Кіріспе
J. Hector St. John de Crèvecœur кітабы. «Американдық фермердің хаттары» – француз-американ жазушысы J. Hector St. John de Crèvecœur жазған хаттар жинағы, алғаш рет 1782 жылы жарық көрген. Алғашқыда жарияланған толық атауы – «Американдық фермердің хаттары; белгілі емес кейбір провинциялық жағдайлар, мінез-құлықтар мен әдет-ғұрыптарды сипаттау; Солтүстік Америкадағы британдық колониялардың соңғы және қазіргі ішкі жағдайлары туралы бірнеше ойлар жеткізу». Он екі хат америкалық ұлттық сананың қалыптасуынан бастап құл саудасына дейінгі кең ауқымды тақырыптарды қамтиды. Кревкёр бұл хаттарды Америка Тәуелсіздік соғысына дейінгі жеті жыл ішінде, Нью-Йорк штатының Ориндж округіне қарасты шағын қала – Честердің құнарлы Грейкорт, қара топырақ аймағында шаруашылық жұмысын істеген кезде жазды. Оқиға ағылшын джентльменмен хат алмасып тұратын ойдан туған кейіпкердің көзқарасынан баяндалады, әр хат Америкадағы британдық колониялардағы өмірдің немесе жердің әртүрлі қырларын қамтиды. Бұл туынды құжаттық фильмдерді қоса алғанда, әртүрлі стильдер мен жанрларды, сондай-ақ әлеуметтанулық тұрғыдан жасалған байқауларды қамтиды. Америкада орташа сәттілікке жеткенімен, «Хаттар» 1782 жылы жарық көргеннен кейін бірден Еуропада танымал болды. Жоғары сұранысқа байланысты Кревкёр екі жылдан кейін француз тілінде кеңейтілген нұсқасын жариялады. Бұл туынды американ әдебиетінің алғашқы еңбектерінің бірі ретінде танылып, кейінгі көптеген туындыларға әсер етті.
Letters from an American Farmer is a series of letters written by French American writer J. Hector St. John de Crèvecœur, first published in 1782. The considerably longer title under which it was originally published is Letters from an American Farmer; Describing Certain Provincial Situations, Manners, and Customs not Generally Known; and Conveying Some Idea of the Late and Present Interior Circumstances of the British Colonies in North America. The twelve letters cover a wide range of topics, from the emergence of an American identity to the slave trade. Crèvecœur wrote Letters during a period of seven years prior to the American Revolutionary War, while farming in the fertile Greycourt, blackdirt region of Chester, NY, a small town in Orange County, New York. It is told from the viewpoint of a fictional narrator in correspondence with an English gentleman, and each letter concerns a different aspect of life or location in the British colonies of America. The work incorporates a number of styles and genres, including documentary, as well as sociological observations. Although only moderately successful in America, Letters was immediately popular in Europe upon its publication in 1782. Prompted by high demand, Crèvecœur produced an expanded French version that was published two years later. The work is recognised as being one of the first in the canon of American literature, and has influenced a diverse range of subsequent works.
Өмірбаяндық тарихы
Нормандияның Каен қаласында ақсүйек отбасында дүниеге келген Мишель Гийом Гектор Сент-Джон де Кревекёр иезуиттердің Корольдік колледжінде иезуит білімі алды. 1754 жылы мектепті бітірген соң Кревекёр Англиядағы туыстарына сапар шегіп, келісімге келді; бұл сапар елдің мәдениеті мен саясатына өмір бойына созылатын құрметтің бастамасы болды. Осыдан кейін, мүмкін, никелесiнiң қайтыс болуына байланысты, ол француз әскеріне қатысқан Канадаға қосылды (1754–1763 жылдардағы француз-үнді соғысы). Ыбырайым жазығындағы шайқаста (1759) жараланғаннан кейін Кревекёр қызметтен кетіп, Пенсильвания мен Нью-Йорк штаты бойынша кеңінен саяхаттады. 1765 жылы Кревекёр Нью-Йорктің ресми тұрғыны болды және J. Гектор Сент-Джон есімін қабылдап, британдық азаматтыққа натурализацияланды. Келесі төрт жыл бойы геодезист және саудагер болып жұмыс істеп, көп саяхаттағаннан кейін, ол Нью-Йорк штатының Ориндж округіндегі егістік жерді сатып алып, Мехитабель Типпетке үйленді. Келесі жеті жыл ішінде Кревекёр «Америкалық фермердің хаттары» кітабын жазып, Уильям Сетонмен хаттасты (кітапта «Мырза Ф. Б.» деп көрсетілген, ал француз басылымы оған арналған). Лоялистер мен революционерлер арасындағы жергілікті шиеленіс Америка Тәуелсіздік соғысына (1775–1783) дейін күшейгенде, Кревекёр Францияға оралуға шешім қабылдады; ғалымдар оның мұрасына заңды иелену құқығын қамтамасыз ету үшін осылай істегенін болжайды. 1778 жылы Нью-Йоркке келгеннен кейін Кревекёр революциялық шпиондықпен күдіктелді және тұтқындалды; тұтқында болған кезде ол нервтік құлауға ұшырады. 1780 жылдың қыркүйегінде саяхаттауға жіберілді, Ирландияға қоныстанғаннан кейін Лондонға барды. Ол сол жерде «Хаттар» қолжазбасын Davies & Davis баспасына сатты, содан кейін Францияға аттанды.
