Кіріспе

Кемеде біреудің суға түскенін хабарлау үшін айтылатын дабыл сөз "Кемеден адам құлап кетті!" – кеме экипажының мүшесі немесе жолаушының суға түсіп, дереу көмекке мұқтаж екенін білдіретін дабыл сөз. Егер біреудің түскенін көрсе, "Кемеден адам құлап кетті!" деп дабыл қағу керек, содан кейін осы хабарды естіген әрбір экипаж мүшесі, тіпті олар құрбанды түскенін көрмесе де, бір рет қайталауға тиіс, палубадағылардың бәрі естігенге дейін. Бұл барлық экипаж мүшелерінің жағдайдан хабардар болуын қамтамасыз етеді және офицерлерге құрбанды құтқару үшін дереу әрекет ету қажеттігін хабарлайды. Ұдайы құрбанға бағыттау рульшіге оған жақындауға көмектеседі.

Себептер

Адам әр түрлі себептермен кемеден құлап кетуі мүмкін: кеменің бағанасымен соқтығысуы, тайғақ палубада немесе кеменің шапан желілеріне көтерілгенде аяғынан айырылуы, немесе өз-өзіне қол жұмсау ниетімен әдейі секіруі, сондай-ақ басқа да себептер болуы мүмкін. Теңізде кемеден құлап кету – ең қауіпті және өмірге қауіп төндіретін жағдайлардың бірі. Бұл, әсіресе, маневрлеуге қиын үлкен кемеден немесе жеткілікті экипажы жоқ кішкентай қайықтан құлағанда ерекше қауіпті. Жалғыз өзі басқарып, автопилот қолданғанда, немесе түнде немесе дауылды ауа-райында құлап кетсе, көбінесе өлімге алып келеді. Егер кемеден құлаған адам жеке құтқару құрылғысын (өмір сақтау жилетін) киіп жүрсе, оның аман қалу мүмкіндігі едәуір артады.

Кемеден тыс статистика

2000 жылдан 2018 жылға дейін 284 адам круиздік кемеден теңізге құлап, тағы 41 адам үлкен паромнан құлап кеткен. Кез келген айда шамамен екі адам теңізге құлайды. Теңізге құлаған адамдардың 17-25 пайызы құтқарылады.

Желкенде қалпына келтіру

Егер кемеде жұмыс істейтін қозғалтқыш болса, оны мүмкіндігінше тезірек іске қосу керек (соңындағы арқандарды тексергеннен кейін). Желкендерді басқаруға алғаннан кейін, қайтару процедурасы моторлы қайық үшін қолданылатын тәсілмен жүргізілуі керек. Адам суға түскен жағдайда оны құтқару үшін әр түрлі маневрлер ұсынылып, үйретілді. Олардың арасында ең көп қолданылатыны үш түрлі. Оқиғаны көрген кез келген адам қалған экипажға ескерту үшін анық және қатты дауыспен "Адам суға түсті!" деп айғайлауы керек. Кем дегенде бір адам жарақат алған адамды көзбен бақылап, үнемі байланыста болу үшін тұрып, көрсетумен айналысуы керек. Қолда бар барлық белгілеу және құтқару құралдарын, мысалы, жылқы тәрізді буй, құтқару шеңбері, данбуй немесе адам суға түскенде қолданылатын бағана, тіпті жүзіп тұратын түтін сигналын басқа экипаж мүшелері мүмкіндігінше жарақат алған адамға жақын тастауы керек. Егер құралдар болса, GPS қабылдағыштар мен DSC радио хабарлағыштарды қоса алғанда, барлық қолданылатын электрондық құралдарда адам суға түскенін туралы ескертулерді қосу керек.

