Кіріспе

Вестланд, Норвегиядағы көпір. Сотра көпірі (Sotrabrua) – Норвегияның Вестланд округіндегі Берген қалалық әкімдігі аумағындағы Øygarden қалалық әкімдігі мен Дротнингсвик арасындағы Кнарревиксундет бұғазы арқылы салынатын аспалы көпір. Ол 555 мемлекеттік тас жолының екі қатарлы қозғалыс жолағын және екі тар жаяу жолын қамтиды, бұл Сотра аралдары үшін тұрақты байланыс құрады. Көпірдің ұзындығы – , негізгі аралығы – , ал биіктігі – . 2007 жылы күніне орташа есеппен 25 494 көлік өткен. Көпір 1971 жылдың 11 желтоқсанында пайдалануға берілді, бірақ ресми түрде 1972 жылы ғана ашылды. Оның құрылысы 40 миллион норвегиялық кронаға (NOK) бағаланып, оның 23,5 миллионы 1983 жылға дейін жиналған жол төлемі есебінен төленді. Салынып біткен кезде ол Норвегиядағы ең ұзын аспалы көпір болды, бірақ қазір жетінші орында тұр. Жолды төрт қатарлы етуге немесе жоспарланған Берген жеңіл рельстік теміржолын кеңейтуге арналған екінші көпір салу жоспарлануда. Сонымен қатар, автожолды жүргізуге арналған су асты туннелі де салынуы мүмкін.

Сипаттамалар

Бетон көпір Кнарревиксундет арқылы өтеді, ол Сотра архипелагының бір бөлігі болып табылатын Литлесотра аралын құрлық пен Бергеннен бөліп тұрады. Көпірдің батыс бөлігі Сотрада, Фьеллдегі Кнарревикте, ал шығыс бөлігі Бергендегі Дротнингсвикте орналасқан. Көпірдің ұзындығы [саны] метр, ал негізгі аралығы [саны] метрді құрайды. Ол 555 мемлекеттік тас жолының екі қатарлы қозғалысын қамтамасыз етеді, олардың жалпы ені [саны] метр. Сонымен қатар, әр жағында [саны] метрлік жаяу жолдары бар. 2009 жылы оның орташа тәуліктік қозғалысы 25 494 көлік құралын құрады. Көпір бұл шығанақтың үстінен өтетіндіктен, солтүстік және оңтүстік желдеріне осал. Жел жылдамдығы [саны] метр/секундтан асса, ол жабылады.

