Кіріспе
1970 жылы Вал Гест түсірген фильм. "When Dinosaurs Ruled the Earth" (Ұлыбританияда "When Dinosaurs Ruled the World" деп аталады) – Вал Гест жазған және режиссерлік еткен, Виктория Ветридің басты рөлде ойнаған 1970 жылғы британдық ғылыми-фантастикалық фильм. Оны Аида Янг өндірді. Бұл "Hammer" студиясының "Cave Girl" (үңгірдегі қыз) сериясының үшінші фильмі, ал одан бұрын "One Million Years B. C." (1966) және "Prehistoric Women" (1967) фильмдері шыққан, ал кейін "Creatures the World Forgot" (1971) фильмі ілесті.
When Dinosaurs Ruled the Earth (titled When Dinosaurs Ruled the World in the U. K.) is a 1970 British science fiction film from Hammer Films, written and directed by Val Guest, and starring Victoria Vetri. It was produced by Aida Young. This was the third in Hammer's "Cave Girl" series, preceded by One Million Years B. C. (1966) and Prehistoric Women (1967); it was followed by Creatures the World Forgot (1971).
Сюжет
Кингсор бастаған Cliff Tribe күн құдайына үш сары шашты әйелді құрбандыққа шалуға дайын, бірақ әйелдердің бірі, Санна, қашып құтылып, теңіз жағалауындағы тайпаның балықшылары құтқарады, олардың арасында Тара бар, ол оған ғашық болады. Тара Саннаны өз халқына апарады, олар да Күн құдайына құлшылық етеді, бірақ құрбандықтарсыз. Өзін-өзі күзетіп, ол ерлер плезиозаврды ұстаған табысты аңшылықты тойлауға қосылады. Плезиозавр қашып құтылады, бірақ кейіннен өлтіріліп, сойылады. Аяк, Тараның Саннаға деген сезімдерін қызғанатын қоңыр шашты әйел, Саннаны сиқыршы деп айыптайды және үлкен әйелдерді оған қарсы қосады. Кингсор мен оның адамдары Саннаны іздеп келеді. Ол қашып кетеді, ал Кейн бастаған бұрынғы тайпасының аңшылары оны қуалайды. Іздеу кезінде аңшыларға Касмозавр шабуыл жасайды, ол Кейнді жаралайды. Тара Саннаны іздегенде, Часмозавр оған шабуыл жасап, оның серіктерінің бірі Хакуды жарақаттайды. Ол жартасқа қуылғанда, Часмозавр аяғын жоғалтып, құлап қалады. Хаку көп ұзамай жарақаттарынан қайтыс болады, ал Кейннің жараларына Теңіз жағалауы руының әйел мүшесі Улидо қарап күтім жасайды. Хакудың жағадағы жерлеу шатырынан кейін тайпалық ашу-ыза басталады, сол кезде ашуланған Аяк Саннаның үйін өртеп жібереді. Осы арада Санна ет жейтін өсімдіктің тұзағына түседі және қашып құтылу үшін шашының бір бөлігін кесіп алады. Тара Саннаны іздеп бара жатқанда, ол оның шашы өсімдіктің астында тұтқындалып қалғандығын көріп, ол өліп қалды деп санайды. Осыған қанағаттанған Саннаның бұрынғы тайпасы оны қуалауды тоқтатып, Тараның тайпасына қосылады, енді сауыққан Кейн Улидоға үйленеді. Санна Мегалозавр ұясына баспана іздеп, анасы мен сәбиін өзін солардың бірі деп алдап қояды. Санна сәбиге жақын болып, онымен жасырынған-бақыраған ойындар ойнайды, сондай-ақ оны отыруға үйретеді. Осы арада Тара Саннаның тайпасындағы әйелдердің бірі қызының шашын қара бояумен бояп, Санна сияқты құрбандыққа шалудан сақтануға тырысып жатқанын көреді. Бірнеше аптадан кейін Тара өзінің тайпасына, оны ашкөз Кингсор басып алған, алып Rhamphorhynchus алып кетеді. Птерозаврды өлтіргеннен кейін ол Санна мен оның қолға үйретілген динозаврын табады. Олар кейіннен табылады және Тараны Кингсор Тайлозаврға құрбан етеді. Тара қашып құтылып, Саннаға қайта оралады. Кейін тайпа Саннаны іздеуге қайтадан барады, екеуі орманға қашады, онда Саннаның динозавр "анасы" оны құтқарады, бірақ Тара қайтадан тұтқындалады және тайпа оны өртеп жіберуге дайындалады. Алайда жағалау сызығы шегініп бара жатқанда, тайпаға алып крабтар шабуыл жасайды. Цунами бастарынан асып келе жатқанда, Санна Тараны құтқару үшін келеді және олар Кайн мен Улидомен бірге салға мініп қашады. Кингсор суға өзінің құдайларын қанағаттандыру үшін соңғы күшін соңғы рет қолдануға тырысады, бірақ оны су ағызып кетеді. Аяк салға қарай жүгіріп бара жатқанда, ол құм тұзағына түсіп, өлімге ұшырайды. Судың тынығуымен төрт аман қалған адам айдың тұтылуына куәлік ету үшін тоқтап, айдың олардың үстінде пайда болуына таңғалады.
