19 ғасыр соңында пайда болған Жаңа Зәрдушт діні

Кіріспе

Нео-Зороастризм діні 19 ғасырдың соңында пайда болған.

Маздазнан – Жерді адамзат Құдаймен ынтымақтасып, сөйлесе алатын бақшаға айналдыру қажет деп санайтын нео-Зороастризм діні. Бұл дінді 19 ғасырдың соңында Отто Ханиш туған Осман Зар Адуш Ханиш құрған, ол 6 ғасырғы Маздакизмнің қайта жаңғыруы еді. Дінді ұстанушылар вегетариандық тамақтанып, тыныс алу жаттығуларын жасаған. Ой, сезім және мінез-құлықтың мәнімен айналысқан Маздазнан, саналы тыныс алу арқылы жеке денсаулықтың практикалық жақтарына қол жеткізуге болатынын үйретті, бұл "Га Ллама" деп аталады. Маздазнан сөзі парсы тіліндегі "Мазда" және "Знан" сөздерінен шыққан, ол "шебер ой" деген мағынаны білдіреді деп есептеледі.

Маздазнан философиясы

1902 жылы дін қызметкері доктор Зар Адушт Ханиш өзінің философиясы мен сабақтарын "Күнге табынушы" атты ай сайын жарық көретін журналда насихаттады. Бұл журнал Чикаго аймағында денсаулыққа қатысты жарнама берушілердің қолдауымен шығарылды. 1902 жылдың ақпан айындағы санында "Маздазнан философиясы және оның күнделікті өмірге қолданылуы" жарияланды. АДАМ еркіндікке ие және осының арқасында өмір жолын өзі таңдауы керек. Егер бұл еркіндік шартты болса, онда оның бостандығы қайда? ҚҰДАЙ тек жеке адамның өзінің түсінігіне сәйкес ғана шын болады, және біз физикалық жағынан табиғатқа байланысты болғандықтан, өзімізді жақсы немесе жаман деп білеміз. ДӨҢГЕЛЕК екі бағытта айналуы мүмкін: алға немесе артқа. Қай жағдайда болса да, ол бір жалпы заңға сәйкес қозғалады. Оның қозғалу себебі бірдей, бірақ оның қозғалуының нәтижесі әсері арқылы белгілі болады. МАХАББАТ – бұл барлық кеңістік пен уақытты кесіп өтетін Құдайдың көрінісі, ол үнемі таралу арқылы күшті болады, жақсылыққа да, жамандыққа да бөлінбейтін әсерін тигізеді және танылған қарым-қатынастың дәрежесіне ғана байланысты өзгереді. АДАМ Құдай туралы білімге тек барлық нәрсені әділдікке негізделген өлшеммен бағалағанда және табиғаттың өнімдерімен қарым-қатынаста ескеретін болса ғана ие болады. МАЗДА – Күнге табыну философиясының Басқа ойы, барлық болмыс одан пайда болады және нәрселердің тіршілігіне қатысты. Ол – Болмыстың Орталығы, өз құрамындағы Күрделі Бүтіндіктің түрленуін қамтиды. "ЖЕР БЕТІНДЕ БЕЙБІТШІЛІК" – тұрақты жариялама, бірақ оның іске асырылуы оны тануымызға байланысты. Бейбітшілікке қол жеткізу үшін біз еркін болуымыз керек, бірақ адам оны табу үшін өмір сүруі керек, оған өлуі керек емес. ӘЛЕМДЕГІ нәрселер туралы санамыз Махаббат пен Даналықтың қолданылуымен өлшенеді, ал бостандыққа деген сезіміміз – әрекеттерімізді бақылау қабілетімізге