Жоспарлау

Көпiр туралы алғашқы талқылау 1954 жылы болды, онда Антон П. Торсвик Фьелл қаласының бас инженеріне көпiр салуды ұсынды. Торсвик Ослода тұратын және басқа да көпiр жобаларында байланыс жұмыстарымен айналысқан. Бұл мәселе Фьелл мен Сундтың қалалық кеңестерінде талқыланды, бірақ олар екеуі де аралдардың жол желісінде шешілуі керек нәрселер көп екенін айтты, сондықтан көпiрдi басымдыққа алғысы келмеді. 1957 жылы 555-ші тас жол аяқталды, ал келесі жылдары түрлi жол жобалары жүзеге асырылды. 1950 жылдардың соңында бастаманы қолға алған тағы бір адам - Рангвальд Иверсен, ол Кнарревиктегі Норвегиялық Талк зауытының басқарушысы болды. Зауыт өнімдерін Alvøy–Brattholmen паромi арқылы тасымалдауға көп шығын жұмсады. 1958 жылы ол қозғалыс көлемін есептеуге бастама көтерді, ол басқа жерлерде паромды көпiрмен алмастырғаннан кейін қозғалыс көлемінің өсуін бағалаумен бірге жол ақысынан түсетін табыстың бағалауын беруге мүмкүндік берді. Norwegian Talc сондай-ақ көпiрдің жобалық жоспарына да төледі. 1959 жылы Иверсен көпiрдiң құны 15,5 миллион NOK болатынын болжады, ал 1959 жылдың 19 желтоқсанында кеңес көпiрдiң жоспарларын әзірлеуді жалғастыру үшін комиссия құруға бiр ауыздан келісім берді. 1960 жылы көпiр Хордаланд облысының жол жоспарына енгізілді. Сондай-ақ Сотра және Ойгарден архипелагтарындағы соңғы паромдарды жоюға бағытталған жоспарлар да болды, яғни егер Сотра көпiрі салынса, екі архипелагтың да материкке паромсыз қол жеткізуі мүмкін болар едi. 1964 жылы Хелме мен Хердла муниципалитеттері бірігіп, Ойгарден муниципалитеті құрылды. 1962 жылдың 8 мамырында көпiрдi қаржыландыру үшін акционерлік қоғам құруды ұсынатын муниципалитетаралық жол комитеті құрылды. Бергенде Bro og Tunnelselskapet компаниясы Puddefjord көпiрі мен Eidsvåg туннелін салған, ал муниципалитетаралық кеңес осыған ұқсас модельді ұсынды. Алайда олар Сотра мен Ойгарден үшін жеке компания құруды қалаған, сондықтан қосымша жол ақысын архипелагтағы жол жобаларын қаржыландыруға жұмсауға болады. 1962 жылдың 29 маусымында Фьелл муниципалитеті аудан әкіміне жоспарлауды бастау туралы ресми өтініш жіберді, ол Қоғамдық жолдар дирекциясына жіберілді. 1959 жылғы жоспарлар биіктіктің 100 метрден жоғары болуын талап еткен, бірақ Қоғамдық жолдар басқармасы 100 метрден жоғары биіктік жеткілікті екенін және құрылыс шығындарын төмендетуге көмектесетінін мәлімдеді. 1962 жылы биіктіктің жоғарылауына байланысты қосымша шығындар 4 миллион NOK шамасында бағаланды. Берген портының басқармасы 1963 жылы олардың биіктік талаптары бар екенін мәлімдеді, ал жергілікті газеттер бұл жеткілікті деп санайды. Берген қалалық кеңесі ең қысқа ұсынысқа дауыс берді. Норвегия Корольдік теңіз күштері биік көпiрдi қолдады, бірақ порт басқармасына қарағанда биіктікті азайтуға көбірек дайын болды. Порт басқармасы өзінің таңдаған биіктігін төмендетті, ал жол басқармасы мұндай рұқсаттың әлемде өте сирек кездесетінін және қосымша шығындар жобаның тоқтатылуына әкелуі мүмкін екенін айтты. Порт басқармасы 1963 жылдың 11 қарашасында олар кішігірім рұқсат беруге дайын екенін мәлімдеді, бұл 27 қарашада Берген қалалық кеңесімен қолдау тапты. Министрлік 16 желтоқсанда шешімді бекітті, ол биіктіктің 100 метр болуын қолдады.

