Кіріспе

Химиялық қосылыс

Бутабарбитал (саудалық атауы Бутизол) – рецепт бойынша тағайындалатын барбитурат, ұйқыға көмектесуші және дауылпаздыққа қарсы дәрі. Бутабарбиталдың басқа барбитураттармен салыстырғанда әсер етуі тез басталып, әсері қысқа уақытқа созылады, бұл оны ауыр ұйқысыздықты емдеу, жалпы дауылпаздықты басу және хирургиялық операциялар алдындағы алаңдаушылықты азайту сияқты жағдайларда пайдалы етеді; алайда, ол салыстырмалы түрде қауіпті, әсіресе алкогольмен бірге қолданғанда, сондықтан қазіргі уақытта сирек қолданылады, бірақ Шығыс Еуропа мен Оңтүстік Американың кейбір елдерінде әлі де тағайындалады. Оның орташа әсер ету ұзақтығы бутабарбиталдың секобарбиталға қарағанда аз дәрежеде зәулімдікке ұшырау мүмкіндігін көрсетеді. Бутабарбитал вальноктамидке гидролизденуі мүмкін. Бутабарбиталдың (R) стереоизомері Бутабарбиталдың (S) стереоизомері. Бутабарбитал беладонна алкалоидтарымен бірге Бутибел саудалық атауымен сатылады. Белладонна спазмолитикалық әсері үшін қосылады. Бұл препаратта бутабарбиталдың төмен дозасы және беладонна алкалоидтарының стандартизацияланған қоспасы бар, ол асқазан мен ішектің құрысуын және спазмын басу үшін қолданылатын спазмолитикалық құрал ретінде қолданылады. Олар сондай-ақ асқазанда түзілетін қышқылдың мөлшерін азайту үшін де қолданылады. Тағы бір ұқсас өнім – Доннатал, ол беладонна алкалоидтарымен және фенобарбиталмен біріктірілген.

Тарих

Барбитураттар алғаш рет 1903 жылы медициналық қолданысқа енгізілді, ол кезде Bayer компаниясындағы зерттеулер барбиталдың иттерге тиімді тыныштандырғыш екенін көрсетті. Барбитураттардың құнарға айналу қабілеті және мінез-құлыққа әсер ететін жағымсыз әсерлері 20-ғасырдың ортасынан бастап ғана байқалды. Бүгінде бензодиазепиндер осыған ұқсас тыныштандырғыш және ұйқыға түсіретін қасиеттерімен, сондай-ақ физикалық тәуелділік қаупін азайтуымен жиірек қолданылады. Бутабарбитал натрий сияқты барбитураттар қазір тек қатаң дәрігерлік бақылауда, қысқа мерзімді және жедел емдеу үшін ғана қолданылады.

Клиникалық қолданыстар

Барбитураттар орталық нерв жүйесінің селективті емес депрессанттары болып табылады, ұйқышылдық пен жеңіл седативтік әсерін тудырады. Барбитуратты гипнотиктер ұйқы және көңіл сығуы бұзылыстарын емдеу үшін тыныштандыратын және седативтік қасиеттерімен қолданылады, алайда тәуелділік қаупіне байланысты көбінесе қысқа мерзімді қолданумен шектеледі. Жақында, 2007 жылы бутабарбитал Butisol Sodium тауарлық атауымен медициналық қолдануға бекітілді. Butisol Sodium Meda Pharmaceuticals компаниясымен тәуелділікке ұшырау және дұрыс пайдаланбау қаупі жоғары болғандықтан III тізілімдегі бақыланатын зат ретінде өндіріледі.

Әкімшілік

Ол көбінесе натрий ерітіндісі немесе таблетка түрінде ауызша қабылданады, бірақ тамырға инъекциялау арқылы да беруге болады. Таблеткалар 30 мг немесе 50 мг бутабарбитал натрийінен, немесе 7% спирттің құрамындағы 30 мг/5 мл ерітіндісінен тұрады. Ота алдындағы седация үшін ересектерге отадан 60-90 минут бұрын 50-100 мг мөлшерінде беріледі, ал педиатриялық және гериатриялық пациенттерге дозасы өзгертіледі.

Клиникалық әсерлері және жою

Ауызға қабылданатын дозалардың әсері көбінесе қабылдағаннан кейін бір сағат ішінде сезіледі, ал әсері алтыдан сегіз сағатқа дейін сақталады. Бутабарбитал натрийді хирургиялық операцияға дайындалу кезіндегі жансыздандыруға көмектесу үшін немесе ұйқы және дауылпаздық бұзылыстарын қысқа мерзімді емдеу үшін қолдануға болады. Ұйқыны күшейту және ұйытқызу үшін бутабарбитал натриймен емдеуді екі аптамен шектеу ұсынылады, одан кейін оның тиімділігі азая бастайды. Клиникалық тәжірибеде, бутабарбиталдың төмен дозалары ұйқышылдықты тудырады, сезімталдық қабығы мен қозғалыс белсенділігін басады. Сирек жағдайларда, бутабарбитал седативтік әсерге дейін шағын қозғыштық немесе эйфория тудыруы мүмкін. Дегенмен, бутабарбитал – өте күшті дәрі, тәуелділікке әкелу қабілеті бар, және дозаның шағын өзгерісі әсердің айтарлықтай күшеюіне алып келуі мүмкін.

Фармакология

Бутабарбитал – барбитураттар отбасының седативті-ұйқы қоздырғыш дәрісі. Ол салыстырмалы түрде жылдам әрекет етеді, әсер ету ұзақтығы қысқа, дозасына қарай жеңіл седациядан гипнозға дейін әртүрлі әсерлер тудырады. Бутабарбиталдың артық дозасы терең комаға немесе тіпті өлімге алып келуі мүмкін.

Қию, бөлу және шығару

Бутабарбитураттар мида, бауырда және бүйректерде жылдам таралып, сіңіріледі. Липофильді барбитураттардың бірі – бутабарбитал, қан-ми тосқаулын салыстырмалы түрде оңай өтеді және фенобарбитал сияқты липофильділігі төмен барбитураттардан сәл күштірек. Ішке қабылданған кезде бутабарбиталдың әсері 6–8 сағатқа дейін, ал тамырға енгізгенде 3–6 сағатқа дейін сақталады. Басым көпшілік пікір бойынша, оның жартылай ыдырау кезеңі шамамен 100 сағатты құрайды, бірақ бір зерттеуде 34–42 сағаттық жартылай ыдырау кезеңі көрсетілген. Денедегі белсенділікті тоқтатудың басты жолы – C5 радикалының тотығуы, ал басқа биоөзгерістер аз дәрежеде әсер етеді. Бутабарбитал бауырда негізгі метаболизмге ұшырайды, нәтижесінде полярлы спирттер, кетондар, фенолдар немесе карбон қышқылы түзіледі, содан кейін бүйректер арқылы несеппен шығарылады. Бутабарбиталдың байланысуы каналдың ұзақ уақыт ашық қалуына себеп болады, демек ГАМК-тың постсинаптық тежелуін ұзартады. Барбитураттардың жақсы сипатталмаған әсерлеріне AMPA типті глютамат рецепторларын тікелей тежеу және қоздырғыш глютаматергиялық нейротрансмиссияны басу жатады.