Клод Лефор: Француз философы және саяси белсендісі

Кіріспе

Француз философы Клод Лефорт (/l//ə/'/f//ɔr/; ləfɔʁ; 21 сәуір 1924 – 3 қазан 2010) – француз философы және белсенді. Ол 1942 жылы өзінің ұстазы, феноменолог Морис Мерло-Понтидің (кейіннен Лефорт оның өлімінен кейін жарияланымдарын редакциялады) ықпалымен саяси белсенділікке қатысты. 1943 жылы ол Париждегі Генри IV лицейінде троцкишіл Коммунистік Интернационалистік партиясының фракциясын ұйымдастырды. Лефорт Корнелиус Касториадиспен алғаш танысқанда оның ой-өрісіне қатты әсерленді. 1946 жылдан бастап ол онымен бірге Пьер Шолие (Касториадис) және Клод Монталь (Лефорт) аттарымен белгілі Шаулие-Монталь тобында жұмыс істеді. Олар «Режим туралы және КСРО-ны қорғауға қарсы» деген мақала жариялады, онда Совет Одағы бюрократтардың әлеуметтік тобының үстемдігінде екенін және оның Батыс Еуропалық қоғамдармен салыстырғанда жаңа, агрессивті қоғам түрі екенін сынады. 1948 жылы басқа троцкишілдерді өз пікірлеріне көндіруге тырысқаннан кейін, олар онға жуық адаммен бірге бөлініп, либертариандық социалистік «Socialisme ou Barbarie» тобын құрды. Лефорттың «Пролетариаттық тәжірибе» атты мәтіні топтың өзін-өзі ұйымдастыру формаларына назар аударуына ықпал етті. Бір кезде Лефорт «Socialisme ou Barbarie» және «Les Temps Modernes» журналдарына материалдар жазды. Оның соңғы журналға қатысуы 1952–1954 жылдары Жан-Поль Сартрдың «Коммунистер және бейбітшілік» мақаласы бойынша өткен пікір алмасудан кейін аяқталды. Лефорт «Socialisme ou Barbarie» тобының «ұйымдастырушылық» бейілімдеріне ұзақ уақыт бойы наразылық білдірді. 1958 жылы ол Анри Симон және басқалармен бірге «Socialisme ou Barbarie» тобынан шығып, «Informations et Liaison Ouvrières» (Жұмысшылар ақпараты және байланысы) тобын құрды. Академиялық қызметі барысында Лефорт Сан-Паулу университетінде, Сорбоннада және École des Hautes Études en Sciences Sociales (EHESS) мекемелерінде оқытумен айналысты, сондай-ақ ол Раймон Арон атындағы саяси зерттеулер орталығымен байланысты болды. Ол алғашқы саяси жазушылар Никколо Макиавелли және Этьен де Ла Боэти туралы жазды, сонымен қатар «қоғамдық жікке бөлінуді [және] билік, құқық және білім салалары арасындағы айырмашылықты» жоққа шығаратын «Тоталитарлық жобаны» зерттеді.

