Кіріспе

Eurocopter AS350 Écureuil (немесе Squirrel), қазір Airbus Helicopters H125, бастапқыда Aérospatiale және Eurocopter (қазір Airbus Helicopters) компаниялары Францияда жобалаған және өндірген бір моторлы жеңіл пайдалы тікұшақ. Солтүстік Америкада AS350 AStar деп сатылады. AS355 Ecureuil 2 – Солтүстік Америкада TwinStar деп сатылатын екі моторлы нұсқасы. Eurocopter EC130 (Airbus Helicopters H130) AS350 фюзеляжінің туындысы болып табылады және өндіруші оны Écureuil бір моторлы тікұшақтар отбасының бір бөлігі деп есептейді.

Даму

1970 жылдардың басында Aérospatiale ескірген Aérospatiale Alouette II-ні алмастыру үшін даму бағдарламасын бастады. 1974 жылғы 27 маусымда алғашқы прототип, Lycoming LTS101 турбошақты қозғалтқышымен жабдықталған AS350C, Францияның Мариньян қаласында бірінші рейсін жасады; екінші прототип, Turbomeca Arriel 1A қозғалтқышымен жабдықталған, 1975 жылғы 14 ақпанда ұшты. Arriel қозғалтқышы бар AS350B нұсқасы Солтүстік Американы қоспағанда, бүкіл әлемде сатуға арналған, ол 1977 жылғы 27 қазанда Францияда сертификатталды, ал Lycoming қозғалтқышы бар AS350C (немесе AStar) 1977 жылғы 21 желтоқсанда АҚШ Федералдық авиация басқармасымен сертификатталды. 1978 жылғы наурыз айында AS350B-ні тапсырыс берушілерге жеткізу басталды, ал AS350C-ні жеткізу 1978 жылғы сәуірде басталды. Уақыт өте келе AS350 Écureuil/AStar ұшағы одан әрі жетілдірілді. Ұшақтың дизайны негізінен сақталғанмен, ротор жүйесі, қозғалтқыштары және авиациялық электроникасы сияқты аспектілер біртіндеп жақсартылды. 1987 жылғы 6 ақпанда AS350 прототипі дәстүрлі роторының орнына фенэстронмен жабдықталған құйрық роторымен ұшты. 1997 жылғы 1 наурызда Arriel 2B қозғалтқышымен жабдықталған AS350 B3 алғашқы рейсін жасады. 2013 жылға дейін бұл модель негізінен Францияның Марсель қаласына жақын орналасқан Eurocopter компаниясының Мариньян зауытында өндірілді. Eurocopter тікұшақ өндірісін тарату мақсатында, AS350 өндірісі мен соңғы құрастыру жұмыстарын АҚШ коммерциялық тікұшақ нарығына жеткізу үшін Миссисипи штатындағы Колумбус қаласындағы зауытында бастады. Astar – Eurocopter-дің АҚШ коммерциялық нарығындағы ең көп сатылатын өнімі, бір кезде әр жұмыс күніне шамамен бір AS350 сатылып тұрды. 2015 жылғы наурызда Колумбуста құрастырылған алғашқы AS350 B3e FAA сертификатын алды. 2015 жылғы желтоқсанда Airbus Helicopters 2016 жылы Колумбуста AS350 өндірісін алдыңғы жылмен салыстырғанда екі есеге арттыру ниетін және зауыттың жылына 65 AS350-ге дейін өндіруге қабілетті екенін хабарлады.