Тез тоқтату немесе авариялық тоқтату

Ең тікелей әрекет – қайықты дереу, зардап шеккен адамға өте жақын жерде тоқтату. Бұл үшін қайықтың басын желге тікелей бұрып, фордевинд желкендерін қолданбай, бірден тоқтатуға болады. Кейбір жағдайларда бұл жеткілікті болуы мүмкін, және қайық оларға қайта қарай жүзіп келгенде зардап шеккендерді құтқаруға болады. Алайда, көп жағдайларда маневр қайықты одан тым алысқа жіберіп қояды. Бұл жағдайда қаптал желкенін қатты тартып, қайық толық айналып біткенше бұрылысты жалғастыру керек. Содан кейін жел қайықтың кормасына қарай ауысып, қайық жел бағытымен зардап шеккен адамның жанынан өтіп, ақырында қайтадан желге қарай бұрылып тоқтайды. Зардап шеккен адамға жақындағанда жылдамдықты артырмау үшін желкендерді тиімді желге қарай бейімдеу ұсынылмайды. Бұл әдістің басты артықшылығы – оның қарапайымдылығы (азаматтық экипаж үшін өте қолайлы), және қайықты зардап шеккен адамнан алыс маневрлеудің қажеті болмайды (ол экипаждың көзбен байланыс жоғалту мүмкіндігін азайтады).

Жету-айналу-жету

Көбірек дәстүрлі маневр көбірек уақытты алады және жол жүру шеберлігін қажет етеді, бірақ ол икемдірек және сәтсіздікке ұшырау ықтималдығы аз, себебі ол рульшіге бағытты және жақындауды түзетуге көбірек уақыт береді. Бұл ашық теңізде және күшті жел жағдайында тиімдірек. Оқиға болғаннан кейін бірден қайық апатқа ұшыраған адамнан алысқа, желге қарай бұрылады, ал экипаж мүшесі оны үнемі көзбен бақылайды. Маневр жасауға мүмкіндік болғаннан кейін қайық немесе жарақат алған адамға қарай қайта бұрылады. Жарақат алған адамға жақын жерден жақындасу маңызды, сонда желкендерден жел шығарылып, жылдамдық төмендеп, қажетті жерде тоқтауға болады. Рульшілерге жақындау кезінде мұны сынап көруге кеңес беріледі, желдің күшін жоғалтып, қажет болған жағдайда бағытты түзетуге болады. Егер жақындау кезінде жарақат алған адам желге тым жақын болса, қайық желге қарсы жолмен жылдамдық алып, жарақат алған адамның тұсында желге қарсы қалмауы үшін шара қолдану қажет. Соңында қайық жел бағытынан жақын жерге, жарақат алған адамның ортасына жеткізіледі. Жеңіл желде ол желге қарсы және жақын болуы мүмкін, сонда қайық оларға қарай иіліп түседі; орташа желде лақтыру арқаны үшін бірнеше метр қашықтықта желге қарсы; немесе егер олар күшті желден есінен таныса, лақтыру қашықтығында желдің төменгі жағында болуы мүмкін, олардың үстіне ауырлықпен түсіп қалмау үшін. Мүмкін болса дереу DSC ескертуін және апат туралы хабарлама жіберіңіз, сонда жақын маңдағы кемелер мен құтқару қызметі бірден хабардар болады.

