Университет басшысының лауазымы

Университет канцлері: қызметі, рөлі, басшылық лауазымдары. Вице-канцлер, президент, ректор – аталымдар мен айырмашылықтар. Білім беру жүйесі.

17 мин оқу

100%

Дереккөз: Chancellor (education) — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Университет немесе колледж басшысы

Канцлер – колледж немесе университеттің басшысы, әдетте университет немесе университет жүйесіндегі университет кампусының басқарушы немесе салтанатты басшысы болып табылады. Көптеген Ұлт Достастығы және бұрынғы Ұлт Достастығы елдерінде канцлер әдетте университеттің тұрақты емес басшысы болып табылады. Мұндай оқу орындарында университеттің бас атқарушы лауазымында вице-канцлер тұрады, ол президент сияқты қосымша атаққа ие болуы мүмкін (мысалы, «президент және вице-канцлер»). Канцлер басқару органының төрағасы қызметін атқаруы мүмкін; егер атқара алмаса, бұл міндетті көбінесе проканцлер деп аталатын төраға атқарады. Көптеген елдерде университеттің әкімшілік және оқу-әдістемелік басшысы президент, директор немесе ректор деп аталады. АҚШ-та университет басшысы көбінесе университет президенті болып табылады. АҚШ университеттерінің бірнеше университеті немесе кампусы бар жүйелерінде нақты кампустың бас атқарушысы канцлер атағын алып, жалпы жүйе президентіне немесе керісінше есеп беруі мүмкін.

Австралия мен Жаңа Зеландия

Австралия мен Жаңа Зеландияда канцлер университеттің басқару органының төрағасы болып табылады; осылайша, салтанатты міндеттерін атқарумен қатар, канцлер университет басқаруына қатысады (бірақ күнделікті басқаруға араласпайды). Канцлерге проканцлер (кейбір университеттерде вице-канцлер деп аталады) көмектеседі. Канцлер мен проканцлер көбінесе іскерлік пен сот жүйесінің жоғары лауазымдарынан тағайындалады (бұл сот қызметімен үйлесімді деп саналатын сирек кездесетін лауазымдардың бірі). Кейбір университеттерде канцлерден жоғары тұрған құрметті қонақ болады. Университеттердегі даулар басқару кеңесінен құрметті қонаққа шағымдану арқылы шешіле береді (Ұлыбританиядағыдай), бірақ қазіргі заманғы заңнама мұндай шағымдарды көбінесе тыйымдайды, сондықтан бұл лауазым тек салтанатты функцияларды атқарады (канцлер мен проканцлерден айырмашылығы, олар түлектер сияқты шараларға төрағалық етеді, ал құрметті қонақ университет шараларына сирек қатысады). Вице-канцлер әдетте университеттің бас атқарушы директоры болып табылады. Сиднейдегі Маккуарри университеті ерекше жағдайға ие, себебі ол бір кезде Эмеритус проканцлер лауазымын құрды, бұл лауазым Джон Линкольн 2000 жылы проканцлер қызметінен зейнетке шыққаннан кейін оған берілді. Бұл лауазым тек құрметті атақ емес, сонымен қатар Линкольн 2011 жылы қайтыс болғанға дейін Университет кеңесінде орын сақтады.

Бангладеш

Канцлер – Бангладеш Республикасындағы атақты лауазым, ол 1992 жылғы Жеке университеттер туралы заңға сәйкес Бангладеш Президентінің міндетін атқаруымен байланысты. Мемлекеттік университеттерде президенттің канцлер лауазымын атқаруы ешқандай заңдармен немесе актілермен бекітілмеген (Бангладеште мемлекеттік университет құру үшін жеке заң қабылдау қажет), бірақ қазігі уақытқа дейін ел Президенті құрылған барлық мемлекеттік университеттердің канцлері болып тағайындалып келеді. Университеттің күнделікті басқаруын вице-канцлер жүзеге асырады. Вице-канцлердің про-вице-канцлер деп аталатын орынбасары болады.

Канада

Канадалық университеттерде Англия мен Уэльстегідей атақты канцлер болады, ал күнделікті жұмыстарды әдетте ректор басқарады. Вице-канцлер көбінесе "президент және вице-канцлер" немесе "ректор және вице-канцлер" деген екі атаққа ие болады.

