Кіріспе

Сифарфа темір зауыттары – 18 және 19 ғасырлардағы ірі темір өндіріс орындары, Оңтүстік-Батыс Уэльстегі Мертир Тидфил қаласының солтүстік-батыс жиегінде орналасқан.

Бастауы

Цифарфа жұмыстары 1765 жылы Энтони Бэкон (сол кезде Лондондағы саудагер) бастады, ол сол жылы Уильям Браунриггпен бірге, Уайтхейвен, Камберлендтен келген жерлес, Мертир Тидфилдегі Таф өзенінің батыс жағындағы жер учаскесінде кен өндіру құқығын жалға алды. Олар Браунриггтің қайын інісі Чарльз Вудты сонда балқыту пеші салып, ол және оның ағасы патент алған құмыра жасау және штамптау процесін пайдалануға жұмысқа алды. Бұл өзен суымен қоздырылды, су арнасы алтыға бөлініп, қыш диірменін (құмыра жасау үшін), екі штамптағыш, екі балғалы соққыш және тазарту станогын қуаттандырды. 1766 жылдың тамызында алғашқы кокс пешінің құрылысы басталды. Ол 50 фут биіктікте болуы және дәстүрлі үрлегіштердің орнына, құйма темірден жасалған үрлеу цилиндрлерімен жабдықталуы тиіс болды. Ол 1767 жылдың күзінде іске қосылған болуы мүмкін. Осы уақытта Плимут темір зауыты қорытуға қажетті шойынды жеткізу үшін жалға алынды. Браунригг 1777 жылы серіктестіктен шығып, үлесі үшін 1500 фунт стерлинг алды. Сол кезден бастап Ричард Кроушей Бэконның Ордендер кеңесіне зеңбіректерді жеткізу келісім-шарттарында серіктесі болды, бірақ темір зауытында емес. Бұрын Бэкон зеңбірек құюды Джон Уилкинсонға тапсырған, бірақ енді оларды Цифарфада жасады, бұл оның Пэнарттан конвоймен алып жүруге болатын кемелерді сұрауынан көрінеді. Бэкон 1770-ші жылдардың соңында темір зауытына көмір жеткізу үшін Цифарфа каналын, қысқа ванналық қайықтар жүретін су жолын салғызды. 1782 жылы Бэкон (парламент мүшесі ретінде) үкіметтік келісім-шарттардан бас тартуға мәжбүр болды және зеңбірек құю бизнесімен бірге балқыту және тесіп жасау шеберханасын Фрэнсис Хомфрейге берді. Бірақ ол 1784 жылы оны Дэвид Таннерге берді, сонда оның ұлдары Пенидаррен темір зауытын құра алады. Алайда Дэвид Таннер ұзақ тұрмады, 1786 жылы, Бэконның қайтыс болған жылы, жұмыстан бас тартты. Таннердің басқарушылары Джеймс Кокшут, Томас Трехарн және Фрэнсис Уильям Боузер болды. Бэкон заңды емес балалары бар отбасы қалдырды және Канцелярия ісіне түсті. Сот бүкіл жұмысты Ричард Кроушейге жалға берді, ол Уильям Стивенс (лондондық саудагер) және Джеймс Кокшутті серіктестер етіп алды. Ричард Кроушей Генри Корттан оның сулылау процесін пайдалануға лицензия алды және қажетті доңғалақты салуға кірісті. Алайда, сулылау процесінде қиындықтар туындады және олар 1791 жылға дейін шешілмеді. 1790 жылы Кроушей тиімділігі төмен серіктестікті тоқтатты және жұмысты жалғыз жалғастырды, келесі жылдары қосымша пештер салды.