French philosopher

Claude Lefort (/l//ə/'/f//ɔr/; ləfɔʁ; 21 April 1924 – 3 October 2010) was a French philosopher and activist. He was politically active by 1942 under the influence of his tutor, the phenomenologist Maurice Merleau Ponty (whose posthumous publications Lefort later edited). By 1943 he was organising a faction of the Trotskyist Parti Communiste Internationaliste at the Lycée Henri IV in Paris. Lefort was impressed by Cornelius Castoriadis when he first met him. From 1946 he collaborated with him in the Chaulieu–Montal Tendency, so called from their pseudonyms Pierre Chaulieu (Castoriadis) and Claude Montal (Lefort). They published On the Regime and Against the Defence of the USSR, a critique of both the Soviet Union and its Trotskyist supporters. They suggested that the USSR was dominated by a social layer of bureaucrats, and that it consisted of a new kind of society as aggressive as Western European societies. By 1948, having tried to persuade other Trotskyists of their viewpoint, they broke away with about a dozen others and founded the libertarian socialist group Socialisme ou Barbarie. Lefort's text L'Expérience prolétarienne was important in shifting the group's focus towards forms of self organisation. For a time Lefort wrote for both the journal Socialisme ou Barbarie and for Les Temps Modernes. His involvement in the latter journal ended after a published debate during 1952–4 over Jean Paul Sartre's article The Communists and Peace. Lefort was for a long time uncomfortable with Socialisme ou Barbarie's "organisationalist" tendencies. In 1958 he, Henri Simon and others left Socialisme ou Barbarie and formed the group Informations et Liaison Ouvrières (Workers' Information and Liaison). In his academic career, Lefort taught at the University of São Paulo, at the Sorbonne and at the École des Hautes Études en Sciences Sociales (EHESS), being affiliated to the Centre de recherches politiques Raymond Aron. He has written on the early political writers Niccolò Machiavelli and Étienne de La Boétie and explored "the Totalitarian enterprise" in its "denial of social division [and] of the difference between the order of power, the order of law and the order of knowledge".

Өмірбаян

Лефор Сорбоннада оқыды. Ол жастығында ұстазы Морис Мерло-Понтидің ықпалымен марксист болды. 1944 жылдан бастап ол шағын француз троцкистерінің қатарына кірді. 1946 жылы ол Грекиядан Парижге келген Корнелиус Касториадиспен танысты. Олар бірден троцкистік Parti Communiste Internationaliste партиясында "Шаулиу–Монталдық тенденция" деп аталатын фракция құрды, ол партиядан шығып, "Социализм немесе варварлық" тобы болды және 1949 жылы осы атпен журнал шығарды. "Социализм немесе варварлық" КСРО-ны мемлекеттік капитализмнің үлгісі деп қарастырды және Шығыс Еуропадағы антибюрократиялық көтерілістерге, әсіресе 1956 жылы Будапешттегі көтеріліске қолдау көрсетті. Пікірлер арасындағы айырмашылықтар "Социализм немесе варварлық" тобында жік салды, ал Лефор 1958 жылы "Informations et Liaison Ouvrières" (Жұмысшы ақпарат және байланыс) тобының негізін қалаушылардың бірі Анри Симонның жағына шықты, кейіннен бұл топ "Informations et Correspondance Ouvrières" (Жұмысшы ақпарат және хабарлама) деп аталды. Сол жылы ол саяси революция идеясы мен идеологиясынан бас тартып, белсенді қызметін тоқтатты. 1947 және 1948 жылдары ЮНЕСКО-да жұмыс істегеннен кейін, 1949 жылы Лефор философиядан агрегацияны тапсырды: ол Нимде (1950) және Реймсте (1951) жоғары мектепте сабақ берді. 1951 жылы Жорж Гурвич оны Сорбоннада әлеуметтану ассистенті болып жұмысқа алды. 1952 жылы (Гурвичпен даудан кейін) ол 1966 жылға дейін CNRS-тің әлеуметтану бөлімінен шеттетілді, екі жылдық үзіліспен (1953–1954), ол Сан-Паулу университетінде (Бразилия) философия профессоры болды. CNRS-ке келетін болсақ, Раймонд Аронның қолдауы оны Каен университетінде әлеуметтану оқытушысы болып жұмысқа алды, онда ол 1966 жылдан 1971 жылға дейін жұмыс істеді, сол жылы ол докторлық диссертация ретінде Макиавеллиге арналған "Еңбек еңбегі" кітабын қорғады. Сол жылы ол 1976 жылға дейін CNRS-тің әлеуметтану бөлімінде зерттеуші болып жұмысқа қабылданды, содан кейін ол École des Hautes Études en Sciences Sociales-ке қосылды, онда ол 1989 жылы зейнетке шыққанға дейін болды. Лефордың интеллектуалдық еңбегі оның түрлі журналдарға қатысуымен тығыз байланысты. Мерло-Понти ұсынған "Заманауи заман" журналымен ол "коллабораторлар жиналысына" қатысып, 1945 жылдан бастап 1953 жылы Ж. П. Сартрмен пікірсайысқа дейін жазды. "Социализм немесе варварлық" (1949–1967 жылдар аралығында, оның негізін қалаушысы болды) журналында ол 1950 жылға дейін, содан кейін 1955 жылдан 1958 жылға дейін белсенді болды. Ол 1971 жылдан 1975 жылға дейін "Textures" (1969 жылы құрылған) журналында болды және онда Касториадис пен Мигель Абенсурды шақырды. Олармен (сондай-ақ Пьер Кластрес пен Марсель Гауше) ол 1977 жылы "Libre" журналын құрды, ол 1980 жылға дейін шығарылды, сонда Касториадиспен де, Гаушемен де келіспеушіліктер туды. 1982 жылдан 1984 жылға дейін ол "Passé Présent" журналын басқарды, оған Мигель Абенсур, Пьер Паше және басқалар қатысты. Соңғы екеуі Клод Хабибпен бірге Лефор 1987 жылы Éditions Belin баспасында құрған "Littérature et Politique" оқу комитетін құрды. Ол EHESS-тегі зерттеу орталықтарына – Жорж Фридман құрған және Эдгар Моринді қабылдаған CECMAS (бұқаралық коммуникацияны зерттеу орталығы), содан кейін ол өлер алдында жиі баратын Арон орталығына көп мән бермеді. 1961 жылы Мерло-Понти қайтыс болғанда, Лефор оның қолжазбаларын басып шығаруды өз міндетіне алды. 1970 жылдары Шығыс Еуропаның бюрократиялық режимдерін талдады. Ол "ГУЛАГ архипелагы" кітабын оқып, Александр Солженицынге арналған кітап жариялады. Сталиндік тоталитаризм туралы оның негізгі идеялары 1981 жылы "Демократиялық өнертабыс" атты жинақта жарияланды.