Қаржыландыру және құрылыс

1965 жылдың 2 қаңтарында көпір комитеті көпірді қаржыландыру үшін акционерлік қоғам құруды ұсынды. Үш архипелаг муниципалитеті – Фьелл, Сунд және Ойгарден – 500 000 NOK-қа акция сатып алатын болды, ал қалған 200 000 NOK-ты материктегі муниципалитеттер мен Хордаланд округі сатып алатын еді. Қоғам 1965 жылдың 16 қазанында A/S Sotrabrua болып тіркелді, бас кеңсесі Фьеллде орналасқан. Қоғамның иелеріне жаңа көпірден жол ақысын жинауға 20 жылға арналған концессия алуға өкілеттік берілді; егер жол ақысы көпірдің қарызын өтегеннен кейін пайда әкелсе, ол Сотра мен Ойгардендегі жолдарды салуға жұмсалатын еді. Қоғам 1966 жылдың 12 қаңтарында ресми тіркелді. Банктер қоғамға қарыздың қанағаттанарлық шарттарын алу үшін меншікті капиталды қарыз сомасының 10%-ына дейін арттыруды ұсынды. Акционерлік капитал жеткіліксіз болғандықтан, қоғам жеке тұлғалар мен компанияларға артық акцияларды сатуды бастады және 1,7 миллион NOK жинауға қол жеткізді. Ережеге ерекшелік жасалып, қоғамға несиелер рәсімделмей тұрып, егжей-тегжейлі жоспарлауды бастауға рұқсат берілді. 1966 жылғы бағалау бойынша, көпірдің құны 27 миллион NOK, ал қосымша жолдар 4 миллион NOK-қа бағаланды, инфляция мен құрылыс кезеңіндегі пайыздар ескерілмеді. 1966 жылдың 23 қарашасында округтік кеңес құрылыс шығындарының үштен бір бөлігін мемлекеттік жол қорынан қаржыландыруды қолдады. 1967 жылдың 10 тамызында Қаржы министрлігі мен Норвегия банкі қоғамға 25 миллион NOK-қа дейін қарыз алуға рұқсат берді. Қарыз Бергенс Приватбанк пен Самвирке Форсикринг сатқан облигациялар арқылы берілді, олардың бірі 1968 жылы 15 миллион NOK сомасында, екіншісі 1970 жылы 10 миллион NOK сомасында шығарылды, тиісінше 5,5% және 6,0% пайыздық мөлшерлемемен. Бес жыл бойы тек пайыз төленді, содан кейін он жыл бойы негізгі қарыз өтелді. Ипотекалық келісім-шарт жол ақысын жинау құқығымен қамтамасыз етілді, сондай-ақ Берген, Фьелл, Сунд және Ойгарден муниципалитеттері мен округтік муниципалитетінен кепілдіктер алынды. Бұдан басқа, қоғамға Бергенс Приватбанк, Бергенс Спаребанк және Вестландсбанкен банктерінен 3 миллион NOK сомасында несие берілді, бірақ ол пайдаланылмады. Қаржыландырудың мемлекеттік бөлігі аймақтық даму қорынан алынған қарыз арқылы жүзеге асырылды. Көпір 1968 жылдың 5 маусымында Норвегия Парламентімен мақұлданды. 1968 жылдың 1 шілдесінде A/S Sotrabrua және Көлік және байланыс министрлігі арасында қаржыландыру туралы келісім жасалды. Жол құрылысын Hordaland Public Road Administration жүзеге асырады, ол компаниядан 34 миллион NOK-қа дейінгі шығындардың үштен екі бөлігін қаржыландыруды алатын еді. Компания сонымен қатар мемлекеттік бөлігін аванс ретінде төлейтін еді, ол компанияға жылына 1 миллион NOK мөлшерінде қайтарылатын болып, шамамен 8,3 миллион NOK авансқа бағаланды. Компания кез келген пайызды, соның ішінде құрылыс кезінде жинақталатын пайызды төлеуге жауапты болады және көпірдегі барлық көліктерден жол ақысын жинау құқығына ие болады. Оптималды өту нүктесі Норвегиялық Талк зауытының үстінен өтіп, батыс тірегін олардың аумағының ортасына орналастыруды білдірді. Компания билік органдарына көпірмен қанағаттанарлық қиылысуды ұсынған жағдайда тегін жерді ұсынды. 1970 жылдың ортасында ресми келісімге қол жеткізілді. Шығыс жағында 1967 жылдың 19 мамырында бекітілген ауданды дамыту жоспарын жасау қажет болды. Муниципалитеттерге тиесілі емес қажетті жерлер иелiктен шығарылды. Бастапқы жоспарлар бойынша көпір 1972 жылдың қазанына дейін аяқталуы тиіс еді. 1968 жылдың 28 желтоқсанында компания жол әкімшілігінен құрылысты жеделдетуге рұқсат сұрады. Олар көпірді 750 000 NOK бағаның өсуімен 1971 жылдың желтоқсанына дейін аяқтауға болатынын есептеді. Бұл компанияға жол ақысынан түсетін түсімді тезірек бастауға мүмкіндік бергендіктен, 2 миллион NOK артық пайда әкелді. Компания бұл қосымша шығындарды қабылдады. Құрылыстың басталуы кейінге қалдырылды, алдымен парламент шешімі мерекеден бұрын келді, содан кейін инженерлердің ұлттық ереуілі болды. Негізгі іргетасты және бетонды жұмысты 1969 жылдың наурыз айында Селмер жеңіп алды. Болат жұмыстарына келісімшарттар Høsveis, Bofa және Alfred Andersen компанияларына берілді; ең төмен баға ұсынылмағанына қарамастан, жол әкімшілігі ең үлкен компанияларды таңдады. 1971 жылдың 11 желтоқсанында көпір қозғалысқа ашылды, сол күні Алвёй–Браттхольмен паромдары тоқтатылды. 1972 жылдың ақпан айында 1971 жылдың ақпан айындағыдан екі есе көп көлік болды. 1972 жылдың 25 мамырында король Олав V ресми түрде ашты. Көпірдің құрылысы 39,8 миллион NOK-қа бағаланды. Бұл Кнарревик пен Браттхольмен арасындағы округтік жолға жұмсалған 650 000 NOK-ты қамтиды, ол мемлекеттен төленді. Компания төлеуге тиіс шығын 23,45 миллион NOK болды. Жобаның соңғы бағасы 34 миллион NOK болды, ал осы сомадан артық шығындар мемлекеттен төленді. Ашылған кезде көпір Норвегиядағы ең ұзыны болды.