Ричард Кроушай 17391810

Ричард Кроушайдың басшылығымен Cyfarthfa зауыты темір өнімдерін өндіруші маңызды кәсіпорынға айналды. Осы кезеңде Ұлыбритания Британ империясы аумағында түрлі теңіз шайқастарына қатысты, сондықтан пушкалар мен басқа қару-жараққа деген сұраныс өте жоғары болды. Cyfarthfa зауыты соғыс күш-жігерінің сәтті болуына үлкен үлес қосты, тіпті адмирал Нельсон 1802 жылы зауытқа жеке сапар жасады. Кроушейлер отбасының гербінде олардың темір зауытының маңызды рөлін білдіретін пушка доптары бейнеленген. Ричард зауытты басқару жауапкершілігін ұлы Уильямға жүктеді, бірақ ол әкесінен гөрі зауытқа аз қызығушылық танытты. Олар жергілікті таспен берік және мықты салынған, ал жобасын жергілікті теміржолдар үшін көптеген көпірлер мен виадуктар салған инженер Роберт Лугар жасаған. Ол нормандық және готикалық стильдегі қамал қабырғалары, мұнаралары мен бастиондары бар, "жалған" немесе сәндік қамал түрінде салынды және Уильям Кроушей II мен оның отбасының резиденциясы болды. Ол көгалдандырылған парктің ортасында тұрды және әлі де тұр, өзен арғы бетіндегі отбасылық темір зауытына қадағалап қарады. Cyfarthfa каналы Уильям Кроушей II басқарушы болған 1830-шы жылдардың соңында жұмысын тоқтатты.

Роберт Томпсон Кроушай 18471879

Роберт Томпсон Кроушай – Кроушай әулетінің соңғы, көрнекті темір өндірушісі болды. Шетелдік бәсекелестік пен темір кенінің өсудегі құны (оның көп бөлігі жергілікті қоры таусылғандықтан импортталуға тура келді) Сайфартфа зауытына зор зиян келтірді. Роберт болат өндірісіне көшуге құлшынбады, бірақ 1875 жылы зауыт жабылуға мәжбүр болды.

Келесі ұрпақ

Р. Т. Кроушейдің қайтысынан кейін оның ұлдары зауытты қайта ашты, бірақ көп ұзамай ұзақ және қымбат жөндеу жұмыстары үшін жабылды, ол 1884 жылға дейін аяқталмады, сонымен қатар болат зауыты салынды. Crawshay Brothers, Cyfarthfa, Limited компаниясы 1902 жылға дейін бизнесті жалғастырды, содан кейін зауыт Dowlais Ironworks иелері Guest Keen және Nettlefolds Limited компаниясына сатылды. 1910 жылы болат зауыты қайтадан жабылуға мәжбүр болды, ал 1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысқа қажетті материалдарды өндіруге көмектесу үшін қысқа мерзімге қайта ашылса да, 1919 жылы ол соңғы рет жабылды. 1928 жылы бұзылғанға дейін ол тоқырап қалды. Зауыттың жабылуы жергілікті халық үшін ауыр соққы болды, себебі олар экономикалық тұрғыдан осы зауытқа үлкен үміт артып, тәуелді болған.

Қазіргі жұмыс

Кифартфа зауытын құраған алып кешеннің бір бөлігі, оның ішінде алты түпнұсқа балқыту пеші бүгінге дейін сақталған. Кифартфадағы пештер – осындай типтегі ең ірі және толыққанды сақталған мысалдар. 2013 жылы ескі темір зауытының жанында өздігінен жасау дүкенін салушы жұмысшылар зауыттың маңызды бөлігін қазып шығарды. Қазба жұмыстары барысында канал, трамвай жолдары және зауыттың кокс пештері табылған; осы жаңалыққа дейін темір зауыты отынды қалай дайындағаны туралы көп мәлімет болмаған. Ұлы Отан соғысы аяқталғаннан кейін ғимараттар тез арада бұзылыпты. Археологтар бұрын қайта көмілгенге дейін табылған заттарды зерттеуге мүмкіндік алды. Қазір бұл орын Кифартфа мұралық аймағының бір бөлігі болып табылады және Мертир Тидфил округінің әкімшілігі басқарады. Әкімшілік темір зауытын қалпына келтіру жоспарларын қарастырып жатыр.