Қайтару

Мүмкіндігінше тезірек зардап шеккен адамды қайыққа бекіту керек. Моторлы кемелерде көбінесе суға түсуге арналған платформалар немесе баспалдақтар болады; экипаж мүшелері зардап шеккенді сол жерге түсіре алады. Егер кемеде шағын қайық болса, зардап шеккенді оған көшіруге және одан бас кемеге жеткізуге болады, әсіресе шағын қайық артқы жағындағы арқанда ілінген болса. Кемелердің көпшілігінде кеме ортасындағы палуба ең төмен және кең болады, сондықтан зардап шеккенді сол жерден қайтару керек. Егер қоршау рельстері сымнан жасалса, бір жағынан арқанмен байлау керек, сонда төменгі немесе екі сымды босату арқылы көтерілуді жеңілдетуге болады. Құтқару жұмысына қатысатын экипаж мүшелерінің барлығы теңіз жағдайының салдарынан бірінші адам суға түскендей, басқалар да суға түсуі мүмкін болса, міндетті түрде қауіпсіздік белдігін тағу керек. Адам суға түскен жағдайда, оған көмектесу үшін басқалардың секіруі немесе кездейсоқ түрде суға түсуіне болмайды. Саналы және есінен танып қалған адамды құтқару әдісі әртүрлі. Суда қысқа уақыт болғаннан кейін, тіпті жақсы физикалық жағдайдағы саналы адам да көп күшін және ептілігін жоғалтады, сондықтан оған көтерілуге көмектесу қажет, әсіресе ауыр, суға малған киіммен. Гипотермияның алғашқы сатысындағы адамның жағдайын тік көтеріп, қан ағынын басқа қарай бағыттап нашарлатуға болады. Зардап шеккенді көлденең қалпында көтеру әлдеқайда жақсы. Бұл мәселені шешуге көмектесетін әртүрлі құралдар бар, бірақ бірнеше күшті қолдардың бірлескен күшімен қолдардан, денеден және аяқтардан ұстап, бірге тартудан жақсысы жоқ. Кербез теңізде, құлауға себеп болған толқындар, қайық тербелген кезде су бетіндегі адамды жақынға көтеріп, қолға тигізуге мүмкіндік береді. Адам әлі кемеде болмаса, әрбір толқын басылғанда не істеу керектігіне назар аудару керек, өйткені оның салмағы күдіксіз көмектесушілерді де суға тартуы мүмкін. Бір толқын кезінде қолтық астынан және тізе артынан өткізілген арқанды ұстап, төменгі толқын кезінде ұстап тұрып, мүмкін болса, келесі толқын кезінде қайтадан тартуға болады. Жағдайы жақсы адам баспалдақпен көбінесе өздігінен көтеріле алады, бірақ егер баспалдақ тек артқы жақта болса, кербез теңізде қайықтың артқы жағына жақындау қаупін ескеру керек. Жағдайы жақсы адам арқанның қарапайым ілмегіне аяғын қойып, рельске көтерілуі мүмкін. Гипотермияға шалдыққан, жарақат алған немесе есінен танып қалған адам өзіне көмектесе алмайды. Бұл жағдайда тор, көтергіш, үрмелі қайық немесе құтқару сал қолданылуы мүмкін, қажет болса 4:1 немесе одан да жақсы құралмен қосымша көмектеседі. Мұндай құрал негізгі табақтан, бум вангтан (тату белбеуінен) жасалуы мүмкін немесе жұмыс үшін арнайы дайындалып, қажет болған жағдайда сақталуы мүмкін. Кеменің лебедкалары да көмекке келеді.

Технология

Технологияны суға түсіп кеткен адамдарды іздеуге де қолдануға болады. Теңізде пайдалануға арналған көптеген GPS карталық кестелерінде "Адам суға түсті" (MOB) батырмасы болады. Бұл батырманы адам суға түсті деген дабыл қабылданғанда бірден басу керек, сонда кесте суға түскен адамның соңғы белгілі орнын жазады. Бұл көру қабілеті жоғалған жағдайда да қайықты суға түсіп қалған экипаж мүшесіне оңай қайтаруға мүмкіндік береді. Көптеген өндірушілер адам суға түскенін автоматты түрде анықтайтын дабыл жүйелерін жасап шығарады. Жабдық әр экипаж мүшесі киетін жеке құрылғылардан және базалық бөлімнен тұрады. Кейбір жүйелер суға түскен кезде жұмыс істейді: жеке құрылғы сумен жанасқанда базалық бөлімге сигнал жібереді, ол адам суға түсті деген дабыл береді. Басқа автоматты анықтау жүйелері жеке құрылғы мен базалық бөлім арасындағы тұрақты радиосигналға тәуелді болады; жеке құрылғының тарату ауқымынан шығу және/немесе суға түсу радиосигналдың күрт нашарлауына себеп болады, бұл базалық бөлімнің дабыл беруіне әкеледі. Кейбір өндірушілердің құрылғылары қайықтағы басқа жүйелермен үйлеседі; мысалы, ол қозғалтқышты тоқтату қосқышын қосуы немесе автопилотты суға түскен мүшеге қайтару үшін басқаруы мүмкін.