Келебия: Сербия-Венгрия шекарасындағы мажар ауылы

Кіріспе

Келебия (; Келебия немесе Альсокелебия) – Сербияның Суботица әкімшілік аймағында орналасқан ауыл. 2011 жылғы мәлімет бойынша, халқы 2142 адамды құрайды және этникалық құрамында венгрлер басым. Ауылдың жанында Сербия мен Венгрия арасындағы шекара өткізіледі.

Тарих

Ауылдың оңтүстік-батыс бөлігінде шағын көл бар, оның жанында жергілікті тұрғындар жиі «Church Hill» деп аталатын кішкентай төбе орналасқан. Бірақ, бүгінде бұл жерде шіркеу жоқ, ортағасырлық елді мекеннің қалдықтары ғана сақталған, соның ішінде үлкен ғимараттың іргетастары да бар – бұл, әдетте, Қалыб елді мекенінің шіркеуі болған деседі. Кейлиб, яғни қазіргі Келебия алғаш рет 1297 жылы Венгрия Корольдігінің аристократы Симон Филинс Васа де Келибке тиесілі елді мекен ретінде тарихта қалды. Осман империясының шапқыны кезінде ауыл қирап, халқы азайып кеткен. 1702 жылы, қараусыз қалған ауылдың жері (мажар тілінде пушта) сол кездегі аймақтағы ең ірі елді мекен – Суботицаға қосылды. 1783 жылы салынған карта бойынша, қазіргі Келебия аумағы Суботицадан Баха, Бацсалмас, Татахаза, Матехаза, Меликут және Кискунхалас қалаларына сағатын жолдармен толығымен байланысқан. Осы жолдардың бойында көптеген адамдар қоныстанды, бірін-біріне жақын үйлер қатарлары құрады. Мұндай шаруа үйлерінің қатарларын мажар тілінде «сор» деп атайды. 19 ғасырдан бастап Келебия аумағының шалғай орналасқан бөліктері әртүрлі атаулармен «сор» деп аталатын: Акаштай соры (Акаштайдың қатары), Бelső соры (ішкі қатар), Цайкас соры (еңбекқор адамдардың қатары), Кертеш соры (бағбандардың қатары), Керьяйцкий соры (Керьяйцкийдің қатары). Соңғы атау бай адамның есімін көрсетеді, оның шағын үйінен қашық емес жерде бірнеше қызметшілері болған. Бұл қызықты, себебі Керьяйцкийдің үйлер қатарын мажар тілінде Szerb sor деп те атайды, бұл, әдетте, Келебияның осы бөлігінің тұрғындарының этникалық тегіне (szerb – серб) байланысты. Келебияның толыққанды ауыл ретінде қалыптасуы 20 ғасырда болды, осы кезде аймақтағы көптеген діншілер үшін монументалды католик шіркеуі салынды (1937 жыл). Шіркеу адамдардың бас қосып әңгімелесу ортасы болды, көптеген адамдар шіркеудің төңірегінде үйлерін салып, осылайша ауылдың орталығын құрды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Келебия жаңадан құрылған Серб, хорват және словен корольдігінің (кейін Югославия) құрамына кірді. Келебияға дәстүрлі түрде тиесілі аумақтың бір бөлігі Венгрияда қалды, осылайша шекараның ар жағында сол атпен, бірақ венгрше жазылған – Келебия деген жаңа елді мекен пайда болды. Сондықтан мажарлар Келебияны көбінесе Alsókelebia, яғни Төменгі Келебия деп атайды. Келебия 1941 және 1944 жылдар аралығында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қайтадан Венгрияның билігінде болды. 1978 жылы Югославия мен Венгрия арасындағы шекаралық өткізу пункті ашылды, осылайша ауылдың әлемнен оқшаулануына нүкте қойылды. Бүгінде Келебия Сербияның ең солтүстік елді мекені болып табылады, Венгрия шекарасынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан.

There is a small lake at the south western part of the village, next to which there is a little hill often called "Church Hill" by the local people. Today, however, there is no church in this site, but there are some remnants of a medieval settlement here, among them also the foundations of a larger building, which was probably the church of the medieval settlement called Kalyb. Kalyb, that is to say, today's Kelebija was mentioned first time in 1297 as the property of Simon Filins Wasa de Kelyb, an aristocrat in the Kingdom of Hungary. The village became destroyed and depopulated during the Ottoman occupation of the region. In 1702, the territory of the deserted village (puszta in Hungarian) became attached to Subotica, the largest settlement in the region at that time. According to a map drawn in 1783, the territory of today's Kelebija was completely intersect by many important roads going out from Subotica towards Baja, Bácsalmás, Tataháza, Mátéháza, Mélykút and Kiskunhalas. Along these roads many people settled forming several rows of houses (houses close to each other). These rows of farmhouses are called sor in Hungarian language, and from the 19th century many of the relatively distant parts of the territory of Kelebia have been called sor with different names: Akasztai sor (Akasztai's row), Belső sor (inside row), Csajkás sor (the row of hard working men), Kertész sor (the row of gardener), Kernyájszky sor (Kernyájszky's row). This latter designation indicates the name of a wealthy man who had several servants living not too far from his villa. This is interesting to note, because Kernyájszky's row of houses is often called also as Szerb sor in Hungarian language, referring probably to the ethnic origin (szerb means Serb) of the inhabitants of this part of Kelebija. The forming of Kelebija as a proper village took place, actually, in the 20th century, when a monumental Catholic church was built (1937) for the numerous faithful living dispersed in the region. The church served as a meeting point for people and many of them started building their homes around the church, forming thus the center of a proper village. After World War I, Kelebija became part of the newly formed Kingdom of Serbs, Croat and Slovenes (later Yugoslavia). A part of Kelebija's territory that traditionally belonged to the village remained in Hungary, forming thus a new settlement on the other side of the border, which is called with the same name, but with Hungarian spelling Kelebia. That is why Hungarians often call Kelebija as Alsókelebia, that is to say Lower Kelebija. Kelebija was ruled again by Hungary between 1941 and 1944 during World War II. In 1978, the border crossing between Yugoslavia and Hungary was open, putting thus to end the relative isolation of the village from the rest of the world. Today, Kelebija is the most northern settlement in Serbia, a few hundred meters from the border with Hungary.

Демография

2011 жылғы халық санауы бойынша ауылда 2142 адам тұрады.