Финляндия

Финляндияда егер университетте канцлер (фин. Kansleri, швед. Kansler) болса, ол университеттегі бас лауазымды тұлға болып табылады. Канцлердің міндеттері негізінен ғылымды дамыту және университет мүддесін қорғау болып табылады. Университет ректоры (фин. rehtori, швед. rektor) іс жүзінде әкімшілік басшы және бас атқарушы лауазымды адам болып қала бергендіктен, канцлердің рөлі көбірек әлеуметтік, саяси және тіпті тарихи сипатта болады. Дегенмен, кейбір әкімшілік міндеттері, олардың көбінесе рәсімдік сипаты болғанына қарамастан, канцлердің қарауына жатады. Мұның мысалы – жаңа профессорлар мен доценттерді тағайындау. Хельсинки университетінің (Финляндиядағы ең көне және ең ірі университет) канцлері университетке қатысты мәселелер талқыланғанда Мемлекеттік кеңестің толық құрамындағы отырыстарға қатысуға және сөз сөйлеуге құқылы. Тек бір университетте канцлер болып қызмет атқаратындықтарына қарамастан, олар Мемлекеттік кеңесте өз құқықтарын пайдаланғанда Финляндияның барлық университеттерінің саяси өкілі ретінде қарастырылады. Финляндия тарихында канцлер лауазымы швед империясы және кейіннен Ресей империясы заманына дейін жетеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, канцлердің міндеті – автономиялы университетке монархтың ресми өкілі ретінде қызмет ету болды. Финляндия университеттерінде канцлерлердің саны жылдар бойы азайып келеді, және фин университеттерінің көпшілігінде ең жоғары лауазымды адам ректор болып табылады. Канцлерлері бар қалған университеттер – Хельсинки университеті және Або Академия университеті.

Франция

Францияда канцлер (chancelier) – ректордың (recteur) міндеттерінің бірі, ол Білім министрлігінің жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкері болып, аймақтық білім беру округін (académie) басқарады. Канцлер ретінде ректор университет түлектеріне академиялық дәрежелерді тағайындайды, университеттердің атқару актілерінің заңдылығын қадағалайды және министрліктен қаржыландыруды жүзеге асырады. Ректордың ешқандай университеттің атқарушы органында функциясы жоқ, бірақ ол өзінің округіндегі барлық мемлекеттік университеттердің кеңесіне қызметкер ретінде мүше болып кіреді.

Германия мен Польша

Польшада канцлер (kanclerz) көптеген университеттердің әкімшілігінің басшысы және академиялық емес қызметкерлердің басшысы, ал ректор академиялық басшы болып табылады. Университеттің негізгі академиялық органдары: ректор (университеттің басшысы), проректор (ректордың орынбасары), декана (факультет басшысы), продзиекан (деканның орынбасары), сенат (университеттің бас кеңесі). Президенттік конституциясы бар университеттерде университет президенті канцлер және ректордың функцияларын бірге атқарады. Ұқсас түрде, Германияда канцлер (Kanzler) әкімшіліктің басшысы болып табылады және көбінесе ғылыми емес, әкімшілік тәжірибесі бар адамдардан таңдалады. Канцлер университеттің басқару органының (Hochschulleitung) мүшесі болып табылады, оны ректор (Rektor) немесе президент (Präsident) басқарады, олардың міндеттері университеттерде әртүрлі болуы мүмкін. Дәстүр бойынша, канцлер университеттегі жергілікті патшаның немесе кейіннен үкіметтің өкілі болып, университеттің мемлекеттік заңдар мен саясатқа сәйкес келетініне қадағалау жасаған. Университеттер 20 ғасырда көбірек автономия алғаннан кейін, канцлерді таңдауда да көбірек еркіндікке ие болды. Дегенмен, бүгінгі күнге дейін канцлер президентке толық бағынышты әкімші емес, жоғары білім беру заңымен тікелей тапсырылған көптеген міндеттерді қадағалайтын лауазым иесі. Бұл канцлерге университет басшылығында маңызды вето құқығын бере алады.

Гонконг

Гонконгта Гонконгтың Бас атқарушысы (және 1997 жылға дейін Гонконгтың губернаторы) барлық жарғылық университеттердің қамқоршысы болып табылады, оған барлық сегіз мемлекеттік университет және Гонконг Метрополитен университеті кіреді. Күнделікті басқаруды вице-канцлер (ежелгі және беделді университеттерде) немесе президент (жаңа университеттерде) жүзеге асырады, бұл университеттің түріне байланысты.

Қазақстан, Түркия, Ресей және Украина

Қазақстанда, Түркияда, Ресейде және Украинада университет басшысы ректор деп аталады. Ресей мен Украинаның кейбір университеттерінде номиналды "президенттер" болады.