Lefort studied at the Sorbonne. He became a Marxist in his youth under the influence of his teacher, Maurice Merleau Ponty. From 1944, he belonged to the small French Trotskyite. In 1946, he met Cornelius Castoriadis who came to Paris from Greece. Right away, they formed a faction in the Trotskyist Parti Communiste Internationaliste called "Chaulieu–Montal Tendency", that left the party and became the Socialism or Barbarism group and which, in 1949, started a journal with this name. Socialism or Barbarism considered the USSR to be an example of state capitalism and gave its support to anti bureaucratic revolts in Eastern Europe — especially the uprising in Budapest in 1956. Differences of opinion brought about a schism within Socialism or Barbarism, and Lefort sided with Henri Simon, one of the founders of the group Informations et Liaison Ouvrières (Workers' Information and Liaison)—later renamed "Informations et Correspondance Ouvrieres" (Worker's Information and Correspondence)—in 1958. That year he abandoned the idea and ideology of political revolution and ceased his militant activism. After having worked amongst other places, in 1947 and 1948 for UNESCO, in 1949 Lefort passed the aggregation in philosophy: he taught at the high school in Nîmes (1950) and in Reims (1951). In 1951, he was recruited as a sociology assistant at the Sorbonne by Georges Gurvitch. In the year 1952 (following a dispute with Gurvitch), he was detached from the sociology section of the CNRS, until 1966, with a break of two years (1953–1954), when he was professor of philosophy at University of São Paulo (Brazil). As for the CNRS, the support of Raymond Aron led to his recruitment as a teacher of sociology at the University of Caen, where he worked from 1966 to 1971, the year when he defended as his doctoral thesis his book on Machiavelli, The Labour of Work. That same year, he was again hired as a researcher in the sociology section of the CNRS until 1976, when he joined the Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales, where he stayed until his retirement in 1989. The intellectual work of Lefort is strongly tied to his participation, often tension filled, in successive journals. With [[Les Temps modernes ("Modern Times") – introduced by Merleau Ponty – he took part in the "gatherings of collaborators" and wrote from 1945 until his debate with J. P. Sartre in 1953. In Socialism or Barbarism (which lasted from 1949 to 1967 and of which he was the co founder), he was active until 1950, then from 1955 to 1958. He was involved in Textures (established in 1969) from 1971 to the end (1975) and there he brought in Castoriadis and Miguel Abensour. With them (as well as Pierre Clastres and Marcel Gauchet) he created Libre in 1977, which was published up until 1980, when there were some disagreements with Castoriadis as well as with Gauchet. From 1982 to 1984, he led Passé Present where amongst others Miguel Abensour, , and Pierre Pachet participated. These last two as well as Claude Habib formed the reading committee of the Littérature et Politique that Lefort founded for the publisher Éditions Belin in 1987. No doubt he assigned less importance to the research centers at which he had participated in EHESS: the CECMAS (center of the study of mass communication), founded by Georges Friedmann and which welcomed Edgar Morin, then the Centre Aron, which he frequented just before his death. When Merleau Ponty died in 1961, Lefort took charge of the publication of his manuscripts. In the 1970s, he developed an analysis of bureaucratic regimes of Eastern Europe. He read The Gulag Archipelago and published a book on Aleksandr Solzhenitsyn. His main ideas on Stalinist totalitarianism were published in 1981 in a collection titled L'Invention démocratique.

