Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Жерорта теңізі – Өлі теңіз каналы (ЖТӨТК) – Жерорта теңізінен Өлі теңізге канал қазуды көздейтін жоба, бұл жоба екі теңіз арасындағы 400 метрлік су деңгейі айырмашылығын пайдаланады. Бұл жоба соңғы жылдары байқалған Өлі теңіз деңгейінің төмендеуін тоқтатуға мүмкіндік береді. Каналдың беткейлік айырмашылығынан және тұздылық градиентінен пайдаланып, су электр энергиясын өндіруге және кері осмос арқылы суды тұзсыздандыруға да болады.
Proposed canal
The Mediterranean–Dead Sea Canal (MDSC) is a proposed project to dig a canal from the Mediterranean Sea to the Dead Sea, taking advantage of the 400 metre difference in water level between the seas. The project could correct the drop in the level of the Dead Sea observed in recent years. The canal could also be used to generate hydroelectric power because of surface difference and maybe by salinity gradient power, and desalinate water by reverse osmosis.
Тарих
Бұл идеяны алғаш рет 1855 жылы Уильям Аллен "Өлі теңіз – Үндістанға жаңа жол" атты еңбегінде ұсынған. Ол кезде Өлі теңіздің теңіз деңгейінен төмен екені әлі белгілі болмағандықтан, Аллен Суэц каналына балама ретінде осы каналды ұсынды. Кейіннен көптеген инженерлер мен саясаткерлер бұл идеяны қабылдады, соның ішінде Теодор Герцль өзінің 1902 жылғы "Альтнеуланд" романында. Ертедегі ұсыныстардың көпшілігі Иордан өзенінің шығыс жағалауын қолданды, бірақ Транс-Иордания Палестина мандатынан бөлінгеннен кейін Батыс жағалауды пайдаланудың өзгертілген түрі ұсынылды. Бұл идеяны Вилли Лей "Инженерлердің армандары" еңбегінде ұзақ талқылаған, бірақ ол саяси тұрғыдан практикалық емес еді; тіпті Иорданияның батысындағы жол да 1949 жылғы қарулы келісім сызығын екі рет кесіп өтуі керек еді. 1975 жылы Жерорта теңізі мен Өлі теңіз арасындағы су деңгейінің айырмашылығын электр энергиясын өндіру үшін пайдалану туралы егжей-тегжейлі жобалық зерттеу инженерлер Вендт пен Кельмнің неміс "Wasserwirtschaft" журналында алғаш жарияланды. Бұл жобаға сәйкес Жерорта теңізінен су Израильдің Ашдод қаласынан басталатын қысымды құбыр арқылы Өлі теңізге қарай түсетін тік төмендеуде орналасқан жинақтау қоймасына құйылады. Мұнда ол қысымды шахта арқылы шамамен 400 метрге дейін төмен түсіп, әрқайсысы 100 МВт қуаттылығы бар үш Франсис турбинасын іске қосады. Жобаланған жүйенің сызбасында Жерорта теңізінен суды үздіксіз жеткізу (батыстан шығысқа қарай) 7 км ұзындықтағы еркін ағыс арнасы, 65 км ұзындықтағы қысымды туннель және 3 км ұзындықтағы жинақтау бассейні арқылы көрсетіледі. Бұл жер асты электр станциясының жобасы әлемдегі алғашқы жоспарланған жоғары қысымды теңіз су электр станциясы. Шамамен 8 м диаметрлі қысымды туннель қысымды жоғалтуларды ескере отырып, 2,5 м/с максималды ағындылық жылдамдыққа арналған және туннельдің Өлі теңізге қарай берілген еңісін қамтамасыз етеді. Бұл шахта арқылы Жерорта теңізі мен жинақтау бассейні байланысқан ыдыстар принципі бойынша әрекет етеді. Осылайша жинақтау бассейні әлеуетті энергияны автоматты түрде қамтамасыз етеді, бұл әлеуетті талаптардың кең ауқымына толық сәйкес келеді. Климаттық жағдайларға байланысты 60–70 м³ су Мерт теңізінен секундына буланады. Қазіргі уақытта бұл мөлшерлер табиғи құйылумен толықтырылмайды, нәтижесінде Өлі теңіздің деңгейі тұрақты түрде төмендеп, еріген тұздардың концентрациясы артады. Егер тек булану шығыны Жерорта теңізінен сумен толықтырылса, электр станциясының орташа қуаты 160 МВт болады. Қысқа мерзімде ең жоғары жүктемелерге 300 МВт-қа дейін қуат беруге болады. Жер асты электр станциясы әр түрлі талаптарға сай жобаланған. Турбиналарға жібермес бұрын, Жерорта теңізінен алынған суды шамамен 1000 МВт қуаттылығы бар жылу электр станциясының суыту жүйесі ретінде пайдалануға болады. Ал қалдық жылу теңіз суын тұзсыздандыруға жұмсалады. Нәтижесінде алынған тұщы су Өлі теңіздің айналасындағы шөлейт аймақтарды суару үшін пайдаланылады. Бұл идея 1980-ші жылдары 1973 жылғы мұнай дағдарысынан кейін электр энергиясын өндіру мақсатында қайта жаңғыртылды. "Жерорта теңізі – Өлі теңіз" компаниясы әр түрлі нұсқаларды зерттеді және Газадан Масадаға дейінгі бағытты ұсынды. Алайда, жоба экономикалық және қаржылық күмәндерге байланысты басталмады. Бұл идея 1990 жылдары қайта көтерілді. Газа секторы – Масада бағытынан басқа, тағы екі балама қарастырылды, атап айтқанда Қызыл теңіз – Өлі теңіз су тасымалдау және Жерорта теңізінен Бет-Шеан аңғарына дейінгі солтүстік бағыт. 2009 жылы Қызыл теңіз – Өлі теңіз су тасымалдау Иордания, Израиль және Палестинаның бірлескен жобасы болды. 2011 жылы Дүниежүзілік банк алға басу бойынша ұсыныстармен бірге зерттеуді жариялады.