Үндістан

Үндістандағы барлық университеттердің басым көпшілігінде атақты басшы ретінде канцлер болады, оның функциясы көбінесе рәсімдік сипатта. Мемлекеттік университеттердің құрметті канцлері – президент тағайындаған мемлекеттік өкіл болып табылатын штат губернаторы. Кез келген мемлекеттік университеттің іс жүзіндегі басшысы – вице-канцлер. Жеке коммерциялық емес университеттерде әдетте университетті құрған қорының басшысы университеттің канцлері болып табылады және университетті басқарады. Жеке университеттерде, дәстүрлі Үндістанның "мемлекеттік" университетін басқаратын канцлерден өзгеше, жеке университеттерді жеке ұйымның президенті немесе төрағасы басқарады, сондай-ақ вице-канцлерлер, факультеттердің декандары, тіркеуші және емтиханды бақылаушы сияқты басқа да лауазымдар бар.

Ирландия

Ирландиядағы төрт университеттің барлығында канцлер басшы тұлға ретінде болады. Алайда, университеттердің күнделікті жұмысы президенттің (Дблин Тринити колледжі жағдайында проректор) тікелей басшылығында жүзеге асырылады. Ирландия Ұлттық университетінің құрамына кіретін университеттердің әрқайсының жеке канцлері жоқ; керісінше, әрбір құрамына кіретін университет президенті NUI про-вице-канцлеры атағын иеленеді. Дублин қалалық университеті мен Лимерик университетінде канцлер сонымен қатар университет басқару органының төрағасы болып табылады.

Малайзия

Малайзияда университеттер саяси аренада университеттерді өкілдік ету үшін канцлер лауазымын патшалар немесе көрнекті саясаткерлер сияқты құрметті тұлғаларға тағайындайды. Мысалы, Малайзияның ең көне университеті – Малайзия университетінің канцлері Перак сұлтаны Сұлтан Назрин Шах. Малайзияның Халықаралық ислам университетінен басқа, барлық мемлекеттік университеттер канцлер терминін қолданады. Ал Халықаралық ислам университеті үшін канцлермен бірдей дәрежеге ие Конституциялық басшы қолданылады.

Непал

Непалда университеттердің әдеттегі басшысы канцлер болып табылады. Университеттің іс жүзіндегі басшысы – вице-канцлер. Канцлер негізінен салтанатты жиынға қатысуға және жаңа вице-канцлердің отставкасы мен тағайындалу хатын қабылдауға жауапты. Әдетте, премьер-министр канцлер саналады, ал ол болмаған жағдайда білім министрі канцлер міндетін атқарады.

Пәкістан

Пәкістанда канцлер әдетте университеттің номиналды басшысы болып табылады, ол әдетте сол университет орналасқан провинцияның губернаторы болып келеді. Университеттің күнделікті жұмысын вице-канцлер басқарады.

