Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Галереяда еңбек етуге міндеттелген немесе құлдыққа салынған адам – Исаак Азимовтың әңгімесі.
A person enslaved or sentenced to row in a galley
the Isaac Asimov short story
Галерея құлы – ескек қайықта еңбек ететін құл, ол сотталған қылмыскер болуы мүмкін, еңбекке (французша: galérien) сотталған, немесе жаугершіліктегі тұтқын немесе қарапайым мүлік ретінде еңбек етуге жіберілген адам. Ежелгі Жерорта теңізінде галереяда еңбек ететін адамдар көбінесе ерікті адамдар болған, ал жұмыс күші қажет болған кезде құлдар еңбекке тартылған. Орта ғасырларда және жаңа заманда сотталғандар мен әскери тұтқындар галереяларды басқарған, ал варварлық қарақшылар тұтқындарды галерея құлы ретінде құлдыққа салып алған. 18-19 ғасырларда Азиядағы қарақшылар да өз кемелерін тұтқындармен жабдықтаған.
A galley slave was a slave rowing in a galley, either a convicted criminal sentenced to work at the oar (French: galérien), or a kind of human chattel, sometimes a prisoner of war, assigned to the duty of rowing. In the ancient Mediterranean, galley rowers were mostly free men, and slaves were used as rowers when manpower was in high demand. In the Middle Ages and the early modern period, convicts and prisoners of war often manned galleys, and the Barbary pirates enslaved captives as galley slaves. During the 18th and 19th centuries, pirates in Asia likewise manned their galleys with captives.
Африка
XVI-XIX ғасырлардағы Барбария қарақшылары галереялық құлдарды пайдаланған, көбінесе Италия немесе Испаниядан ұсталған еуропалықтарды. Стамбулдағы Осман сұлтаны да галереялық құлдарды пайдаланған.
The Barbary pirates of the 16th to 19th centuries used galley slaves, often captured Europeans from Italy or Spain. The Ottoman Sultan in Istanbul also used galley slaves.
Азия
Оңтүстік-Шығыс Азияда 18 ғасырдың ортасынан 19 ғасырдың соңына дейін Иранүн және Бангуинги пираттарының ланонг және гарай соғыс кемелері бұрынғы шабуылдарда тұтқындалған еркек галерея құлдарымен толығымен укомплект етілген. Жағдайлар қатал болды және галерея құлдарының теңсіздіктен кемеде қайтыс болуы жиі кездесетін. Құлдар өз орындарына байланып, нашар тамақтандырылды. Уақытында ескек соқпаған құлдар қараушылармен сабалатын. Құлдардың көп бөлігі тагалогтар, висайлар және "малайлар" (оның ішінде бугистер, мандарестер, ибандар және макасарлар) болды. Сонымен қатар, кейде еуропалықтар мен қытайлықтар да тұтқынға түсетін.
In Southeast Asia, from the mid 18th to the late 19th centuries, the lanong and garay warships of the Iranun and Banguingui pirates were crewed entirely with male galley slaves captured from previous raids. Conditions were brutal and it was not uncommon for galley slaves to die on voyages from exhaustion. Slaves were kept bound to their stations and were fed poorly. Slaves who mistimed their strokes were caned by overseers. Most of the slaves were Tagalogs, Visayans, and "Malays" (including Bugis, Mandarese, Iban, and Makassar). There were also occasional European and Chinese captives.
