Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Андаман аралдарының этникалық тобы
Ethnic group of Andaman Islands
Онеге (сондай-ақ Өнге, Онге және Өңге) – Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Бенгал шығанағында орналасқан Андаман аралдарының жергілікті халқы, қазіргі уақытта Үндістан басқаруындағы андамандық этникалық топ. Олар дәстүрлі түрде аң аулаушы-жинаушылар және балықшылар, сонымен қатар өсімдіктерді өсірумен де айналысады. Олар Үндістанның тіркелген тайпаларының тізіміне енгізілген.
The Onge (also Önge, Ongee, and Öñge) are an Andamanese ethnic group, indigenous to the Andaman Islands in Southeast Asia at the Bay of Bengal, currently administered by India. They are traditionally hunter gatherers and fishers, but also practice plant cultivation. They are designated as a Scheduled Tribe of India.
Тарих
18 ғасырда оңгелер Кіші Андаман аралы мен жақын маңдағы аралдарға таралып қоныстанған, Ратланд аралы мен Оңтүстік Андаман аралының оңтүстік ұшында белгілі бір территориялар мен лагерьлер құрылған. Британдық отаршыл шенеуніктермен кездескеннен кейін, 1800 жылдары лейтенант Арчибальд Блэр арқылы Британ империясымен достық қарым-қатынас орнатылды. Британдық теңіз офицері М. В. Портман оларды ол кездескен андамандықтардың арасында "ең жайлы, ең ұяң және зиян келтірмейтін" тобы деп сипаттады. Бүгінде сақталған мүшелері Кіші Андаманның екі резерват лагерінде: солтүстік-шығыстағы Дугонг сағасында және Оңтүстік шығанағында шоғырланған.
In the 18th century the Onge were distributed across Little Andaman Island and the nearby islands, with some territory and camps established on Rutland Island and the southern tip of South Andaman Island. After they encountered British colonial officers, friendly relations were established with the British Empire in the 1800s through Lieutenant Archibald Blair. British naval officer M. V. Portman described them as the "mildest, most timid, and inoffensive" group of Andamanese people he had encountered. Today, the surviving members are confined to two reserve camps on Little Andaman: Dugong Creek in the northeast, and South Bay.
Халық саны
Оңге халқының саны отарлау және қоныстану салдарынан күрт азайды, 1901 жылы 672 адамнан шамамен 100 адамға дейін төмендеді. Халық әлі де өздерінің мәдени және биологиялық ерекшеліктерін сақтап келеді, сонымен қатар 2017 жылы жалпы саны 100-ден 117-ге дейін артқан байқалады. Оңге халқының азаюының негізгі себебі – сыртқы әлеммен байланыс нәтижесінде пайда болған тамақтану әдеттерінің өзгеруі. Сәбилер мен балалар арасындағы өлім-жұлым 40% шамасында. Оңгелердің жалпы туылу көрсеткіші 0,91-ге тең. Ал Үлкен Андамандықтардың жалпы туылу көрсеткіші 1,40-қа тең. 1901 жылы 672 оңге, 1911 жылы 631, 1921 жылы 346, 1931 жылы 250 және 1951 жылы 150 оңге тіркелді.
Onge population numbers were substantially reduced in the aftermath of colonisation and settlement, from 672 in 1901 to barely 100. The population is still maintaining their cultural and biological identity, and it appears that total numbers have increased from 100 to 117 in 2017. A major cause of the decline in Onge population is the changes in their food habits brought about by their contact with the outside world. Infant and child mortality is in the range of 40%. The Onge's net reproductive index is 0.91. The net reproductive index among the Great Andamanese is 1.40. In 1901, there were 672 Onge; 631 in 1911, 346 in 1921, 250 in 1931, and 150 in 1951.
Цунамиден аман қалудың тәсілдері
Жартылай көшпелі Онге халқының дәстүрлі әңгімелері жердің дірілдегені және үлкен су қабырғасының жерді жойғанын айтады. Осы әңгімеге назар салған Онге халқы 2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісінен туған цунами апатынан аман қалды, биік жерлерде паналады.
The semi nomadic Onge have traditional stories that tell of the ground shaking and a great wall of water destroying the land. Taking heed of this story, the Onge survived the tsunami catastrophe caused by the 2004 Indian Ocean earthquake by taking shelter in the highlands.