Тоталитаризм туралы түсінік

Лефорт – сталинизмге де, фашизмге де қатысты тоталитаризм ұғымының маңыздылығын алға тартқан саяси теоретиктердің бірі болды. Ол тоталитаризмді ежелгі Грециядан бері Батыс әлемінде қолданылып келген диктатура немесе тирандық сияқты ірі категориялардан өзгеше деп санады. Бірақ, Ханна Арендт сияқты авторлар осы ұғымды 1936-1953 жылдар аралығындағы нацистік Германия мен Кеңес Одағымен шектегеніне қарсы, Лефорт оны ғасырдың екінші жартысындағы Шығыс Еуропа режимдеріне қатысты қолданды, яғни басқа авторлар үшін тоталитаризмнің орталық элементі болған террор ең қатаң сипатын жоғалтқан кезеңге. Ол осы режимдерді зерттеу және Александр Солженицыннің 1973 жылғы «ГҰЛАГ архипелагы» атты еңбегін оқу арқылы тоталитаризмді талдауды жетілдірді.

Қос қоршау қоғамы

Лефор тоталитарлық жүйені екі "қоршаумен" сипаттайды: Тоталитаризм мемлекет пен қоғам арасындағы шекараны жояды: саяси билік қоғамға сіңіп кіреді, ал барлық алдын ала қалыптасқан адамдық қарым-қатынастар – сыныптық ынтымақтастық, кәсіби немесе діни бірлестіктер – бұйрық берушілер мен орындаушылар арасындағы бір өлшемді иерархиямен ауыстырылады. Бұл, ең алдымен, мемлекет пен партия иерархиясының тығыз байланысы арқасында мүмкін болады, сондықтан партия иерархиясы нақты билікке ие болады. Лефор, басқа теоретиктер сияқты, қоғамдық кеңістіктің жойылуын және оның саяси билікпен бірігуін тоталитаризмнің маңызды элементі деп санайды. Тоталитаризм Лефорт "қоғамның ішкі бөліну принципі" деп атаған нәрсені жоққа шығарады, ал оның қоғам туралы түсінігі "тотальдіктің бекітілуімен" сипатталады. Сондықтан, кез келген ұйым, бірлестік немесе кәсіп мемлекеттік жоспарлауға бағынады. Демократияның құндылықтарының бірі – пікірлердің алуан түрлілігі жойылады, сондықтан бүкіл әлеуметтік организм бір мақсатқа жұмсалады; тіпті жеке талғамдар да саясаттанады және стандартталуға тиіс. Тоталитаризмнің мақсаты – біртұтас және жабық қоғам құру, онда құрамдас бөліктері жеке адамдар емес, және ол бірдей мақсаттармен, пікірлермен және іс-әрекеттермен толық анықталады. Сталиндік жүйе "халықтың пролетариатпен, пролетариаттың партиямен, партияның басшылықпен, ал басшының "эгократпен" теңестірілуін" білді. Лефор тоталитаризм мен диктатура арасындағы қағидалық айырмашылықты көрсетеді: диктатура дін сияқты бәсекелес трансценденттік принциптерді мойындауы мүмкін; тоталитарлық партияның идеологиясы – дін. Диктатура қоғамды жоюға және сіңіруге ұмтылмайды, ал диктаторлық билік – мемлекеттің қоғамға қарсы билігі, ол екеуінің ерекшеленуін болжайды; тоталитарлық партияның жоспары – мемлекетті қоғаммен жабық, біртұтас және біркелкі жүйеде біріктіру, КСРО жағдайында "социализм" жоспарын іске асыруға бағыну. Лефор бұл жүйені "бір адам" деп атайды: "Билік пен қоғамды теңестіру процесі, әлеуметтік кеңістікті біртектілендіру процесі, қоғамды жабу және оны тоталитарлық жүйені құру үшін шектеу процесі".