Көркем шығармаларда
Оно жыл бойы галерея құлы болған Фарабештің кейіпкері Оноре де Бальзактың "Ауылдық пастор" романында қысқаша баяндалады. Ол "шофер" ретінде өмір сүргендігі үшін галереяға сотталады (бұл жағдайда сөз жер иелерін қуыру арқылы қорқытқан қарақшы туралы болады). Мигель де Сервантестің "Дон Кихот" романындағы бір оқиғасында, ол Галлеяға жіберілген тұтқындардың, соның ішінде Джинес де Пасамонттің босатуына көмектеседі. Бірақ тұтқындар оны ұрып-соққан. (Сервантес өзі 1575 жылы тұтқындалып, Алжирде бес жыл галерея құлы болып қызмет еткен, содан кейін ол құтқарылған). Рафаэль Сабатинидің 1919 жылғы "Теңіз шоқысы" тарихи романы, сондай-ақ 1924 жылғы роман негізінде түсірілген фильмде басты кейіпкер, сэр Оливер Трессилиан, туысы тарапынан галерея құлдығына сатылады. "Теңіз шоқысы" (1940) романының жаңа нұсқасы болуы тиіс еді, бірақ студия басты кейіпкері Джеффри Торптың оқиғасына көшті, бірақ Дрейк ешқашан галерея құлы болған емес. Говард Кох Еуропада соғыс басталған кезде сценариймен жұмыс істеп жатқан, ал соңғы оқиға Испания мен нацистік Германия арасындағы айқын параллельдерді көрсетеді. Галлея құлдарының жағдайы мен олардың бастан өткерген азаптары Германия билігі астындағы өмірдің метафорасы ретінде бейнеленеді. Торп (Эрол Флинн) ағылшын тұтқындарына толы испандық кемені азат еткенде, босатылғандар "Довер жағалауларына шабуыл" әнімен үйге қайтуға дайын. Әннің авторы – композитор Эрих Вольфганг Корнгольд, сөзін Говард Кох пен Джек Шолл жазған. Бірінші шумақта: "Ескектерді тартың! Бостандық сіздікі! Довер жағалауларына шабуыл жасаңдар!" – бұл Дюнкерктен эвакуация туралы естеліктерді ойға келтіреді. 1940 жылғы фильмнің декорациялары тарихи тұрғыдан дәл келеді. Лью Уоллестің "Бен-Хур: Мәсіх туралы әңгіме" романында Яһуда кісі өлтіруші ретінде галереяға жіберіледі, бірақ кеме апатынан аман қалып, оны босатып, асырап алған флот басшысын құтқарады. Роман негізінде түсірілген екі фильм – "Бен-Хур: Мәсіх туралы әңгіме" (1925) және "Бен-Хур" (1959) – римдік галерея құлдарының тарихи дұрыс емес бейнесін сақтап қалды. 1943 жылғы "Ұзын кемелер" романында басты кейіпкер Орм Тостесон Андалусияда шабуыл жасағанда тұтқынға алынып, бірнеше жыл галерея құлы болып қызмет етеді. 1947 жылғы француздық "Мсье Винсент" фильмінде Сент-Винсент-де-Пол әлсіз құлдың орнына ескекке отырады. Стивен Сейлордың Roma Sub Rosa сериясы (б.з.д. 92 жылдан б.з.д. 44 жылға дейінгі кезеңді қамтиды) "Немезистің қарулары" романында галерея құлдарының өмір сүрген және жұмыс істеген жағдайларын қорқынышты түрде сипаттайды – егер олар Римде сол кезде болған болса (жоғарыда қараңыз). С.С. Форестер "Мистер мичман Хорнблоуэр" еңбегінде испандық галереялармен кездескенін жазған. Автор әрбір галереяда екі жүз айыпты тұтқынның тізбектеліп, ескектерге байланған күйін сипаттайды. Патрик О'Брайан "Мастер және командир" романында Жерорта теңізіндегі галереялармен кездескенін жазған, жел аз болғанда галереяның жылдамдығы мен маневрлігін салыстырған. Виктор Гюгоның "Қайғылылар" романында Жан Вальжан галерея тұтқыны болған және қайтадан галереяға жіберу қаупі төнген. Полиция инспекторы Жаверттің әкесі де галерея тұтқыны болған. Роберт Э. Говард галерея құлдығын өзінің мифтік Гибория дәуіріне көшірді, Конан варварды бір романда экипажды өлтіріп, кемені басып алып, оны капитан еткен галерея құлдарының бүліктерін ұйымдастырған ретінде бейнеледі ("Конкан Жеңімпаз", Weird Tales журналында 1935-1936 жылдары жарияланған). Урсула К. Ле Гуиннің Earthsea сериясында галерея құлдары туралы бірнеше сілтемелер бар; әсіресе "Алыстағы жағалау" романында ханзада Аррен тұтқындалудан құтқарылып, кемеде өзімен бірге тұтқындалған галерея құлдарын еске алады.