Құрылымы, жанры мен стилі
Letters бұл – Пенсильвания штатындағы квакерлер колониясында тұратын американдық фермер Джеймс пен ағылшын джентльмені Ф. Б. арасындағы ойдан шығарылған хаттар арқылы құрылған туынды. Алайда, тек Джеймстің хаттары ғана ұсынылады, адресаттың жауаптары жоқ. Бұл еңбек Америкадағы британдық отарлардағы өмірге қатысты кең ауқымды мәселелерді қамтитын он екі хаттан тұрады. «Кіріспе хат» (I хат) ойдан шығарылған баяндаушы Джеймсті таныстырады, ал әрбір келесі хат белгілі бір тақырыпты (III хат «Американ кім?») немесе Джеймстің сапар шеккен нақты бір жерді (IV, VI және IX хаттар сәйкесінше Нантакет, Мартаның жүзімдігі және Чарльз Тауны туралы баяндайды) қарастырады. Дегенмен, кейбір тақырыптар бірнеше хаттарда көтеріледі немесе оларға сілтеме жасалады. XI хат – бұл ерекшелік, ол орыс джентльмені («Ивн Альц») ботаник Джон Бартрамға жасаған сапары туралы жазған, бірақ оның да Ф. Б.-ға хат жазып отырғаны болжамдалады. Үзіліс-үзіліс хаттар сериясы ретінде құрылған бұл туынды сырттай байланыссыз көрінуі мүмкін, бірақ сыншылар оның әртүрлі деңгейдегі үйлесімділігі мен ұйымдылығын анықтады. Мәтін жергілікті ауыл шаруашылығы тәжірибесі туралы деректі фильмдерден бастап, сапар шеккен жерлер мен олардың тұрғындарының әлеуметтанулық тұрғыдан жасалған байқауларына дейін алуан түрлі жанрларды қамтиды. Норман Грабо оны «кітапты антология ретінде және авторлықты редакциялау ретінде бейнелейтін американдық дәстүрдің үлгісі» деп сипаттайды. Сыншылар қазір оны Томас Филбриктің «күрделі көркемдік» деп атағандай, ойдан шығарылған және фактілік элементтерді біріктіретін туынды деп санайды. Бұл туынды әдеттегі классификациясынан басқа, Монтескьедің «Парсы хаттарымен» салыстырылатын эпистолярлық, философиялық саяхаттық повесть және романс ретінде де қарастырылады.
Тонның ауысуы
Хаттар "құлдырау үлгісін" көрсетеді дейді, себебі алғашқы хаттардың көңілді тон бұзылып, мәтін көбінесе пессимистікке ұшырайды; Американың тамашасына деген "қуаныш, мақтаныш, таңғалу" сезімінен бастап, "құлдықтан туған адамдық емес қатыгездіктің бейнелеріне" қарай өтеді. Дегенмен, бұл құлдырау үлгісі Джеймстің жеке көңілі тоюынан туындаған ба, әлде Crèvecœur-дің дауысының араласуының белгісі ме деген пікір қақтығыстары бар.
Қоршаған ортамен қарым-қатынасы
Letters-тің ең маңызды және қайталанатын тақырыптарының бірі – жеке адам мен қоғамның қоршаған ортамен қарым-қатынасы; бұл туынды «американдық аграризмді ынталы, ешқандай шектеусіз қорғау» ретінде қарастырылған. Бұл тақырып әсіресе II, III хаттарда, сондай-ақ Нантакет және Мартаның жүзім бағы туралы хаттарда айқын көрінеді, онда Джеймстің көзқарастары адамның өсуі, дамуы және қызметі физикалық ортамен анықталады деген қоршаған ортаның детерминизмі ілімін көрсетеді. Анна Кэру Миллер бұл мәселе бойынша мәтінде айтылғанның «ер адамның жермен байланысы оның еркектігін және азамат ретінде лайықтылығын бекітеді» деген [мәдени] миф екенін атап көрсетеді.
Қабылдау және мұра
1782 жылы Кревекёр өзінің қолжазба эсселерін Лондонның Davies & Davis баспасына ұсынғанда, олар бастапқыда «Хаттардың» сәтті болуы мүмкін екендігіне күмәнмен қарады. Алайда, бұл туынды Англияда бірнеше себеппен бірден танымал болды. Уильям Годвин және Томас Пэйн сияқты саяси реформа жақтастары оның хабарының радикалды түрде үкіметке қарсы бағытталғанын мақұлдады. Романтиктер жазушылары табиғат пейзажы мен жеке адамның оған қатынасын көркем бейнелеуіне ғашы болды және одан әсер алды. Жалпы, Революциялық соғыстың соңғы жылдарында халық Америка туралы «Хаттарда» келтірілген деректі мәліметтерді білуге құштар болды. Кітаптың танымалдылығы бір жыл өткен соң екінші басылымның шығуына себеп болды. Еуропа континентінде де «Хаттар» осылайша танымал болды. Голланд және неміс тілдеріне аудармалары жылдам жарық көрді, ал тұрақты сұранысқа байланысты Дублин, Париж және Маастрихт сияқты қалаларда да басылымдары шықты. ХХ ғасырда бұл мәтінге қызығушылық қайта оянды. Сынаушы Дэвид Карлсон былай деді: «Кревекёрдің сыншылдық қайта жандануының басты себебі эстетика емес, ұлтшылдық саясаты болды». «Хаттар» американдық «қорыту қазаны» бейнеленген алғашқы туындылардың бірі болып табылады. «Хаттардың», әсіресе III хаты («Америкалық кім?»), жинақтарға жиі енгізіледі және бұл туынды американ әдебиетінің канонындағы алғашқы туындылардың бірі ретінде танылады.