Дизайн

AS350 – бұл бір қозғалтқышты тікұшақ, оны Lycoming LTS101 немесе Turbomeca Arriel қозғалтқышы (екі қозғалтқышты нұсқалар үшін Eurocopter AS355 қараңыз) қамтамасыз етеді. Ол үш пернелі бас роторды басқарады, ол Starflex ротор басына ие. Бұл тип жоғары биіктікте жұмыс істеу мүмкіндігімен танымал және осындай жағдайларда операторлар қолданады. AS350 тікұшағының көп бөлігін Garmin компаниясы жеткізеді, мысалы, GI 106A бағыттан ауытқу көрсеткіші, GNS 430 VHF/VOR/локализатор/глиссада көрсеткіші/Жаһандық позициялық жүйе қабылдағышы, GTX 327 Mode A және C транспондеры және GMA 340H интеркомы. Көлік құралы мен қозғалтқыштың көп функциялы дисплейі (VEMD) және бірінші шекті көрсеткіші (FLI) ұшу кезінде тікұшақтың қауіпсіздігін арттыруға, ұшқыштың бақылауы керек көрсеткіштер санын азайтуға және осылайша олардың жұмыс жүктемесін азайтуға көмектеседі. AS350 түрлі мақсаттарда танымал; әдетте төрттен алты жолаушыға арналған бірнеше кабиналық конфигурацияларды пайдалануға болады, сондай-ақ кабинаның екі жағына үлкен сырғымалы есіктер орнатуға болады. Кейбір операторлардың тікұшақтарында кабина жиһазы ішкі кеңістікті және/немесе жабдықты жылдам қайта конфигурациялауға мүмкіндік беретіндей етіп жасалған, осылайша тікұшақтың мақсатын өзгертуге болады. Жаңа тікұшақтар ескі модельдерге қарағанда жақсартылған; бұл өзгерістерге екі каналды FADEC жабдықталған қозғалтқыштар, кабинадағы цифрлық авиониканы кеңінен пайдалану, техникалық қызмет көрсету шығындарының төмендеуі, жаңадан жобаланған кабина және ыңғайлы Stylence интерьері (қосымша опция) кіреді. Бұл рекордты Халықаралық Әуе шағылысу федерациясы растаған. 2010 жылдың 29 сәуірінде AS350 B3 тікұшағы үш испан альпинисін Анапурна I тауының беткейінен бірінен соң бірін құтқарып алды, бұл ең жоғары биіктікте жасалған құтқару операциясы бойынша жаңа рекордты орнатты. Бұл рекорд 2013 жылдың 20 мамырында Эверест тауының сары жолағында ІІІ және IV лагерьлер арасында Сударшан Гаутамды құтқару кезінде жаңартылды. 2014 жылдың 2 маусымында AS350 B3e тікұшағы Мексикадағы ең биік таудың шыңына, Пико де Орисабаға сәтті қонды. AS350 AStar АҚШ нарығында сәтті болды, 2015 жылға қарай американдық үкіметтік мекемелерде қолданылатын ең танымал тікұшақ платформасы болды, құқық қорғау органдары осы типті жиі пайдаланады. 1999 жылға қарай AS350 АҚШ Кеден қызметі үшін жеңіл күш қолдану операцияларын жүргізуге арналған басты тікұшаққа айналды; 2007 жылға қарай агенттік әлемдегі осы типтің ең ірі операторына айналды. 2012 жылға қарай әлем бойынша жұмыс істейтін 3300 AS350 тікұшағының 783-і американдық операторлардың қызметінде болды. Ресей нарығында 2006 жылдан бері AS350 және өндірушінің басқа тікұшақтары толық меншікті еншілес компания Eurocopter Vostok арқылы сатылып, қолдау көрсетіледі. UTair Aviation AS350 B3e тікұшақтарының ең ірі ресейлік операторына айналды. 