A short account of his ten years as a galley slave is given by the character Farrabesche in "The Village Rector" by Honoré de Balzac. He is sentenced to the galleys as a result of his life as a "chauffeur" (in this case the word refers to a brigand who threatened landowners by roasting them). In one of his ill fated adventures, Miguel de Cervantes's Don Quixote frees a row of prisoners sent to the galleys, including Ginés de Pasamonte. The prisoners, however, beat him. (Cervantes himself had been captured in 1575 and served as a galley slave in Algiers for five years before he was ransomed). In The Sea Hawk, a 1919 historical fiction novel by Rafael Sabatini, as well as the 1924 film based on the novel, the protagonist, Sir Oliver Tressilian, is sold into galley slavery by a relative. The Sea Hawk (1940) was originally intended to be a new version of the Sabatini novel, but the studio switched to a story whose protagonist, Geoffrey Thorpe, was loosely based on Sir Francis Drake, although Drake was never a galley slave. Howard Koch was working on the script when war broke out in Europe, and the final story deliberately draws vivid parallels between Spain and the Nazi Reich. The existence of galley slaves and the misery they endure is set up as a metaphor for life under the Reich. When Thorpe (Errol Flynn) liberates a Spanish vessel full of English captives, the freed men row willingly for home to "Strike for the Shores of Dover", the stirring music of score composer Erich Wolfgang Korngold and lyrics by Howard Koch and Jack Scholl. The first verse "Pull on the oars! Freedom is yours! Strike for the shores of Dover!" evoked the recent evacuation from Dunkirk. The sets in the 1940 film appear historically accurate. In Lew Wallace's novel, Ben Hur: A Tale of the Christ, Judah is sent to the galleys as a murderer but manages to survive a shipwreck and save the fleet leader, who frees and adopts him. Both films based on the novel—Ben Hur: A Tale of the Christ (1925) and Ben Hur (1959)—perpetuate the historically inaccurate image of Roman galley slaves. In the 1943 epic novel The Long Ships, the protagonist, Orm Tostesson, is captured while raiding in Andalusia and serves as a galley slave for a number of years. The 1947 French film Monsieur Vincent shows Saint Vincent de Paul taking the place of a weakened slave at his oar. Steven Saylor's Roma Sub Rosa series (covering a period from 92 B. C. to 44 B. C ) includes a novel Arms of Nemesis, which contains an appalling description of the conditions under which galley slaves lived and worked—assuming that they did exist in Rome at that time (see above). C. S. Forester wrote of an encounter with Spanish galleys in Mr. Midshipman Hornblower when the becalmed British fleet is attacked off Gibraltar by galleys. The author writes of the stench emanating from these galleys due to each carrying two hundred condemned prisoners chained permanently to the rowing benches. Patrick O'Brian wrote of encounters with galleys in the Mediterranean in Master and Commander emphasising the galley's speed and manoeuvrability compared to sailing ships when there was little wind. In Victor Hugo's Les Misérables, Jean Valjean was a galley prisoner, and was in danger of returning to the galleys. Police inspector Javert's father was also a galley prisoner. Robert E. Howard transplanted the institute of galley slavery to his mythical Hyborian Age, depicting Conan the Barbarian as organizing a rebellion of galley slaves who kill the crew, take over the ship and make him their captain in one novel (Conan the Conqueror serialized in Weird Tales 1935 1936). In Ursula K. Le Guin's Earthsea series, multiple references are made to galley slaves; in The Farthest Shore specifically, Prince Arren is rescued from captivity, and notes the galley slaves imprisoned with him on the ship.