Lefort characterizes the totalitarian system by a double "fence": Totalitarianism abolishes the separation between state and society: the political power permeates society, and all preexisting human relations – class solidarity, professional or religious cooperations – tend to be replaced with a one dimensional hierarchy between those who order and those who obey. This is made possible especially through the association between state and the party hierarchy which is always very close, so that the party hierarchy becomes the effective power. Lefort, like other theorists, thus identifies the destruction of public space and its fusion with the political power as a key element of totalitarianism. Totalitarianism denies what Lefort calls "the principle of internal divisions of society", and its conception of society is marked by "the affirmation of the totality". Every organization, association or profession is thus subordinated to the planning of the state. The differences of opinion, one of the values of democracy, is abolished so that the entire social body is directed towards the same goal; even personal tastes become politicized and must be standardized. The aim of totalitarianism is to create a united and a closed society, in which the components are not individuals and which is defined completely by the same goals, the same opinions and the same practices. Stalinism thus knew the "identification of the people to the proletariat, of the proletariat to the party, of the party to the management, of the management to the 'Égocrate'". Lefort demonstrates the central difference between totalitarianism and dictatorship: a dictatorship can admit competing transcendental principles, like religion; the ideology of the totalitarian party is religion. A dictatorship does not aim for the destruction and absorption of society, and a dictatorial power is a power of the state against society, that presupposes the distinction of the two; the plan of a totalitarian party is to merge state with society in a closed, united and uniform system, subordinated under the fulfilment of a plan – "socialism" in the case of the USSR. Lefort calls this system "people one": "The process of identification of power and society, the process of homogenisation of the social space, the process of the closing up of society and the authority to enchain it in order to constitute the totalitarian system."

Қоғамның органисттік көрінісі

Тоталитарлық жүйе, біріктірілген және ұйымдастырылған, өзін "әлеуметтік дене" ретінде ұсынады: "диктатура, бюрократия және аппарат жаңа денелер жүйесіне зәру". Лефорт Эрнст Канторовичтің "патшаның екі денесі" туралы теорияларына оралады, онда тоталитарлық көшбасшының тұлғасы, оның жеке және өлшеулі денесінен өзгеше, бір халықты бейнелейтін саяси дене болып табылады. Тоталитарлық жүйе өз жұмысын дұрыс атқаруы мен бірлігін сақтауы үшін өзгеге, "жаман өзгеге" мұқтаж, ол сыртқы әлемнің, жаудың бейнесі болып табылады, партия оған қарсы күреседі, "ескі қоғамның (кулактар, буржуазия) күштерінің өкілі, [ ] жат жұрттың, империалистік әлемнің елшісі". Ішкі мен сыртқы арасындағы, бір халық пен өзге арасындағы жік – тоталитаризм мойындайтын жалғыз жік, себебі ол осы жікке негізделген. Лефорт "Бір халықты құру үшін жауларды үнемі жасау қажет" деген тұжырымды айтады.