байланысты. ӘР тірі жанда екі табиғат бар, жақсылықты немесе жамандықты таңдау шешімі біздің таңдауымызға байланысты, ол біздің іс-әрекеттеріміз арқылы көрінеді. БОСТАНДЫҚ болғанымен, біз оны үшін күресіп жатырмыз. Егер бостандыққа ұмтылыс болмаса, оның бар екенін ешқашан сезінбеуіміз мүмкін. Сыртқы әлемде оны күш-жігер мен күрес арқылы табуға үміттенеміз, бірақ "біз ұмтылып жүрген нәрселер әрқашан жақын" екенін білгенше, оны сезінбейміз. Әдетте, адамдар өзінің бостандығы мен қалауынша сөйлеу және әрекет ету еркіндігімен мақтанады, бірақ жан-жақты қарап көргенде, ең мақтансандардың ең аз бостандығы мен еркіндігі бар екенін көресіз. Тек құл ғана бостандық туралы армандайды. Ол үнсіз қалықтап, кез келген адамды қорқытатын тізгінмен байланған иттің өзі сияқты. Ол иттің билігін дәлелдеу үшін тізгіннің соңына дейін секіреді, бірақ Мысырдың ыстық тағамдарын лақтырсаңыз, ол етке тістерін тығып, сүйекті алып қоюдан қорқып, ыңғырайды. Оны тізгіннен босатыңыз, ол бағытсыз қашып кетеді және міндеті қайда екенін білмейді. ОЙЫМЫЗҒА сай сенімімізге бағыттаймыз, ал осы сенімнің нығайтылуы бізге лайықты сыйлық әкеледі, ал тура жолдан тайып кету иығымызға ауыр жүк салады, оның салмағы бізді қайғы-қасірет пен ұятқа жетеді. ҚҰЛДЫҚТА қиналып жүргеннің бәрі – ауру, қайғы, күнә немесе кедейлік болсын – Құдай туралы білімнен мүлдем құр болады және заң мен тәртіпті түсінбейтін жалпыға ортақ жағдайдың нәтижесі болып табылады. АҚЫЛДЫ мен білімі жоқтардың барлығы да бостандыққа кепілдік беретін мақсатқа ұмтылады. Бірі оны ноумендік әлемде табуды күтеді, екіншісі оны құбылыстар әлемінде табуды ойлайды. Бірі бас тарту арқылы бостандыққа қол жеткізілетінін ойлайды, екіншісі құралдарды жинақтау арқылы үлкен бостандыққа ие болатынына сендіреді. Екеуі де бостандықта ғана сенімділігінің кепілі бар екенін келіседі. ЖАҚСЫЛЫҚ пен жамандық, рухани және материалдық, жоғары және төмен сияқты сөздер – бұл құбылыстар әлеміндегі екі мағыналы көріністі белгілеу үшін қолданылатын терминдер. Ноумендік әлемнен барлық нәрсе кешенді тұтастықтың біліміне поляризацияланады, "Мен соттау үшін келмедім, бірақ мен соттасам, менің үкімім әділ болады" деген ұстанымды қабылдайды. Таудың шыңына көптеген жолдар жетеді. Кейбіреулері басқаларына қарағанда тік және қысқа, ал кейбіреулері бұрылысты және ұзын, ал кейбіреулері белгісіз және қиындыққа толы, көтерілуі қиын, ал кейбіреулері аяқ басу үшін әлдеқайда жағымды, тағы кейбіреулері тікенді және жабайы. Дегенмен, олардың барлығы таудың етегінен басталады, қаншама болғанына қарамастан, олардың барлығы жоғары қарай жиырылып, бірігіп, ортақ жолға айналады.