2014 жылдың желтоқсанында EASA Airbus Helicopters China компаниясына Қытайдың Шэньчжэнь қаласындағы құрылысында оқу және қолдау қызметін жүргізуге сертификат берді; AS350 тікұшағының әртүрлі компоненттері (бас және құйрық беріліс қораптары сияқты) қазір жергілікті жерде күтіледі. 2015 жылдың 9 қыркүйегінде Қытайдың бірінші тікұшақ лизингі компаниясы CM International Financial Leasing Corp Ltd (CMIFL) 100 Ecureuil сериялы тікұшаққа тапсырыс берді, олар H125 және H130 тікұшақтарынан құралды. Бразилия AS350 тікұшағын кеңінен пайдаланады; 2011 жылға қарай елде 300-ден астам тікұшақ жұмыс істеді, оның ішінде Бразилия әскери-теңіз күштерінің Сан-Паулу әуе кемесінің ұшу палубасынан. 1984 жылдан бері Бразилия әскери-теңіз күштері AS350 тікұшақтарын Бразилияның Антарктика бағдарламасын қолдау үшін пайдаланып келеді. Helibras, Eurocopter компаниясының толық меншікті еншілес компаниясы, елде жұмыс істейді; 2012 жылға дейін Бразилия нарығы үшін отандық өндірілген 600 тікұшақтың 70% AS350 болды. 2011 жылдың қаңтар айында Helibras Бразилия армиясымен 36 AS350 Ecureuils тікұшақтарының қолданыстағы паркін жаңарту және қайта жабдықтау туралы келісімшартқа қол қойды. Ұлыбританияда қорғаныс тікұшақ ұшу мектебі 26 AS350 тікұшағын пайдаланды, олар Ұлыбритания қарулы күштерінің ұшқыштарын даярлау үшін Squirrel HT1 деп аталды; бұл тип 1997 жылдан бастап Aérospatiale Gazelle тікұшағының орнын алмастыру үшін енгізілді. 2014 жылдың қыркүйегінде Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі Squirrel HT1 тікұшағын алмастыру үшін ұсыныс сұранысын жариялады; Airbus Helicopters компаниясы бұған жауап ретінде Eurocopter EC130 және Eurocopter EC135 тікұшақтарының аралас паркін ұсынуға ниетті екенін мәлімдеді. 1984 жылдың мамыр айынан бастап Австралия Корольдік Әскери-теңіз күштерінің Fleet Air Arm AS350 тікұшақтарын пайдаланды, олар 1995 жылы AS350 BA стандартына дейін жаңартылды. Австралия Корольдік Әуе күштері бұрын AS350 тікұшақтарын оқу мақсатында және қысқа мерзімге іздеу-құтқару операциялары үшін пайдаланды, бірақ олар кейін Австралия армиясына берілді. 2017 жылы AS350 Австралия теңіз күштерінің қызметінен алынды. 2007 жылдың маусымы мен 2007 жылдың желтоқсаны аралығында Дания әуе күштері Ирак соғысы кезінде коалициялық күштерге көмек көрсету үшін Ирактың Басра халықаралық әуежайында төрт AS350 тікұшағын жұмылдырды. 2015 жылдың маусымында Аргентина Қорғаныс министрлігі 1970 жылдарға дейінгі Aérospatiale SA 315B Lamas тікұшақтарын іздеу-құтқару операциялары сияқты қоғамдық қолдау миссияларын жүргізу үшін алмастыру мақсатында 12 H125 тікұшағына тапсырыс берді. 2020 жылдың маусымына қарай 3663 H125 тікұшағы жұмыс істеді, бұл кез келген тип бойынша ең көп көрсеткіш.