Жазу
Режиссер Вал Гесттің сценарийі Дж. Г. Баллардтың ("Күн империясының авторы") сюжеттік жоспарына негізделген. Бірақ "Хаммердің" басқа да тарихқа дейінгі фильмдері сияқты, "Динозаврлар жерді билеген кезде" мезозой дәуірінің динозаврларын шамамен соңғы төрттік кезеңде (±200,000 жыл бұрын) өмір сүрген Homo sapiens-пен бірге бейіштік түрде көрсетеді. Фильмнің кейіпкерлері фильм үшін арнайы жазылған, шамамен он екі сөзден тұратын тілді қолданады, олардың ішінде "неекро" ("өлтір") және жиі естілетін "акита" сөздері бар.
Арнайы әсерлер
Өндірісте Брей студиясының эффекттер бөлімі пайдаланылды. Тоқтаулы анимациялық жануарлардың әсерін Джим Данфорт жасады, оған Дэвид В. Аллен және Роджер Дикен көмектесті, әр модельдің орташа құны 3000 доллардан асты. Аллен нағыз рак қабығынан жасалған рак қуыршағын жасады, бірақ Дикен оны мүйіздер мен тікендермен өзгертті, осылайша оны қарапайым көрінуінен сақтады. Дикен плезиозавр, тилозавр, Рамфоринхтың аяқтарын және кейіпкерлер тікелей жануарлармен өзара әрекеттесетін сахналарда қолданылған модельдік адамдарды мүсіндеді. Уақыт пен қаржының жетіспеуіне және Данфорт пен Джеймс Каррерас арасындағы қақтығысқа байланысты көптеген сахналар жойылды, соның ішінде Дикеннің жақын кадрлар үшін жасаған иттің мөлшеріндегі модель арқылы көрсетілетін алып құмырсқалар бар сахна да болды. Ол АҚШ-та 1971 жылдың 10 ақпанында Сан-Францискода көрсетілді.
February 1971.
Үй медиасы
Фильм Best Buy дүкенінен G рейтингісімен эксклюзивті DVD нұсқасы ретінде шығарылды, бірақ түпнұсқа, монтаждалмаған нұсқа болғандықтан және жалаңаштық сахналары болғандықтан дереу қайтарылып алынды; қазір ол коллекционерлерге арналған бағалы зат. Монтаждалмаған нұсқасы 2017 жылдың 28 ақпанында АҚШ-та Blu-ray және 4 сәуірде Warner Archive арқылы DVD форматында да жарық көрді.
Кассалық жинақ
Фильм кассада сәтті болды. АҚШ-та фильм кассадан 1,25 миллион доллар табыс етті.
Сыйлық және номинациялар
Фильм 1971 жылы 44-ші «Оскар» сыйлығының «Ең жақсы визуалды эффекттер» номинациясына ие болды. Бірақ ол Диснейдің «Жатқыштар мен сыпырғыштар» фильміне есе жіберді. Номинацияны Джим Данфорт пен Роджер Диккен алды.
Құрмет көрсету және құрмет көрсету
Арнайы эффекттер анимациялық эффекттерді нақты бейнелеуде эталон болып саналады. Фильмнің атауы Стивен Спилбергтің "Юралық парк" фильмінде аралдың келушілер орталығында ілінген үлкен тікбұрышты баннермен көрсетілген. Байрақтың кейінірек фильм аяқталған кездегі соңғы қимыл-әрекет сызығында айқын рөл атқарады.