Филиппин

Филиппинде Де-Ла-Салл университеті университетінің басшысын канцлер деп атайды. Филиппин университеті үшін бүкіл жүйені президент басқарады, ал жүйенің құрамындағы сегіз университеттің әрқайсының басшысы – канцлер. Канцлер университеттің әртүрлі салалары үшін вице-канцлерлерді тағайындайды: академиялық мәселелер, қаржы және қоғамдық істер және тағы басқалар. Санто-Томас университеті және басқа да колледждер мен оқу орындарында да канцлерлер бар. Оның канцлері – Уағыздаушылар орденінің (доминикан) қазіргі басшысы; ал вице-канцлер – Филиппин доминикан провинциясының провинциалы. Олардың міндеттері көбінесе рәсімдік сипатта болады. Санто-Томас университеті академиялық, қаржылық және басқа да мәселелерді бақылауды негізінен өз ректоры (rector magnificus) арқылы жүзеге асырады. Санто-Томас университеті жанындағы Орталық семинарияда да ректордың атқарушы хатшысы және семинария мұрағатының сақтаушысы қызметін атқаратын канцлер тағайындалған. Сем. Қазіргі уақытта Жерар Луиж П. Мапало I семинарияның канцлері болып табылады. Ал Сан-Беда жүйесінде Монсеррат тауындағы Біздің ханымның аббаттығының преоры немесе аббаты құрамындағы бөлімшелердің канцлері болып табылады, ал әр бөлімшеге ректор-президент жетекшілік етеді. Филиппиндегі басқа университеттер (мысалы, Минданао мемлекеттік университеті сияқты, онда әр кампусты канцлер басқарады) көбінесе тиісті университет президенттері басқарады. Ал жеке (әсіресе католик) оқу орындары ректорлармен басқарылады.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда канцлер көбінесе күнделікті басқару жауапкершіліктері жоқ атақты лауазым болып табылады, мысалы, Оксфорд университетінде вице-канцлер басқаруды жүзеге асырады және де-факто университет жетекшісі есептеледі. Шотландияда күнделікті жұмыстарды әдетте "ректор және вице-канцлер" атқарады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та колледждер мен университеттердің басшыларын әдетте «президент» деп атайды. Көп кампусты университет жүйесіне жүйе бойынша басшылық ететін канцлер жетекшілік етуі мүмкін, ал президенттер жекелеген оқу орындарын басқарады. Мұндай жағдай көбінесе 20 ғасырда бұрыннан бар колледждер мен университеттерді біріктіру арқылы құрылған университет жүйелерінде кездеседі, мысалы, Нью-Йорк штаты университеті, Нью-Йорк қалалық университеті және Калифорния штаты университеті. Көптеген штаттық университеттер 18-ші немесе 19-шы ғасырда бір флагмандық кампустан басталып, 20-шы ғасырда операциялық билікті серік кампустарға біртіндеп жүктеген, онда лауазымдар ауысып кетеді. Бұл Арканзас, Калифорния, Солтүстік Каролина, Иллинойс, Массачусетс, Миссури және Висконсин штаттарында орын алады. Университет жүйесіне кірмейтін университеттерде президенттер – АҚШ-тың көптеген дербес университеттерінің функционалды бас атқарушылары. Дегенмен, Сиракуза университеті мен Питтсбург университеті сияқты кейбір университеттердің бас атқарушысы ретінде канцлер болады. «Канцлер» аталымының басқа да қолданыс орындары бар. Вильям және Мэри колледжі «канцлер» терминін британдық мағынада, номиналды жетекші ретінде пайдаланады, бірақ мектептің нақты басшысы – «президент», «вице-канцлер» емес. Кейбір оқу орындары, мысалы Люббок христиан университеті, зейнеткерлікке шыққан университет президентіне «канцлер» деген құрметті атақ береді. Америка католиктік университетіне президент (бұрынғы «ректор») жетекшілік етеді, ал Вашингтон архиепискобы канцлер болып тағайындалады, бұл құрметті лауазым, бірақ архиепископтың университетті Әулие Тақ алдында өкілдік етуі керек. Бұл сценарий әрқашан бірдей қайталанбаса да, католиктік иерархияға байланысты басқа католиктік университеттерде де кең таралған. Кейбір католиктік діни ордендер басқаратын оқу орындарында, егер президент сол діни орденнің мүшесі болса, ректор президенттің өкілеттіктерін жоғары қояды. Кейбір университеттерде, мысалы Массачусетс технология институтында, канцлер президенттен төмен, ал проректорға тең немесе одан төмен тұратын жоғары лауазымды қызметкер, оған немесе оған есеп беретін вице-канцлерлер болуы мүмкін. «Канцлер» аталымы кейде мектеп директоры сияқты K-12 білім беруде қолданылады, әсіресе қалалық мектеп округтерінде. Нью-Йорк қаласының мектеп канцлері – Нью-Йорк қаласының білім беру департаментінің бас атқарушысы, ол қаланың мемлекеттік мектеп жүйесін (АҚШ-тағы ең ірісі) басқарады. Колумбия округінің мемлекеттік мектептер жүйесінің басшысы да канцлер деп аталады.

In the United States, heads of colleges and universities are typically called "president." A multi campus university system may be headed by a chancellor who serves as systemwide chief, with presidents governing individual institutions. This is more commonly seen in university systems which were belatedly formed by grouping together already extant colleges or universities in the 20th century, such as the State University of New York, the City University of New York, and the California State University. In many state university systems which began with a single flagship campus in the 18th or 19th century and gradually delegated operational authority to satellite campuses during the 20th century, the titles are reversed. This is the case in Arkansas, California, North Carolina, Illinois, Massachusetts, Missouri, and Wisconsin. Outside of university systems, presidents are the functional chief executive officers of most standalone U. S. universities. However, a few universities, such as Syracuse University and the University of Pittsburgh, have a chancellor as their chief executive officer. There are occasional other uses of the title "chancellor." The College of William & Mary uses the term "chancellor" in the British sense, as a figurehead leader, but the actual executive of the school is the "president", not a "vice chancellor." Some schools, such as Lubbock Christian University, give the ceremonial title of "chancellor" to a retiring university president. The Catholic University of America is headed by a president (formerly "rector"), with the Archbishop of Washington serving as chancellor, a ceremonial position but one which does require the archbishop to represent the university before the Holy See. This scenario, while not always exactly duplicated, is typical in other Catholic universities due to the Catholic hierarchy. In some schools run by Catholic religious orders, the rector of the community supersedes the president when the latter is a member of that religious order. In some universities, such as Massachusetts Institute of Technology, the chancellor is a high ranking officer below the president and equal to or below the provost, who might have vice chancellors reporting to her or him. The title "chancellor" is sometimes used in K 12 education in a sense similar to superintendent of schools, particularly in urban school districts. The New York City Schools Chancellor is the chief executive officer of the New York City Department of Education, which manages the city's public school system (the largest in the United States). The leader of the District of Columbia Public Schools system is also referred to as the chancellor.