Операторлар

AS350 тікұшаңы әлемнің түкпір-түкпірінде жеке тұлғалар, әуе компаниялары және чартерлік операторлар, шұғыл медициналық көмек көрсету командалары, үкіметтер мен құқық қорғау мекемелері қолданысында жүр.

Франция

Eurocopter AS350 Écureuil F WOEX Франциядағы Буш-дю-Рон департаментіндегі Сен-Викторет авиация мұражайында. Бұл тікұшақ 2005 жылдың мамыр айында Дидье Делсальдің Эверест тауының шыңына қонған тікұшағы.

Сингапур

Eurocopter AS350 Сингапур әуе күштері мұражайында.

Ерекше оқиғалар мен оқиғалар

1986 жылдың 14 қаңтарында Дакар раллиінің ұйымдастырушысы Тьерри Сабине жеке көлігі ретінде пайдаланған AS 350 тікұшағы Малидегі құм төбесіне құлады. Тікұшақ кенеттен тұрған құм дауылдан шұғыл жерге қонуға мәжбүр болғаннан кейін қайта ұшуға тырысқанда апатқа ұшырады. Борттағы бес адамның барлығы қаза тапты. Құрбан болғандардың арасында Тьерри Сабине, француз әнші-күйшісі Даниэль Балавуан және ұшқыш Франсуа Ксавье Багнуд болды. 1995 жылдың 22 ақпанында Массачусетс штаты полициясының N20SP тікұшағы екі полицей және екі AT&T инженерін алып бара жатып яхта клубы ғимаратына құлады. Апатта барлық адам қаза тапты, себебі полиция әуе бөлімінің жұмысындағы елеулі кемшіліктер отын бакінің ластануын байқауға мүмкіндік бермеді. 2007 жылдың 27 шілдесінде KNXV TV және KTVK телеарналарының екі AS 350 AStar тікұшағы Аризона штатының Финикс қаласының үстінде полицияны қуу кезінде соқтығысты. 2007 жылдың 15 қыркүйегінде бұрынғы әлем ралли чемпионы Колин МакРэй және оның AS350 B2 Squirrel тікұшағындағы үш жолаушысы Шотландияның Ланарк қаласының жанында апатқа ұшырап қаза тапты. 2009 жылдың 8 тамызында Piper PA 32R Хадсон өзенінің үстінде AS350 тікұшағымен соқтығысып, екі ұшақ та Хадсон өзеніне құлады. Тірі қалғандар жоқ. 2012 жылдың 10 маусымында Кения полициясының әуе бөліміне тиесілі AS350 B3e тікұшағы Кенияның Найроби қаласының батысындағы Нгонг орман аймағындағы Кибику ауданында құлап, кем дегенде алты адам қаза тапты, оның ішінде Кенияның ішкі қауіпсіздік министрі Джордж Сайтоти және оның орынбасары Орва Ожоде болды. 2013 жылдың 30 наурызында Аляска штаты полициясының AS350 B3 N911AA тікұшағы Аляска штатының Талкетна қаласының жанында іздеу-құтқару операциясы кезінде маневр жасағанда жерге құлады. Борттағы үш адамның барлығы қаза тапты. 2014 жылдың 7 маусымында Бразилияның Гойас штатының Аруана қаласында Helibrás HB 350BA тікұшағы ұшып шыққаннан кейін апатқа ұшырады. Ұшақтағы барлық адам, соның ішінде зейнеткер футболшы Фернандо да қаза тапты. 2015 жылдың 9 наурызында Аргентинаның Ла Риоха провинциясында екі AS350 B3 тікұшағы әуеде соқтығысып, екі тікұшақтағы 10 адамның барлығы қаза тапты. Жолаушылардың арасында француз спортшылары да болды, олар француздық "Dropped" реалити-шоуының түсіріліміне қатысқан. 2015 жылдың 21 қарашасында AS350BA тікұшағы (ZK HKU тіркеу нөмірі) Жаңа Зеландияның Фокс мұздығына жақын жерде апатқа ұшырап, туристік рейстегі 7 адамның барлығы қаза тапты. Ауа райы нашар болды, төменгі қабатта бұлттар және апат болған жерге жақын қар жауып тұрды. TAIC жүргізген тергеу нәтижесінде ұшқыш ұшу кезінде төмендеу кезеңінде өте нашар көрінуге тап болды, бұл CFIT-ке әкелді. 2016 жылдың 5 мамырында RP C 6828 тіркеу нөмірімен тіркелген AS350 тікұшағы Малайзияның Саравак штатындағы Себуяу қаласында құлап, Малайзияның плантациялық өнеркәсіп және тауарлар вице-министрі Нория Каснон, оның күйеуі және Куала Кангсар парламентінің депутаты Ван Мохаммад Хайр-ил Ануарды қоса алғанда, 6 адам қаза тапты. 2018 жылдың 11 наурызында Liberty Helicopters компаниясына тиесілі AS350 N350LH тікұшағы, бортында алты адам (бес жолаушы және ұшқыш) болған, қозғалтқышы бұзылғаннан кейін Нью-Йорк қаласының Ист-Риверіне құлады. Бес жолаушының барлығы тікұшақ суға батқаннан кейін қаза тапты. Ұшқыш құтыла алды және жақын жердегі сүйрегіш қайық оны құтқарып алды. 2019 жылдың 27 ақпанында Air Dynasty AS350 B3e тікұшағы Непалдың Тапледжунг қаласында ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай апатқа ұшырап, туризм және азаматтық авиация министрі Рабиндра Адхикариды қоса алғанда, жеті адам қаза тапты. 2019 жылдың 31 тамызында AS350 тікұшағы Норвегияның Альта аймағындағы Скоддеварре тауларында апатқа ұшырап, 6 адамның барлығы қаза тапты. Апатқа жауап ретінде Airbus 1 қазан күні ұшақтың стандартты жиынтығына соқтығысуға төзімді отын жүйелерін енгізді. 2021 жылдың 7 наурызында француз миллиардері, саясаткер және өнеркәсіпші Оливье Дассонды алып бара жатқан AS350 тікұшағы Деовиль (Нормандия) маңында ұшып көтерілгенде апатқа ұшырады, құтқарылғандар жоқ. 2021 жылдың 27 наурызында чехиялық миллиардер Петр Келнерді алып бара жатқан AS350 тікұшағы Кник мұздығында (Аляска) апатқа ұшырап, бес адам қаза тапты. 2022 жылдың 1 қарашасында Midtnorsk Helikopterservice компаниясына тиесілі AS350 B3 тікұшағы Норвегияның Тронделаг аймағындағы Вердал қаласының сыртында апатқа ұшырады. Екі адам қаза тапты, ал бір адам, ұшқыш аман қалды. 2023 жылдың 20 желтоқсанында Филадельфиядағы 6abc жаңалық арнасының AS350 тікұшағы Солтүстік Каролинадағы U.S. Helicopters Inc компаниясынан жалға алған. Екі адам қаза тапты, ұшқыш пен фотограф.