Кіріспе

Кларенс Стрейттің әлемнің жетекші демократиялық елдерін федеративтік одаққа біріктіру жөніндегі ұсынысы. К.К. Стрейттің 1939 жылғы ұсынысы.

"Атлантикалық одақ" – журналист Кларенс Стрейт 1939 жылы алғаш ұсынған, әлемнің жетекші демократиялық елдерін АҚШ Конституциясы бойынша 1789 жылы біріккен он үш штат сияқты федеративтік одаққа біріктіру туралы ұсыныстың ең көп таралған атауы.

Тарих

Көптеген жылдар бойы Атлантикалық одақ туралы резолюция АҚШ Конгресінің әрбір сессиясында таныстырылды, оны бас демеушілер ретінде Пол Финдли, Дональд Фрейзер және Моррис Удалл ұсынды, ол "Атлантикалық конвенция" деп аталды, оның жақтастары елдерге ратификацияға жіберу үшін конституция жобасын әзірлеуді үміттенеді. 1960 жылы резолюция, ақыры қабылданды және конвенция өтті, бірақ концепцияны қолдамаған президент Линдон Б. Джонсон федерацияны жақтағандарды АҚШ делегаттары ретінде тағайындамады, сондықтан конвенциядан тек "көбірек ынтымақтастыққа" шақыратын жалпылама резолюция ғана шықты. Атлантикалық одақ идеясы Сесил Родс есімді ағылшынның ойынан туды. Осы мақсатта ол "Родос" қорын құрып, дарынды жас америкалықтардың Англияда білім алуына мүмкіндік берді. 1939 жылы Родос стипендиаты Кларенс Стрейт "Енді одақ" атты кітап жазды, онда АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы одақтан бастап, аймақтық одақтар арқылы толық әлемдік одаққа қадамдық жолмен ұсынылды. Американың барлық жерінде комитеттер құрылды, және мырза Стрейт екі миллионнан астам америкалықтың Ұлыбританиямен одақтасуды сұрап петицияға қол қойғанын хабарлады. Стрейттің өзінің сөзімен айтқанда, қазір Батыс Еуропаны қамтитын Атлантикалық одақ – жалқы әлемдік үкіметке жасалған алғашқы қадам болды: "Ол [Union Now] әлемдік үкіметтің қажеттігін жариялады және АҚШ-тан басқа ешбір елдің оған мұқтаждығы жоқ деді". Өмірінің бар сағатында коммунистер мен социалистердің жақын серігі болған Стрейттің коллективизмге қарсылығы болған жоқ. Ол "Union Now" кітабында былай деді: "Демократия адамзатқа капитализм мен коллективизмді еркін таңдауға ғана мүмкіндік бермейді, сонымен қатар марксистік үкіметтерді де қамтиды". Стрейт өзінің жарияламаларында: "Батыс Еуропаның кейбір демократиялық елдерінде социализмнің өркендеуі біздің олармен федерация құруымызға кедергі келтіре ме?" – деген сұрақ қояды. Ол: "Жоқ!" – деп нақты жауап береді. 1949 жылдың наурыз айында Федералдық одақ "Атлантикалық одақ комитеті" деп аталатын саяси әрекеттер бөлімін құрды. Бұл комитеттің алғашқы президенті – Жоғарғы соттың бұрынғы судьясы Оуэн Дж. Робертс, ол ұлттық егемендікті "мағынасыз сөз" деп есептейді. Атлантикалық одақ жөніндегі жұмыстарды "Стрейт кеңесі" жүзеге асырып жатыр.