Университет президенті

Университет президенті – университет жүйесіндегі академиялық басқару құрамындағы ең жоғары дәрежелі лауазым иесінің атағы, кейбір университеттерде осы атау канцлер немесе ректор сияқты басқа атауларға артықшылық беріледі. Лауазымның мәртебесі әрбір оқу орнында әртүрлі болады.

Франция

Францияда президент – университеттердегі басқарма төрағасы және бас атқарушы директор болып табылады. Президент әрқашан университет профессорларының арасынан басқарма тарапынан сайланады. Президенттің өкілеттік мерзімі төрт жылды құрайды және ол бір рет ұзартылуы мүмкін. Канцлер – Білім министрлігінің қызметкері, ол аймақтық білім беру аймақтарын қадағалайды. Президент пен канцлер арасында ешқандай басшылық байланыс жоқ.

Ұлыбритания

Бірқатар британдық университеттерде бас атқарушы лауазымы үшін вице-канцлермен қатар президент атағы да қолданылады, яғни "президент және вице-канцлер" немесе "вице-канцлер және президент" деп аталады. Лондондағы жекеменшік Ричмонд либералды өнер университеті мен Лондондағы Америка халықаралық университеті Америка Құрама Штаттарындағы жүйеге ұқсас, бірақ одан бөлек, әшекейлік канцлер де бар.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тағы көптеген жеке университеттер мен колледждерде бас атқарушы офицер президент деп аталады, ал екінші ең жоғары лауазымды офицер проректор, академиялық істер жөніндегі вице-президент, факультет деканы немесе басқа ұқсас атаққа ие болады. АҚШ-та атқарушы және рәсімдік рөлдер бөлінбегендіктен, университет президенті өзінің міндеттері мен жауапкершіліктерінің ауқымы тұрғысынан зор жүк көтереді. Президенттің барлық маңызды шараларға, оның ішінде бітірушілерді марапаттау және наградалар тапсыру рәсімдеріне төрағалық етуі күтіледі, сонымен қатар ол қамқоршылар кеңесіне есеп береді және белгілі бір жоғары деңгейдегі басқару функцияларын жеке өзі атқарады: сыртқы қатынастар (әсіресе жаңалықтар тарату және қайырымдылық қор жинау) және ұзақ мерзімді жоспарлау мен стратегия (әсіресе университет дәрежелерін, бағдарламаларын және саясатын құру және тоқтату). 2015 жылы жеке меншік, коммерциялық емес ұйымдардағы колледж президенттерінің орташа жалақысы 569 932 долларды құрады, бұл 2014 жылмен салыстырғанда 9 пайызға жоғары. Америка дәстүрінде билік пен жауапкершілікті бір адамға шоғырландырудың екі мәселесі бар. Біріншіден, американдық университеттер оқытушылар мен әкімшілерді мұндай ауыр жүкке дайындау ісінде нашар. Екіншіден, университет президенттері кәсіби қанағатсыздыққа ұшырап, факультетке қайта оралуы немесе академиялық ортадан коммерциялық емес ұйымдарға немесе консалтингке кетуі мүмкін. Американдық университеттің президенті лауазымының орташа мерзімі 2006 жылы 8,5 жылдан 2023 жылы 5,9 жылға дейін қысқарды. Вице-канцлердің рөлі канцлердің рөлінен өзгеше, канцлер көбінесе тек рәсімдік функцияларды атқаратын белгілі қоғамдық тұлға болып табылады (мысалы, Кембридж университетінің 36 жыл бойы канцлері Принц Филипп болды), ал вице-канцлер – бас атқарушы. Вице-канцлердің көмекшісі провице-канцлер немесе орынбасар вице-канцлер деп аталады; дәстүрлі түрде бұл оқыту және зерттеу жұмыстарына қосымша, шектеулі мерзімге қосымша жауапкершіліктерді алу үшін сайланған ғалымдар болды, бірақ қазіргі кезде олардың көпшілігі толық жұмыспен қамтылған. Кейбір университеттерде (мысалы, Австралия университеттерінде: Дикин университеті, Маккуари университеті) вице-канцлерге бағынышты бірнеше орынбасар вице-канцлерлер бар, ал провице-канцлер вице-канцлерден төменгі басқару деңгейіндегі лауазым болып табылады.