Улану оқиғасы
2008 жылдың желтоқсан айында сегіз ер адам, кейбір дереккөздерде метанол деп айтылатын уытты сұйықтықты ішіп қалғаннан кейін қайтыс болды, оны олар ішуге арналған алкоголь деп жаңылыстырған. Сұйықтық аралдағы олардың қонысына жақын Дугонг өзені жағасына шайылып келген контейнерден алынған болып көрінеді, бірақ Порт-Блэр билігі оның басқа жерден келгенін анықтау үшін тергеу тапсырды. Тағы 15 онгэ ауруханаға жатқызылды, олардың кем дегенде біреуінің жағдайы аса ауыр. Оқиғадан бұрын олардың саны шамамен 100-ге жуық болғандықтан, Survival International ұйымының директоры бұл жаппай улануды "онгэ тайпасы үшін қасірет" деп сипаттап, одан әрі өлімдер "бүкіл тайпаның өмір сүруіне қауіп төндіруі мүмкін" деп ескертті.
In December 2008, eight male tribal members died after drinking a toxic liquididentified as methanol by some sourcesthat they had apparently mistaken for drinking alcohol. The liquid apparently came from a container that had washed ashore at Dugong Creek near their settlement on the island, but Port Blair authorities ordered an investigation into whether it had originated elsewhere. A further 15 Onge were taken to hospital with at least one critically ill.
With their population estimated at only around 100 before the incident, the director of Survival International described the mass poisoning as a "calamity for the Onge", and warned that any more deaths could "put the survival of the entire tribe in serious danger".
Мәдениет және дін
Андамандықтардың туған діні және сенім жүйесі – анимизмнің бір түрі. Ата-бабаларды құрметтеу Андаман аралдарының діни дәстүрлерінің маңызды бөлігі болып табылады. Андамандықтардың басқарушы үкіметі немесе тайпа басшысы болмаған, бірақ олар шешімдерді топтық келісіммен қабылдаған.
The native Andamanese religion and belief system is a form of animism. Ancestor worship is an important element in the religious traditions of the Andaman islands. The Andamanese probably had no government or clan leader, but made decisions by group consensus.
Тіл
Онегелер оңге тілінде сөйлейді. Ол екі белгілі оган тілінің бірі (оңтүстік Андаман тілдері). Өңге тілі Кіші Андаманның барлық аймағында, солтүстікке қарайғы кішігірім аралдарда және, мүмкін, Оңтүстік Андаман аралының оңтүстік ұшында қолданылған. 19-шы ғасырдың ортасынан бастап, британдықтардың Андаманға келгенімен және Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін, материктен келген үнді қоныс аударушылардың көптеп келуіне байланысты, оңге тілінде сөйлейтіндердің саны тұрақты түрде азайды. Дегенмен, соңғы жылдары орташа деңгейде өсім байқалып отыр. 2006 жылғы мәліметтер бойынша, Кіші Андаман аралының солтүстік-шығысындағы (жоғарыдағы картаны қараңыз) жалғыз елді мекенде 94 оңге тілінде сөйлейтін адам қалды, бұл тілді жойылу қаупі бар тілге айналдырды. Оңге тіліне жататын оңг тілдеріне қатысты Джульетта Блевинс оларды материктік Азия тілдерімен, мысалы австронезия тілдерімен байланысты екенін ұсынды. Алайда, бұл ұсыныс басқа лингвистер тарапынан қолдау таппады, мысалы Роберт Бласт бұл гипотезаның салыстырмалы әдіспен (лингвистикада қолданылатын) дәлелденбегенін айтты, сондай-ақ Блевинстің гипотезасына қарсы лингвистикалық емес (мәдени, археологиялық және биологиялық) дәлелдер келтірді. Джордж ван Дрием (2011) Блевинстің дәлелдерін "ықпалды емес" деп бағалады, бірақ кейбір ұқсастықтар байланыс немесе қарыз алудың нәтижесі болуы мүмкін екенін айта келе, мүмкіндікті ашық қалдырды, бұл позицияны Hoogervorst (2012) да қолдайды.
The Onge speak the Önge language. It is one of two known Ongan languages (southern Andamanese languages). Önge used to be spoken throughout Little Andaman as well as in smaller islands to the north, and possibly in the southern tip of South Andaman island. Since the middle of the 19th century, with the arrival of the British in the Andamans, and, after Indian independence, the massive inflow of Indian settlers from the mainland, the number of Onge speakers has steadily declined. However, a moderate increase has been observed in recent years. as of 2006, there were 94 native Onge speakers confined to a single settlement in the northeast of Little Andaman Island (see map above), making it an endangered language. The Ongan languages, to which Onge belongs, have been proposed by Juliette Blevins to be related to Mainland Asian languages, such as Austronesian. However, this proposal has not been well received by other linguists, such as Robert Blust, who concludes that the hypothesis is not supported by the comparative method (used in linguistics), and also cites non linguistic (such as cultural, archaeological, and biological) evidence against Blevins' hypothesis. George van Driem (2011) considers Blevins' evidence as "not compelling", although he leaves the possibility open that some resemblances could be the result of contact/borrowing, a position also held by Hoogervorst (2012).