The idea was first proposed by William Allen in 1855 in a work called "The Dead Sea – A new route to India". At that time it was not yet known that the Dead Sea lies below sea level, and Allen proposed this canal as an alternative to the Suez Canal. Later, many engineers and politicians picked up on the idea, including Theodor Herzl in his 1902 novel Altneuland. Most of the early proposals used the East bank of the Jordan River, but a modified form, using the West bank, was proposed after the separation of Transjordan from the Palestine Mandate. The idea was discussed at some length by Willy Ley in Engineers' Dreams, but it was then politically impractical; even the route west of Jordan would have to cross the 1949 armistice line twice. A 1975 detailed project study utilizing the difference in water levels between the Mediterranean sea and the Dead Sea for power generation was the subject of a first publication by the engineers Wendt and Kelm in the German trade journal Wasserwirtschaft. For this proposal, water from the Mediterranean sea is led through a pressure duct starting at the Israeli town of Ashdod and flowing into a storage pool situated directly at the steep descent to the Dead Sea from where it will drop almost 400 m through a pressure shaft to drive three Francis turbines with an output of 100 MWe each. The sketch of the projected system illustrates the continuous supply of water from the Mediterranean sea (west to east) by a 7 km long free surface flow channel, a 65 km long pressure tunnel and a 3 km long storage pool. This underground power station design is the world's first planned high pressure seawater power station. The approx. 8 m diameter pressure tunnel is designed for a maximum flow rate of 2.5 m/s deducting pressure losses and allowing a given slope of the tunnel in direction to the Dead Sea. By means of this shaft the Mediterranean sea and the storage pool behave according to the principle of communicating vessels. Hence the storage pool automatically supplies potential energy to comply fully with the widest range of potential requirements. Due to the climatic conditions between 60–70 m3 water evaporate from the Dead Sea per second. At present these quantities are not replaced by natural influent resulting in a steady drop of the Dead Sea's level while increasing concentration of dissolved salts. If only the evaporation losses are replaced by water from the Mediterranean sea the power station will have an average output of 160 MWe. A total of 300 MWe is available at short time for peak loads. The underground power station is designed to allow a wide variety of requirements. Before being fed into the turbines, the artificially stored water from the Mediterranean can be used as cooling water for a thermal power station with an output of approx. 1000 MWe. The waste heat, in turn, can be used for desalting the seawater. The resulting fresh water can be used to irrigate the arid areas around the Dead Sea. The idea was revived during the 1980s for the purpose of power generation following the 1973 oil crisis. The Mediterranean–Dead Sea Company studied various alternatives and recommended a route from the Gaza Strip to Masada. However, the project did not commence due to economic and financial doubts. The idea was brought up again during the 1990s. In addition to the Gaza Strip–Masada route, two other alternatives were considered, namely a Red Sea–Dead Sea Water Conveyance and a northern route from the Mediterranean to the Bet She'an Valley. As of 2009, the Red Sea–Dead Sea Water Conveyance was a joint Jordanian, Israeli and Palestinian project. In 2011, the World Bank released a study with recommendations for moving forward.