In most stand alone universities and colleges in the United States, the chief executive officer is called the president, while the second most senior officer is called the provost, vice president of academic affairs, dean of faculties, or some other similar title. In the United States, the executive and ceremonial roles are not split, which means that a university president assumes an enormous burden in terms of the sheer breadth of their duties and responsibilities. The president is expected to preside over all major ceremonies, including graduations and presentations of awards and honors, while also reporting to the board of trustees and personally handling certain high level executive functions: external relations (especially public relations and fundraising) and long range planning and strategy (especially the creation and termination of university degrees, programs, and policies). The average salary for college presidents in private, non profit institutions in 2015 was $569,932, 9 percent higher than in 2014. There are two well known problems with the American tradition of concentrating so much power and responsibility in a single person. First, American universities are notoriously bad at training faculty members and administrators to assume such a heavy burden. Second, university presidents are increasingly vulnerable to occupational burnout and either return to the faculty or flee academia for nonprofits or consulting. The average length of an American university president's term of office dropped from 8.5 years in 2006 to 5.9 years in 2023. The role of the VC contrasts with that of the chancellor, who is usually a prominent public figure who acts as a ceremonial figurehead only (e. g., the chancellor of the University of Cambridge for 36 years was Prince Philip), while the vice chancellor is the chief executive. An assistant to a vice chancellor is called a pro vice chancellor or deputy vice chancellor; these were traditionally academics who were elected to take on additional responsibilities in addition to their regular teaching and research for a limited time, but are now increasingly commonly full time appointments. In some universities (e. g. in Australian universities: Deakin University, Macquarie University), there are several deputy vice chancellors subordinate to the vice chancellor, with pro vice chancellor being a position at executive level ranking below deputy vice chancellor.

Австралия

Австралиялық университеттің басшысы – вице-канцлер, ол бас атқарушы директорға баламалы лауазымды иеленеді. Вице-канцлер университеттің күнделікті қызметін ұйымдастыруға жауапты және тікелей Университет Кеңесіне есеп береді, оны ректор басқарады. Вице-канцлерге көмек ретінде, лауазымның әкімшілік жүктемесін тиімді басқару мақсатында вице-канцлерлер мен про-вице-канцлерлердің қызметтері қалыптасты.

Канада мен Шотландия

Канада университеттерінің вице-канцлерлері көбінесе "президент (немесе эквивалентті) және вице-канцлер" атағын тағайындайды; Шотландияда да олар "ректор және вице-канцлер" лауазымын атқарады (мысалы, Квинс және МакГилл сияқты бірнеше Канада университеттері). Шотландия тәжірибесінде бір адам екі түрлі ресми киімге ие болуы мүмкін, бұл екі лауазым арасындағы жауапкершілік бөлінісін көрсетеді. Сондықтан вице-канцлердің киімі канцлердің қатысуында тағылмауы керек, ол тек канцлердің міндетін орындаған кезде ғана киілуге тиіс.

Англия, Уэльс және Солтүстік Ирландия

Англия, Уэльс және Солтүстік Ирландиядағы университет мәртебесіне ие мекемелердің басшыларының басым көпшілігі вице-канцлер атағын қолданады. Оксфорд және Кембридж университеттерінің вице-канцлерлерінің толық атақтары, тек ресми сөз сөйлеу кезінде ғана қолданылады, тиісінше "Құрметті вице-канцлер" және "Өте құрметті вице-канцлер" болып табылады. Кейде Англия мен Уэльсте вице-канцлермен бірге қосымша атаулар да қолданылады. Олардың көпшілігі "президент және вице-канцлер" немесе "вице-канцлер және президент" деген атауларды қамтиды және 21-ші ғасырда пайда болған, бірақ Дарем университетінің бас атқарушысының "вице-канцлер және күзетші" деген атағы 1937 жылға дейін (және университетінің құрылғаннан 1909 жылға дейінгі кезеңде басшысының атағы ретінде "күзетші" терминін пайдалануына сілтеме жасайды). "Президент" атағын қолданудың мысалдарына Манчестер университеті (Англияда), онда университет басшысының лауазымы "Президент және вице-канцлер" деп анықталған, Белфаст Король университеті (Солтүстік Ирландияда) және Кардифф университеті (Уэльсте) жатады. Лондон университетінің кейбір мүше мекемелерінің басшылары да вице-канцлер атағын қолданады, мысалы, Биркбек, Лондон экономика мектебі ("президент және вице-канцлер" ретінде) және Лондон университетінің Сент-Джордж колледжі.