Осы жүйедегі тоталитарлық көшбасшының жағдайы парадоксалды және беймәлім, өйткені ол бір жағынан жүйенің бір бөлігі – оның басшысы, қалғандарына бұйрық беретін, екінші жағынан жүйенің өзінің бейнесі – баршасын қамтиды. Сондықтан ол "бір биліктің" жасқануы, яғни "бір халықтың" барлық бөлігінде іске асырылатын биліктің өзі болып табылады.

Жүйенің әлсіздігі

Лефорт тоталитаризмді идеалдық тип ретінде қарастырмады, оны террор мен жою арқылы іске асырылуы мүмкін жағдай деп санамады. Ол оны аяқталуы белгісіз процестер жиынтығы ретінде көреді, сондықтан олардың сәттілігін анықтау мүмкін емес. Тоталитарлық партияның әлеуметтік организмнің толық бірлігін құруға бағытталған ниеті оның іс-қимылдарының масштабын анықтаса, бұл мақсатқа жету мүмкін емес, себебі оның дамуы қажетті түрде қайшылықтар мен қарсылықтарға алып келеді. Саясаттанушы Доминик Колас: "Тоталитаризм – партияның толық бақылауына ұмтылысының абсурдтығы және оған бағынғандардың белсенді немесе пассивті қарсылығынан туындайтын күйзеліс сезімі басым режим" деп қорытындылады.

Демократияның түсінігі

Клод Лефорт демократия тұжырымын тоталитаризм тұжырымын көрінекей ету арқылы қалыптастырады, оны Шығыс Еуропа мен КСРО режимдерін талдау арқылы дамытады. Лефорт үшін демократия – қоғамдағы қақтығыстың институционалдық деңгейде бекітілуімен, әлеуметтік организмнің бөлінуімен сипатталатын қоғам нысаны; ол әртүрлі мүдделердің, қайшы келетін пікірлердің, бір-біріне қарсы және тіпті қақтығысқа толы дүниетанымдардың болуын мойындайды және оларды заңды деп есептейді. Лефорттың көзқарасы саяси тұлға ретіндегі көшбасшының жоғалуын – Канторовичтің айтуынша, патшаның өліміне тиіс болуын – демократияның құрылымдық сәті деп қарастырады, себебі ол биліктің орнын, бұрын монархтардың жай ғана физикалық өмірінен асып түсетін мәңгілік субстанциямен толыққан жерін, уақытша «бос кеңістікке» айналдырады, онда ортақ мүдделер мен пікірлері бар топтар алмасып отыра алады, бірақ тек уақытша және сайлаулардың еркімен. Билік енді нақты бір бағдарламаға, мақсатқа немесе ұсынысқа байланысты емес, ол көпшілік дауысқа ие болғандарға уақытша берілген құралдар жиынтығы ғана. «Лефорттың ойлап тапқан және жаңашыл демократиясында билік халықтан шығады және ешкімге тиесілі емес», – дейді Доминик Колас. Демократия осылайша тұрақсыздығымен, толық еместігімен ерекшеленетін режим, оған қарсы тоталитаризм орнатылады. Бұл Лефортты тоталитаризмге қарсы кез келген оппозиция мен наразылықты «демократиялық» деп қарастыруға жетелейді. Оппозиция мен наразылық, белгілі бір жағдайда, тоталитарлық жүйеде демократиялық кеңістік жасайды. Демократия – жаңашылдық, жаңа қозғалыстардың басталуы, қанаушылыққа қарсы күресте жаңа мәселелерді көтеру, ол «тоталитарлық Левиафанды әлсіретуге, тіпті жоюға қабілетті шығармашылық күш». Лефорт оның парадоксалды әлсіздігін баса көрсететін Левиафан. Қазіргі заманғы демократияны сипаттайтын азаматтық қоғам мен мемлекеттің бөлінуі қоғамның денесізденуі арқасында мүмкін болады. Демократиялық елде кез келген заңды күресі бар азаматтар тобы жаңа құқықтарды орнатуға немесе өз мүдделерін қорғауға тырысу арқылы осындай жаңашылдық сипатты көрсетуі мүмкін. Лефорт өкілдік демократияны жоққа шығармайды, бірақ демократияны оған ғана шектемейді. Мысалы, ол әлеуметтік қозғалыстарды заңды саяси пікірталас аясына енгізеді.