In 1902 the Rev. Dr. Zar Adusht Hanish promoted his philosophy and lessons in a monthly journal called "Sun Worshiper" supported by health related advertisers in the Chicago area. In the February 1902 edition this "Mazdaznan Philosophy, and its Practicability to Every day Life" is listed. MAN has free agency and with such he must choose his own path of life. If this agency is conditional than where is his freedom? GOD can be real only to the individual in accordance to his own comprehension, and inasmuch as we are physically related to nature, we know of ourselves either good or evil. A WHEEL may be turned in two directions, forward or backwards. In either case it moves according to one common law. The cause of its moving is the same, but as to the outcome of its being moved remains for the effect to tell. LOVE is the expression of God permeating all space and throughout all time, which increases in power by constant emanation, exercising its influence undivided to the good and the evil, and differs in effect only to the degree of recognized relationship. A MAN possesses knowledge of God only when he has recognized the fact that all things are to be measured by a standard implying justice, and uses consideration in all his transactions with nature’s productions, irrespective of presentation. MAZDA is the Master Thought of the Sun Worship Philosophy, from whence all existence evolves and the subsistence of things involves. It is the Center of Being comprising the Complex Whole in its Manifestation of Variation. "PEACE on earth" is a standing proclamation, but its application is dependent upon our recognition of the same. To have peace we must be free, but man has to live to discover it, and not die for it. OUR consciousness of things within the universe is measured by the application of Love and Wisdom, while our sense for liberty depends upon our ability in concentrating’ the control of our actions. THE two natures, or the dual sense, are represented in every living being, and the decision for the guidance by the one or the other, the good or the evil, depends upon our desire for selection, which makes itself manifest through our action. ALTHOUGH there is freedom, we still struggle for it. Were it not for the incentive toward freedom we could never realize its presence. In externalization we hope to attain it, through effort and struggle we expect to gain it, yet we shall not become conscious of it until we eam that “the things we are striving for are ever near.”
ORDINARILY you will hear people boast of their freedom and their unlimited liberty to say and to act as they please, but after close examination you will always find that the greatest boasters enjoy the least freedom and liberty. It is the slave only who dreams of liberty. He is like unto a chained watch dog, that would scare anyone with his loud barking, and to prove his authority of a dog he will jump about to his chain's end, only to be choking, but the moment you throw the fleshpots of Egypt at him, he will clinch his teeth into the meat and growl for fear you might take the bone away from him. Unchain him and he will run about as if on a wild goose chase and be anywheres und everyWheres but where his duty lies. ACCORDING to our way of thinking we direct our faith and the assurance of the same will bring its due reward to us, while a wavering towards the pursuance of the direct path will heap burdens upon our shoulders, the weight thereof bearing us down to sorrow and shame. EVERYTHING that suffers bondage, be it sickness, sorrow, sin or poverty, lacks the knowledge of God and is merely an outcome of forced conditions towards a collective presentation that has no understanding of law or order. THE wise and the ignorant alike strive towards the goal insuring freedom. The one expects to find it in the noumenon world, the other thinks to attain to it in the phenomenal world, One thinks that through renunciation freedom will come, the other holds, that by the accumulation of means he shall enjoy greater freedom. Both agree that in freedom lies their only assurance. EXPRESSIONS like good and evil, spiritual and material, higher and lower, are terms used to designate the dual sense of presentation in the phenomenal world in accordance to the position taken towards it. From the noumenon realm only all things are polarized into the knowledge of the complex whole, taking the stand, that “I have not come to judge, but when I do judge, my judgment is just.”
MANY paths lead to the mountain top. Some are more straight and shorter than others, some more winding and longer, others again more uncertain and full of hardship and difficult to climb, while others are more delightful to tread, some again thorny and wild. Still, they all start at the foot of the mountain, and it matters not how many, towards the top they all taper, and running into each other, become a common road.