Үндістан

Үндістанда көптеген орталық және мемлекеттік университеттерде канцлер деп аталатын номиналды басшы болады. Ол Үндістан Үкіметі тағайындаған беделді тұлға (орталық университеттерде) немесе провинциялық губернатор (мемлекеттік университеттерде) болып табылады. Университеттің іс жүзіндегі басшысы – вице-канцлер, ол университеттегі ең көп жалақы алатын лауазым иесі. Одан кейін академиялық, әкімшілік және қаржылық мәселелерді басқаратын бірнеше про-вице-канцлерлер болады. Ұлттық маңызы бар университеттер мен институттарда мекеме басшысы бас директор немесе директор деп аталады, бірақ директор атауы академиялық тұрғыда жиірек қолданылады.

Бангладеш

Бангладеш Президенті Бангладештегі барлық университеттердің – мемлекеттік немесе жекеменшік – номиналды канцлері болып табылады. Вице-канцлер жоғары атқарушы тұлға, ал оның орынбасары, про-вице-канцлер толық уақытты әкімшілік қызмет атқарады.

Непал

Непалдың премьер-министрі Непалдың көптеген мемлекеттік немесе жеке университеттерінің атақты канцлері болып табылады. Вице-канцлер – басқарушы директор, ал тіркеуші бірге толық уақытты әкімшілік қызмет атқарады.

Шри-Ланка

Шри-Ланкадағы барлық мемлекеттік университеттер вице-канцлер басшылығымен басқарылады.

Судан

Судан мен Оңтүстік Суданда университеттерді вице-канцлер басқарады.

Қырғызстан

Кенияда канцлерлер мемлекеттік университеттердің номиналды басшылары болып табылады, оларды мемлекет басшысы (президент) тікелей тағайындайды немесе, жаңадан қабылданған заңнама бойынша, университет сенаты мен түлектерінің ұсынысымен тағайындалады. Университеттердің күнделікті басқару жауапкершілігі вице-канцлерлерде. "Ректор" және "президент" терминдері университет басқармасында кеңінен қолданылмайды. Вице-канцлерге жоғары лауазымды университет қызметкерлері көмек көрсетеді, олар вице-канцлердің орынбасарлары, көбінесе DVC деп аталады. Вице-канцлердің орынбасарлары университеттегі Қаржы және Әкімшілік сияқты нақты бөлімдерді басқарады.

Малайзия

Малайзияда барлық мемлекеттік университеттер вице-канцлер басшылығымен басқарылады.

Нигерия

Нигерияда канцлерлер мемлекеттік университеттердің (көбінесе дәстүрлі монархтар) рәсімдік басшылары болып табылады, оларды мемлекет басшысы (президент), штат губернаторы (штатқа қарасты университеттер үшін) тағайындайды немесе жеке университет иесі қабылдайды. Университеттердің күнделікті басқаруы вице-канцлерлердің жауапкершілігінде. Сондай-ақ, университеттердің басқару кеңестерін басқаратын, үкімет тағайындаған проканцлерлер де бар. Университет басқару кеңесі – Нигерия мемлекеттік университеттерінің жоғары әкімшілік органы. Олар жобаларды, келісімшарттарды, жұмысқа қабылдауды, лауазымға көтеруді бекітеді және университет қызметкерлерінің жұмыс берушілері саналады. Олар сонымен қатар университеттың басшы қызметкерлерін, оның ішінде вице-канцлерді тағайындайды. Олар барлық осы функцияларды "қамқоршының" атынан жүзеге асырады. Қамқоршы – федерация президенті (федералды университеттер үшін) және штат губернаторлары (штатқа қарасты университеттер үшін).

Ирландия

Ирландияда университеттердің күнделікті жұмысы президенттің (Тринити колледжінің жағдайында – проректордың) тікелей басшылығында жүзеге асырылады. Дегенмен, Ирландия Ұлттық университетінің құрамына кіретін әрбір университеттің президенті сонымен қатар ҰҰИ провице-канцлері атағын да иеленеді.