Claude Lefort formulates his conception of democracy by mirroring his conception of totalitarianism, developing it in the same way by analyzing regimes of Eastern Europe and USSR. For Lefort democracy is the form of society characterized by the institutionalization of conflict within society, the division of social body; it recognizes and even considers legitimate the existence of divergent interests, conflicting opinions, visions of the world that are opposed and even incompatible. Lefort's vision makes the disappearance of the leader as a political body – the putting to death of the king, as Kantorowicz calls it – the founding moment of democracy because it makes the seat of power, hitherto occupied by an eternal substance transcending the mere physical existence of monarchs, into an "empty space" where groups with shared interests and opinions can succeed each other, but only for a time and at the will of elections. Power is no longer tied to any specific programme, goal, or proposal; it is nothing but a collection of instruments put temporarily at the disposal of those who win a majority. "In Lefort's invented and inventive democracy," writes Dominique Colas, "power comes from the people and belongs to no one." Democracy is thus a regime marked by its vagueness, its incompleteness, against which totalitarianism establishes itself. This leads Lefort to regard as "democratic" every form of opposition and protest against totalitarianism. The opposition and protest creates, in a way, a democratic space within the totalitarian system. Democracy is innovation, the start of new movements, the designation of new issues in the struggle against oppression, it is a "creative power capable of weakening, even slaying the totalitarian Leviathan". A Leviathan whose paradoxical frailty Lefort emphasises. The separation of civil society from the state, which characterizes modern democracy, is made possible by the disembodiment of society. A democratic country can also experience this inventive character when any group of citizens with a legitimate struggle may seek to establish new rights or defend its interests. Lefort does not reject representative democracy, but does not limit democracy to it. For instance, he includes the social movements in the sphere of legitimate political debate.

Жарияланымдар

Ла Бреше, Эдгар Моринмен бірлесіп, П. Кодрей (Корнелиус Касториадис псевдонимі), Файард, Париж, 1968. Бюрократияны сынау элементтері, Дроз, Женева, 1971. Галлимардпен 2-ші басылым, Париж, 1979. "Жаңашылдық дәуірі". Телос 29 (1976 жылғы күз). Telos Press, Нью-Йорк. «Туындының еңбегі», Макиавелли, Галлимард, Париж, 1972 (қайта басылды, «Тел» жинағы, 1986). «Артық адам». Солженицын ГУЛАГ архипелагы туралы эссе, Ле Сей, Париж, 1975 (қайта басылды, Ле Сей қалтасы – 1986). Тарихтың формалары, Галлимард, Париж, 1978. Жоқ колонна туралы. Мерло-Понти маңында, Галлимард, Париж, 1978. Демократиялық өнертабыс. Тоталитарлық үстемдіктің шектері, Файард, Париж, 1981. Саясат туралы эсселер: XIX және XX ғасырлар, Сей, Париж, 1986. Саяси сынаққа жазу, Кальман Леви, Париж, 1992. «Құрылтайлық». Файард, Париж, 1999. Тарихтың формалары. Саяси антропология эсселері, Галлимард, Париж, «Эсселер» сериясы, 2000. Қазіргі уақыт, Белин, Париж, 2007.