Кіріспе

Жеке тұлғалар қаржыландыратын және жылжымайтын мүлікпен қамтамасыз етілген қысқа мерзімді капитал несиелері.

Қатты ақшалай несие – активтерге негізделген несиелердің бір түрі: қарыз алушыға жылжымайтын мүлікпен қамтамасыз етілген қаражатты ұсынатын қаржы құралы. Мұндай несиелерді көбінесе жеке инвесторлар немесе компаниялар береді. Несиенің тәуекелі жоғары және мерзімі қысқа болғандықтан, пайыздық мөлшерлемелер дәстүрлі коммерциялық немесе тұрғын үй несиелерінен әдетте жоғары болады.

Шолу

Көптеген қатты ақшалай несиелер бірнеше айдан бірнеше жылға дейінгі жобалар үшін қолданылады. Қатты ақша көпірлік несиеге ұқсас, олардың екеуі де несие берудің ұқсас критерийлері мен қарыз алушыларға арналған шығындарға ие. Басты айырмашылық – көпірлік несие көбінесе коммерциялық немесе инвестициялық мүлікке қатысты болады, ол ауысу кезеңінде болуы мүмкін және әдетте дәстүрлі қаржыландыруға жарамсыз, ал қатты ақша көбінесе жоғары пайыздық ставкасы бар активтерге негізделген несиені ғана емес, сонымен қатар қаржылық қиын жағдайды, мысалы, қолданыстағы ипотека бойынша төлемді кешіктіруді немесе банкроттық және сот арқылы ипотеканы алу процедураларын қамтиды. Қатты ақшалай несие берушінің бере алатын сомасы несие сомасының мүлік құнына бөлінген қатынасымен анықталады. Бұл қатынас несиеге құн (LTV) деп аталады. Көптеген қатты ақшалай несие берушілер мүліктің қазіргі құнының 65%-ына дейін ғана несие береді. Осындай мәмілелерде 100% LTV болуы мүмкін емес. Бұл несиелер инвесторларға арналған және несие берушілер әрқашан үлкен бастапқы төлем талап етеді. "Қатты ақша" термині негізінен АҚШ және Канадада қолданылады, онда осы типтегі несиелер ең көп таралған. Коммерциялық жылжымайтын мүлік саласында қатты ақша жылжымайтын мүлік иелерінің меншікті капиталына қарсы капитал іздеген иелері үшін балама "соңғы шара" ретінде пайда болды. Бұл индустрия 1950-ші жылдардың соңында АҚШ-тағы несие индустриясы күрт өзгерген кезде қалыптасты. Соңғы жылдары индустрияда "қатты ақша" термині индустрияның бағытын, құрылымын немесе көзқарасын дәл сипаттамайды және балама терминдерге басымдық берілуі керек деген консенсус қалыптасты. 2022 жылдың наурызында индустрияны ұсынылатын Ұлттық жеке несие берушілер қауымдастығы (NPLA) сала қатысушыларын "қатты ақша" терминін қолдануды тоқтатып, оның орнына "жеке несиелеу", "көпірлік несиелеу" және "өткінші несиелеу" сияқты терминдерді қолдануға шақыратын ресми қаулы қабылдады. Осы қаулы арқылы NPLA "қатты ақша" терминін несие берушілерді немесе саладағы өнімдерді сипаттау үшін қолдануды тоқтатуға бейілділігін растады. Сонымен қатар, Американың жеке несие берушілер қауымдастығы (AAPL), тағы бір сауда тобы, "Жеке несиелеу әлемінде "Қатты ақшаның" құлдырауы" атты мақала жариялады, онда топтың құрылғаннан бері "қатты ақша" терминін пайдалануды азайтуға жасаған күш-жігері баяндалды. AAPL сондай-ақ 2021 жылғы конференциясында "қатты ақша" терминологиясын өзгертуді басты назарға алды. Бастапқыда қатты ақша саласы мемлекеттік немесе федералды заңдармен реттелмеген, бірақ мемлекеттік үкіметтердің пайыздық ставкаларға (ақшаға қатысты заңдар) қатысты шектеулері қатты ақшаның ставкаларына әсер етеді, сондықтан Теннесси және Арканзас сияқты бірнеше штаттардағы операциялар несие беру фирмалары үшін тиімсіз болып көрінеді. 2009 жылғы ипотекалық дағдарыстан кейін және Додд-Франк заңы қабылданғаннан кейін қатты ақшалай несиелердің ипотекалық нарығы кеңейді. Бұл кеңеюдің себебі негізінен ипотекалық несие беру процесінде банктер мен несие берушілерге қатаң ережелер қойылды. Додд-Франк және шындықты айту туралы заң ипотекалық несие берушілерге, несие берушілерге және ипотекалық брокерлерге қарыз алушының негізгі тұрғын үй үшін несиені қайтару қабілетін бағалауын талап етеді немесе сәйкес келмеген жағдайда үлкен айыппұл салады. Сондықтан, қатты ақшалай несие берушілер Додд-Франк, TILA және HOEPA ережелеріне сәйкес келу қаупін болдырмау үшін тек бизнес мақсатындағы немесе коммерциялық несиелерді ғана береді. Қатты ақшалай несие берудің негізгі факторы – бұл вексельді қамтамасыз ететін кепілдің сатудан түсетін құны, сондықтан қатты ақшалай несие берушілер қаржыландыруды ұзартудан бұрын LTV (несиеге құн) анықтауға тырысады. Қатты ақшалай несие беруші мүліктің құнын BPO (брокер бағасы туралы пікір) немесе мүліктің орналасқан штатында лицензиясы бар бағалаушы жасаған тәуелсіз бағалау арқылы анықтайды. Қатты ақшалай несиелердің пайыздық ставкалары әдетте дәстүрлі бизнес несиелерінен жоғары болады. Ставка 6%-ға дейін төмендеуі мүмкін, ал 14%-ға дейін немесе одан да жоғары болуы мүмкін. Осыған қарамастан, мұндай несиелер жылжымайтын мүлікке инвестиция салатындар арасында жылдам мақұлдау, жоғары икемділік, аз құжаттамалық рәсімдер және кейде қаражатты алудың жалғыз мүмкіндігі болғандықтан танымал.