Филиппин

Филиппинде Санто-Томас университетінің күнделікті басшысы – Филиппин Доминикан провинциясының провинциалы, Доминикан провинциясы университетте басым бақылауды жүзеге асырады. Бұрын айтқандай, вице-канцлер немесе «Санто-Томас университетінің бас вице-канцлері» – университет канцлерінің орынбасары ғана, бірақ канцлер көбінесе елде тұрақты түрде болмайтын белгілі қоғам қайраткері болады (мысалы, Санто-Томас университетінің канцлері – Уағыздаушылар орденінің қазіргі Мастері, қазіргі Өте Құрметті Әке Бруно Кадоре, OP, ал ректор күнделікті басқарушы директор қызметін атқарады). Қазіргі UST вице-канцлері – Филиппин Доминикан провинциясының провинциалы, Өте Құрметті Әке Наполеон Сипалай, OP. Университеттің қазіргі ректоры – Әке Герминьо В. Дагохой, OP. Филиппин университетінде канцлер университеттің әртүрлі салаларын басқару үшін әртүрлі вице-канцлерлерді тағайындайды. Олардың ішінде оқу-әдістемелік жұмыс, әкімшілік және қоғамдық істер болады.

Швеция

Швецияда ректор (ректор) швед университетінің басшысы болып табылады, бірақ «вице-канцлер» (vicekansler) сөзі ректордың ағылшын тіліндегі аудармасы ретінде жиі қолданылады. «Вице-канцлер» (vicekansler) сондай-ақ Лунд және Уппсала университеттерінің ректорларына берілетін құрметті атақ есептеледі. Университет канцлері (universitetskansler) – швед университет жүйесіндегі жоғары тұрақты мемлекеттік қызметкердің лауазымы.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та вице-канцлер (көбінесе дефиссіз жазылады) – канцлердің көмекшісі, ал канцлер әдетте бірнеше кампусы бар ірі университеттің бір кампусының (нақты, тек рәсімдік емес) басшысы болып табылады. Университеттің басшысы – президент (Британдық достастықтың вице-канцлерімен мағынасы бірдей), канцлер бір кампусты басқарады, ал вице-канцлер – оның тікелей бағыныстыларының бірі, ол бір кампустағы кең өкілеттік аймаққа жауапты. Кейбір жүйелер, мысалы Калифорния мемлекеттік университеті мен Пенсильвания мемлекеттік жоғары білім беру жүйесі, бұл ретті кері қайтарады, сондықтан канцлер бүкіл университет жүйесінің басшысы болады, ал вице-канцлер – тікелей канцлерге есеп беретін және бүкіл жүйе бойынша кең өкілеттік аймаққа жауапты атқарушы. Оңтүстік университетінде вице-канцлер – университеттің әкімшілік басшысы (сондай-ақ Севанни қаласының мэрі). Канцлер – университетке тиесілі 28 оңтүстік-шығыс епископтық епархиялардың бірінің епископы және оны қамқорлар кеңесінің мүшелері сайлайды. Канцлер университетке тұрақты түрде келмейді және әкімшілік билікке ие емес; канцлер лауазымы – рәсімдік лауазым.

Негізгі

Кейбір Ұлт Достастығы елдеріндегі университеттер мен колледждерде ректор – бас атқарушы және бас академиялық лауазымдағы тұлға. "Директор" – университет немесе басқа да білім беру мекемесінің бас атқарушы лауазымдағы қызметкері. Әр түрлі елдердегі балама атаулар: вице-канцлер (көптеген Ұлт Достастығы елдері), канцлер (АҚШ), ректор (Шотландия және Канада) және университет президенті.

Ұлыбритания

Шотландияда ректорды университет соты немесе университет басқару органы тағайындайды және ол академиялық ұжымның төрағасы немесе президенті болады. Шотландияның ежелгі университеттерінде ректор академиялық кеңес төрағасы болып табылады. Ректор сонымен қатар вице-канцлер атағын алады, бірақ оның бұл лауазымға қатысты өкілеттіктері тек дипломдарды табыстаумен шектеледі, себебі вице-канцлер және канцлер екеуі де атақтан ғана тұратын лауазымдар.

Канада

Канададағы Куинс және Макгилл университеттерінің шотландтық тарихына байланысты, президенттерінің орнына басшылары (принсипалдары) бар. Бұған қоса, Канаданың Корольдік әскери колледжінде де басшы (принсипал) бар.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африка Республикасында 1997 жылғы 101-жоғары білім беру туралы заңда басшы "мемлекеттік жоғары білім орнының бас атқарушы және есеп беруші лауазымын атқарушы" деп анықталған. Анықтама вице-канцлер және ректор деген баламалы атауларды қарастырады, және бұл терминдер кеңінен қолданылады (вице-канцлер термині ағылшын тіліндегі университеттерде көбірек таралған, ал ректор термині африкаанс тіліндегі университеттерде жиі қолданылады). Нақты атау белгілі бір университеттің Үставымен анықталады. Осы заң канцлерді институттың құрметті басшысы деп анықтайды.