Генетика
Генетикалық тұрғыдан алғанда, онгелер, сондай-ақ басқа да андамандықтар Шығыс Азия халқымен алыс туыс. Андамандық онгелер кейбір Оңтүстік-Шығыс Азиядағы негрит этностарына, мысалы, аэта халқына, сонымен қатар Хоабинхианның ежелгі қалдықтарына жақын, олардың барлығы Базальдық Шығыс Азия тектігімен сипатталады. Андамандықтар (онгелер) қазіргі Шығыс Азия халқының ортақ ата-бабасынан б.з.д. 50 000 – 25 000 жылдар аралығында бөлініп шыққан, содан кейін Андаман аралдарында оқшауланған. Андамандықтар (онгелер), сондай-ақ Шығыс Азиялықтар, Оңтүстік Азияның жергілікті халқымен де алыс туыс. Жақындағы генетикалық дәлелдер Базальдық Шығыс Азия халқының (онгелер мен Шығыс Азиялықтарға жақын немесе олардың ата-бабалары) Азияда кеңінен таралып, қазіргі Оңтүстік Азиялықтардың (үнді халқының) қалыптасуына үлес қосқанын көрсетеді. Рейх және тағы басқалардың (2009) зерттеуі онгелер қазіргі үндістермен алыс туыс болғанымен, олардың арасында неолиттік ирандық шаруалар мен далалық малшылардың араласуы жоқ екенін анықтады. Осыдан олар онгелер қазіргі үндістердің генетикасына үлес қосқан ежелгі халықтардың бірінен тарағанына келеді. Chaubey және Endicott (2013) пікірінше, жалпы алғанда, андамандықтар қазіргі Оңтүстік Азиялықтарға қарағанда Оңтүстік-Шығыс Азия мен Шығыс Азияға жақын. Yelmen және тағы басқалар (2019) бойынша, белгілі бір Оңтүстік Үндістан тайпалары ежелгі Оңтүстік Азия тектігін (AASI) андамандық онгелерге қарағанда жақсы көрсетеді. Әкелік тектік желілерді талдау барлық онгелердің Y ДНК гаплогруппасы D-ге жататынын көрсетеді, ол Шығыс Азияда кеңінен таралған, ал Орталық Азияда сирек кездеседі. Аналық тектік желілер бойынша, онгелер де M кладына ғана жатады, M2 және M4 субкладтарын алып жүреді, олар Азияда көптеп кездеседі.
Genetically, the Onge, as well as other Andamanese people, are distantly related to East Asian people. The Andamanese Onge show the highest affinity towards some Southeast Asian Negrito ethnic groups, such as the Aeta people, but also ancient remains of Hoabinhians, which are all characterized by Basal East Asian ancestry. It was found that Andamanese (Onge) split from the common ancestor of modern day East Asians between 50,000 BC and 25,000 BC, before becoming isolated on the Andaman Islands. The Andamanese (Onge) as well as East Asians, are also distantly related to the Indigenous population of South Asia. Recent genetic evidence suggest that a Basal East Asian population (close or ancestral to Andamanese and East Asians) was widespread in Asia and contributed to the formation of modern South Asians (Indian people). A study by Reich et al. (2009) found that while the Onge are distantly related to modern Indian people, they have none of the admixture from Neolithic Iranian farmers or steppe pastoralists which is widespread on the mainland. From this, they conclude that the Onge are solely descended from one of the ancient populations which contributed to the genetics of modern Indians. According to Chaubey and Endicott (2013), overall, the Andamanese are more closely related to Southeast Asians and East Asians than they are to present day South Asians. according to Yelmen et al. 2019, certain South Indian tribal groups are a better proxy for Ancient Ancestral South Asian (AASI) ancestry than the Andamanese Onge are. Analysis of paternal lineages indicates that all Onge carry the Y DNA Haplogroup D, widespread in East Asia and less in Central Asia. Maternally, the Onge also exclusively belong to the M clade, bearing the M2 and M4 subclades, commonly found in Asia.