы тарапынан өлтірілді). Шіркеу миссионерлік қоғамы Арнем жеріне сапар шегіп, Йолнгу ақсақалы Вонггудың ұлдары Дакиярр Виррпанда мен тағы үш ер адамды Дарвинге сотталу үшін бірге келуге көндірді. 1934 жылдың сәуір айында Дарвинде Дхакиярр Макколлды өлтіргені үшін асылып өлім жазасына кесілді. Қалған үш ер адам 20 жылға қатаң еңбекпен сотталды. Жеті айлық тергеуден кейін Федералдық үкімет кісі өлтіруге қатысқан үш ер адамды босатты. Австралияның Жоғарғы сотына шағым түсірілген «Тукиар корольге қарсы» ісінде 1934 жылдың қараша айында Дхакияррдың үкімі күштен шығарылып, ол түрмеден босатылды, бірақ үйіне қайта бара жатқанда жоғалып кетті.

Өлім-жітім

Бұған дейін 1921 және 1926 жылдары жапон балықшылары өлтірілген болатын. 1932 жылдың 17 қыркүйегінде Арнем жерінің солтүстік-шығысындағы Каледон шығанағы ауданында бес жапондық трепангерді аборигендер өлтірді. (Кейіннен жапондықтардың бірнеше абориген әйелдерін алып кеткені туралы куәліктер келтірілді.) Жеке бір оқиғада екі ақ адам, Уильям Фаган және Фрэнк Трэйнор, бірнеше ай бұрын балық аулау саяхатынан оралмағандықтан жоғалып кеткені туралы хабар берілді. 1933 жылдың маусым айында Дарвиннен полиция тобы келді, олар күдіктілерді іздеуге кірісті.

Реакция

1933 жылғы 11 тамызда Макколлдың қазасы туралы жаңалық Дарвинге жеткен соң, қауымдастықтың көптеген өкілдері алаңдады. 29 тамызда әкімші Р.Х. Уэдделл полицияның жазалау экспедициясын ұсынды. Бұл идеяға қарсылықтар туды, қыркүйек айының басында олар күшейді, ал Ішкі істер министрі Джон Перкинс бұл идеяны қабылдамады. 1934 жылғы мамыр айында Солтүстік территориялық заңға түзетулер енгізілді, осыған сәйкес, аборигендерді өлтіруде өлім жазасы міндетті емес болды. Діни қызметкер және антрополог А. П. Элкин және басқалар жекелеген абориген соттарының қажеттігін айтты. Жапондықтардың өлтіруге дейін Йолнгу әйелдеріне шабуыл жасағанына дәлелдер келтірілді. Грей аборигендерді қайығымен олардың қауымдастығына қайтаруға дайын болды, лекция жеткілікті болады деп санайтын. 1934 жылғы 1 тамызда жапондық трепангерлерді өлтірген үш адам жиырма жылға қатаң еңбекке кесілді, ал 1934 жылғы 3 тамызда Дакияр Солтүстік территорияның Жоғарғы сотында судья Уэллс және 12 қазыдан тұратын қазылар алқасымен асылып өлім жазасына кесілді. NT газеттері судья Уэллстің үкімін қолдады, бірақ көптеген тараптар үкімге ғана емес, сот процесінің әділдігіне және сот барысында судьяның айтқан сөздеріне де наразылық білдірді. Бірінші сот процесінде көптеген бұзушылықтар анықталғаннан кейін, ол түрмеден босатылып, Калин лагеріне жеткізілді, бірақ одан кейін оны ешкім көрген жоқ. Ауызша хабарлау бойынша, оны Макколлдың достары өлтірген.

Салдары

Осыдан туындаған дағдарыс одан да көп қантөгіске әкелуі мүмкін еді. Жағдайды бажайлау үшін, жас антрополог Дональд Томсон қақтығыстың себептерін зерттеуді ұсынды. Ол Арнем жеріне сапар шекті, көптеген адамдар бұл миссияның қауіпті екенін айтқан, сол жерде тұратын адамдарды танып-біліп, түсіну үшін. Жеті айлық зерттеуден кейін ол Федералдық үкіметті кісі өлтіруге кінәлі деп танылған үш адамды босатуға көндірді және олармен бірге өз елдеріне оралды, бір жылдан астам уақыт олардың халықтарымен бірге өмір сүрді, олардың мәдениетін жазды. Келіссөздер барысында ол Вонггудың сол кезде түрмеде отырған ұлдарына бітім туралы хабар жібергенін айтты. Хабар тақтасында адамдар тыныш отырған, ал ортасында Вонггу бейбітшілікті сақтап тұрған сурет салынған еді. Бұл хабар тақтасы қазір Йирркаладағы Буку Ларрнггей Мулка орталығында сақтаулы. Ол Йолнгу халқымен берік байланыс орнатты және 1941 жылы Армияны Австралияның солтүстік жағалауына жасалған жапон шабуылдарын тойтаруға көмектесу үшін Вонггу мен оның ұлдарын қоса, Йолнгу ерлерінен арнайы барлау күшін – Солтүстік Территория Арнайы Барлау бөлімін құруға көндірді. Тарихшы Генри Рейнольдс Кейлдон шығанағы дағдарысының аборигендер мен еуропалықтар қарым-қатынасы тарихындағы шешуші сәт болғанын айтты.