Жол ақысы және қосалқы жобалар

Көпір материктен архипелагқа жалғыз жол болғандықтан, жол төлемі тек бір бағытта ғана қабылданатын болды. Паром билеттеріне арналған бағалармен бірдей жеңілдіктер ұсынылды. Паромда ең ұзақ жұмыс істеген төрт адамға жол төлемі жиналатын орында жұмыс істеу ұсынылды. 1972 жылдан бастап компанияның бухгалтерлік есебі компания хатшысынан Bergens Privatbank-тің Сотрадағы филиалына, ал аудит Hordaland County Auditing-ке жүктелді. 1972 жылы компания 3,07 миллион NOK жол төлемі жинады, бұл күтілген көрсеткіштен 21% артық. 1977 жылы жылдық кіріс 5,03 миллион NOK-қа жетті, бұл күтілгеннен 28% жоғары. 1978 жылдан бастап жеке тұлғалар үшін жол төлемі алынып тасталды, нәтижесінде жылдық кіріс шамамен 1 миллион NOK-қа азайды. Басқарма 1983 жылдың 31 желтоқсанынан бастап жол төлемін тоқтату туралы шешім қабылдады. Иелерінің бір бөлігі осы мерзімді тағы екі жылға ұзартуды қалады, бұл шамамен қосымша 20 миллион NOK кіріс әкелер еді. Компания 73,5 миллион NOK жол төлемі жинады, сонымен қатар 16,3 миллион NOK мөлшерінде үстеме ақы жинады. Жол төлемі жиналатын орынды басқаруға кеткен шығын 7,6 миллион NOK-ты құрады, оған қоса 20,0 миллион NOK қаржылық шығындар болды. Бұл бастапқы қарызды қайтаруды ескере отырып, 62,4 миллион NOK пайда әкелді. Қарыз облигациялар арқылы қаржыландырылғандықтан, компания облигацияларды жылдам қайтарудың орнына кірісті жоғары пайызбен банкте сақтауды жөн көрді. Басым акциялар 1980 жылы, ал облигациялар 1985 жылы қайтарылды. A/S Sotrabrua 1989 жылдың 9 ақпанында ресми түрде таратылды. Компанияның басқа мақсаттарының бірі – Øygarden-дегі жол құрылысы жобаларын қаржыландыруға көмектесу болды. Ең маңызды мәселе – 555-ші тас жолдың бір бөлігі, Store Sotra-дағы Kolltveit-тен көпірге дейінгі учаскесі. 1976 жылы компания жобаға 5 миллион NOK пайызсыз несие берді, ол 1982 және 1983 жылдары қайтарылды. 561-ші тас жолдың Nordra Straumsundet-ке және 1974 жылы Solsvik–Rong паромдық қызметін құруға да ұқсас шарттармен 2 миллион NOK бөлінді. Қалған субсидиялар гранттар түрінде берілді. Басты жоба – Kollveit-тен солтүстікке қарай Øygarden арқылы өтетін 561-ші тас жол, оған компания 28,6 миллион NOK төледі. Компания Сотра және Øygarden-дегі басқа жобаларға, соның ішінде Turøy және Misje-ге қосылатын жолдарға тағы 9,3 миллион NOK төледі.