Ұстазы

Бұл қозғалыс бастапқыда қоғамдық лекциялар мен топтық жаттығулардан тұрса да, көпшіліктің сұранысымен 1958 жылы «Тыныс күші» атты кітап жарық көрді. Бұл кітап Маздазнанның диеталық (вегетариандық) қозғалыс ретінде дамуына ықпал етті, онда тыныс алу, ішек және бездерге жасалатын жаттығулар физикалық, рухани және психикалық дамуға бағытталған. Оның ұзаққа созылмауының себебі, жеке шешімнің маңыздылығын баса көрсетумен қатар, әр адамның өзінің тағдырына жауапкершілігін жариялауында. Ауыз сөзбен таралу арқылы үлкен табысқа ие болып, осыған ұқсас топтардың пайда болуына себепкер болғандығы оның «сыналған және дәлелденген» дәстүрлерімен байланысты болуы мүмкін, олар әртүрлі дене күйлері мен тыныс алу әдістерінің болжамды және бақыланатын психикалық күйлерді қалай тудыратынын көрсетеді. Оның яһуди-христиан және басқа діндермен байланысын үш тарихи тұлғаға жасаған баса назары арқылы анықтауға болады: Аиньяхита, Заратустра және Иехошуа. Аиньяхита, құдай тарапынан жаратылған жұптың қызы (Анахитамен туыс болуы мүмкін), 9000 жыл бұрын өмір сүрген және еврейлерді, соның ішінде Назареттік Исаны қамтитын ақ арий нәсілінің бастауы саналады. Көптеген діндердегі дәстүрлі Құдай бейнесі Маздазнанда «Га Ллама» деп аталатын, «ақыл» және «сен дем алатын ауада» деген сипаттамалармен берілетін компонентке ие. «Тыныс күші» кітабында Га Ллама туралы 10 ритмді, саналы тыныс алу жаттығулары суреттермен түсіндірілген, мұндағы басты мақсат – өзін-өзі бақылау және денеңді меңгеру. Бұл, йога сияқты, барлық жағынан діни емес дәстүр болып табылады, себебі белгісіз нәрселерге қатысты барлық сөздер тілдік және семантикалық ерекшеліктер ретінде танылады, денсаулыққа қатысты ұсыныстардан басқа ережелер жоқ, оларға «өзің үшін не жақсы екенін білесің» деген ескерту қосады. 1930 жылдары қозғалыстың бай ізбасары Глория Гаске парсилерге Зороастрдың «нағыз» хабарын қайтару ниетімен Бомбейге сапар шекті. Ол қарсылыққа ұшыраса да, АҚШ-қа қайтып келгенге дейін бірнеше жыл сол жерде тұрды. Нацистер 1935 жылдан бастап Маздазнанды тыйым салды, бұл тыйым Германияда 1946 жылға дейін күшінде болды. Бүгінде бұл қозғалыстың Германияда бірнеше мың ізбасары бар. 1980 жылы Mazdaznan штаб-пәтері Калифорния штатының Энсинитас қаласына көшірілді, ал 2001 жылы штаб-пәтердегі соңғы менеджер жоғалып кетті және АҚШ-та ұйымдастырылған қозғалыс тоқтады, бірақ АҚШ-та оқшауланған ізбасарлары немесе жақтастары болуы мүмкін. 2007 жылы Питер деБур бұл қозғалысты Канадада қайта жаңғыртты.

Although the movement originally consisted of public lectures and group exercise, popular demand made a book called The Power of Breath (1958) available. This book propelled Mazdaznan into being promoted as a dietary (vegetarian) movement with breathing, bowel and glandular exercises for physical, spiritual and mental development. Its lack of lasting popularity can be attributed to the fact that besides emphasizing the importance of the individual decision, it proclaims personal responsibility for one's own fortune. Its success as a word of mouth movement that spawned similar groups can be attributed to its "tried and true" traditions of how different physical postures and ways of breathing produce predictable and controllable mental states. Its relationship to Judeo Christian and other religions can be deduced from its emphasis upon three historical characters: Ainyahita, Zarathustra and Jehoshua. Ainyahita, daughter of the divinely created couple (may be related to Anahita), lived 9000 years ago and is supposed to be the origin of the white Aryan race, which includes the Jews and therefore Jesus of Nazareth. The traditional God character of most religions has its Mazdaznan component in "Gah Llama" which is referred to as "intelligence," and "In the air you breathe." The Power of Breath discusses Gah Llama in 10 rhythmic conscious breathing exercises with illustrations, where the main goal is self control and mastery of your body. It is in all respects, like yoga, a non theistic tradition, in that all words for the unknown are recognized as linguistic and semantic peculiarities, with no rules except for suggestions for health, which are accompanied with a note that you know what's best for yourself. In the 1930s, Gloria Gasque, a wealthy follower of the movement, went to Bombay intending to restore the "true" message of Zoroaster to the Parsis. Though met with hostility, she remained there for a number of years before she returned to the United States. The Nazis proscribed Mazdaznan from 1935, a ban that remained in Germany until 1946. Today the movement has several thousand German followers. In 1980 Mazdaznan's headquarters moved to Encinitas, California, and in 2001 the last manager of the headquarters disappeared and the organized movement ceased to exist in the US, though it is possible that there are still isolated followers or practitioners in the US. In 2007, the movement was revived in Canada by Peter deBoer.