Болашақ

2005 жылы Сотра мен Берген арасында 8 мың адам қатынады, ал көпірде күніне орташа 22 мың көлік жүріп өтеді. 555-ші тас жолдың Штраум, Фьелл қаласының орталығы мен Стораватнет арасындағы бөлігінде, 555-ші тас жол магистральға айналатын жерде, сағаттарда ұзақ кезеңдер пайда болады. Жобаның көп бөлігі жол төлемі арқылы қаржыландырылатыны күтілуде. Жаңа тұрақты байланыс үшін төрт негізгі ұсыныс енгізілді. Біреуі – төрт қатарлы теңіз асты туннелі, екіншісі – қазіргі көпірдің қасына екі қатарлы көпір салу, бұл бір көпір сияқты көрінеді, үшіншісі – оңтүстікке қарай жаңа төрт қатарлы көпір, ал соңғысы – оңтүстікке қарай жаңа көпір, ол 557 округтік жолымен қосылады. Туннель көпірден ұзын болады, бұл орташа саяхатшы үшін жылына шамамен 1000 Норвегия кронасына дейін қосымша шығынға әкеледі. Туннель алыс қашықтыққа (Страум және батысқа қарай) саяхатты қамтиды, ал көпір жергілікті қозғалыс үшін пайдаланылады. Балама туннель ұсынымы – оны қазіргі көпірдің оңтүстігінде, Браттхольмен мен Хоконшелла арасында салу. Бұл Лиаватнеттің оңтүстігінде 557 округтік жолымен жалғасады. Sotrasambandet AS компаниясы 555 және 561 тас жолдарының басқа бөліктерін де қамтитын құрылысқа лоббилік әрекет ету және қарызға қаржыландыру үшін құрылған. 2008 жылы компания құрылысты 2013 жылы бастап, жобаны 2016 жылға дейін аяқтауға болады деп есептеді. 2009 жылдың 21 сәуірінде мемлекеттік хатшы Гейр Поллестад үкімет көпірді қолдайтынын мәлімдеді, бірақ екі қатарлы немесе төрт қатарлы шешім таңдалатынын көрсетпеді. Норвегиялық қоғамдық жолдар басқармасы төрт қатарлы көпірді ұсынды, ал Көлік экономикасы институты екі қатарлы көпірді ұсынды. Көпірдің қай нұсқасын таңдау Берген мен Фьелл қалалық кеңестеріне көбінесе байланысты. Ол қазіргі көпірдің солтүстігінде немесе Норвегиялық Тальктан оңтүстікте орналасуы мүмкін. Аскойдан 562 округтік жолымен қозғалыс Стораватнетте 555 тас жолымен қосылады. Айналма жол болмаса, Сотрадан артық қуаттылыққа қол жеткізілмейді, Стораватнеттен қала орталығына дейінгі магистраль кеңейтілмесе. 2010 жылы төрт қатарлы көпір Норвегиялық Тальктан оңтүстікке қарай салынып, бірден туннельге түсіп, Лиаватнеттегі қазіргі магистральға қосылатын балама ұсынылды. Бұл 555 тас жолы мен 557 округтік жолының (Батыс айналма жолы) арасындағы жоспарланған қиылыс, нәтижесінде Сотрадан оңтүстік Бергенге қарайғы қозғалыс 555 магистраліндегі сыйымдылықты қолданбайды, егер Сотра мен Аскойдан оңтүстік Бергенге қарайғы қозғалыс 557 округтік жолына бұрылуға мүмкіндік алғаннан кейін. 2010 жылдың маусым айында Хордаланд округінің кеңесі Берген жеңіл рельсті теміржолының Сотраға дейін ұзартылуын 2040 жылға дейінгі кезеңдегі кеңейту жоспарларының бір бөлігіне қосу туралы шешім қабылдады. Жеңіл рельсті пайдалану үшін қолданыстағы инфрақұрылымды пайдалану үшін көпір таңдалуы керек. Жол жобасын экологиялық белсенділер сынға алды, өйткені ол архипелагқа көліктің өсуін автомобильдерге негіздейді және жеңіл рельсті теміржол немесе автобус жолақтары болсын, қоғамдық көлікті қосудың ешқандай жоспары жоқ. Сондай-ақ, Норвегиялық қоғамдық жолдар басқармасы қоғамдық көлікті жоспарлауға жауапты болғаны үшін сынға ұшырады, өйткені ол Бергенде тиімді қоғамдық көлік жүйелерін құра алмады.