Кіріспе

Берлиннің шеткі ауданы Штейнстюкен (, сөзбе-сөз "Тас бөлшектері"), шамамен 300 тұрғыны бар, Берлиннің Штеглиц-Цехальдорф ауданындағы Ванзее ауданының шеткі, кішкентай ауданы. 1949 жылы Германияның бөлінуінен бастап, 1971-1972 жылдары байланыс дәлізі құрылғанға дейін Штейнстюкен Шығыс Германиядағы Батыс Берлиннің бастапқы он екі эксклавының ішіндегі жалғыз тұрақты мекенделген жері болды. Ал Батыс Берлин өзі Батыс одақтастары бақылаған, Шығыс Германия (ГДР) аумағымен қоршалған анклав еді.

Эсклавтың пайда болуы

Штайнстюкен бұрынғы шаруашылық жерлерінде орналасқан, ол бір кезде Вендиш-Стансдорф ауылына тиесілі болған, және 1375 жылы император Карл IV тапсырған ауылдар, қалалар және бекіністер тізімінде есімдері келген кезде, бұл ауылдың тасталып қалған болуы мүмкін. Бұл анклав 1787 жылы, жақын орналасқан Столпе ауылының шаруалары өздерінің қауымдастығы шегінен тыс жерді сатып алғанда пайда болды, соның ішінде Потсдам орманының бір бөлігі де болды. 1817 жылы онда шағын елді мекен құрылды және мұз дәуірінен қалған тастар табылған ауылдық жердің атымен Штайнстюкен деп аталды. 1898 жылы Столпе Ванзее жаңа ауылдық қауымдастығына қосылды. 1920 жылы Ванзее Зелендорф ауданының құрамына кіргенде, Штайнстюкен (Потсдам орманы бөлігінен басқа) қаламен физикалық байланысы болмаса да, оның құрамына енді. 1945 жылға дейін бұл факт аса маңызды болған жоқ; күнделікті өмір Потсдамның іргелес ауданы Бабельсбергке бағытталған еді.

Қырғи қабақ соғыс

1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Берлин қаласының шекарасы Германияның кеңестік аймағы мен Берлиннің американдық, британдық және француздық секторларын бөліп тұратын сызыққа айналды. Алғашқы бірнеше жыл бойы шекара ашық күйінде қалды. Салқын соғыстың күшеюі (Берлин блокадасы және екі жеке неміс мемлекетінің құрылуы) Берлиннің сыртқы шекарасын темір перденің бір бөлігіне айналдырды, осылайша Штайнстюкен Шығыс Германиядағы арал ішіндегі Батыс Берлиннің аралшасы болды. 1951 жылы ГДР Штайнстюкенді аннексиялауға тырысып, эксклавқа полиция және әскери күштерін жіберді. Бірақ АҚШ наразылық білдіргеннен кейін, олар бірнеше күннен соң күштерін кері қайтарды. Осы оқиғадан кейін тұрғындарға енді Шығыс Германияға кіруге рұқсат етілмеді; олардың сыртқы әлемге жалғыз қатынасы – Шығыс Германияның екі бақылау бекеті және Батыс Берлиннің қалған бөлігіне дейінгі шамамен 1 шақырымдық жол болды. Олар күнделікті іс-әрекеттері үшін (мысалы, жұмыс, мектеп, сауда, достары мен туыстарына сапарлар) осы бақылаудан өтуге мәжбүр болды. 1961 жылы Берлин қабырғасы салынысымен Штайнстюкен қашу әрекеттерінің ошағына айналды; Шығыс Германия аумағындағы шағын эксклав ретінде ол тек қана тікенді сыммен қоршалған еді. Шығыс Германияның жиырмадан астам шекарашысы Штайнстюкен арқылы батысқа қашқаннан кейін, Шығыс Германиядағы коммунистік үкімет Штайнстюкенді қоршаған қабырғаны нығайтып, осы қашу жолын тоқтатты. 1961 жылдың 21 қыркүйегінде Луциус Д. Клей тікұшақпен келгеннен кейін эксклавқа АҚШ әскери бекеті орнатылды. Одан кейін әскерилер үнемі тікұшақпен жеткізіліп тұрды. Бүгінде осы оқиғаларды еске алу үшін «тікұшақ ескерткіші» орнатылған.

Жолақ

Күнделікті шекарадан өтудің үлкен қиындықтарын жеңілдету үшін 1972 жылы Штайнщукенді Ванзееге ең жақын орналасқан Кольхасенбрукке жалғастыратын жол салынды. Бұл үшін Шығыс Германия мен Батыс Берлин арасында аумақ алмасу қажет болды, ал бұл өз кезегінде төрт оккупациялық державаның – Кеңес Одағының, АҚШ-тың, Ұлыбританияның және Францияның мақұлдауын талап етті. Одақтас комиссияның отырыстарынан кейін, төрт держава 1971 жылдың 3 қыркүйегінде Берлиндегі Төрт держава туралы келісімге қол қойды. Бұл Шығыс Германия мен Батыс Берлин арасындағы шекарадағы бірқатар мәселелерді шешті және Батыс Берлиннің қалған бөлігін Штайнщукенмен байланыстыратын шағын жер участағын Батыс Берлин аумағының бір бөлігіне айналдырды. Қарсылығында, Батыс Берлин Шығыс Германияға алты қоныстанбаған эксклавты берді және төрт миллион Батыс Германия маркасы төледі. Осы учаскеде Бернхард Бейер көшесі салынды, бұл Штайнщукен тұрғындарына Батыс Берлиннің қалған бөлігіне кедергісіз өтуге мүмкіндік берді. Жаңа шекара жолды қоршағандықтан, Берлин қабырғасының екі жағына да кеңейтімдер салынды. Жерді беру және жол салу Штайнщукеннің практикалық тұрғыдан эксклав мәртебесін жойды. Тағы бір қиындық – теміржол желілері Штайнщукенді бөліп өтетіндігі және тұрғындар бір жақтан екінші жаққа өту үшін ауданның солтүстік жиегіндегі Штайнсдорфер көпірін пайдаланғандығы болды. Шығыс Германия көпір орналасқан аумақты Батыс Берлинге беруден бас тартты, себебі төмендегі теміржол желілері Шығыс Германияға тиесілі Deutsche Reichsbahn компаниясына қарасты. Келісімге сәйкес, көпір және оның үстіндегі әуе кеңістігі Батыс Берлиннің бөлігіне айналды, ал көпірдің астындағы әуе кеңістігі мен жер, соның ішінде теміржол желілері Шығыс Германияда қалды. Германияның бірігуінен кейін Штайнщукенді қоршап тұрған қауіпті халықаралық шекара бұзылды және аудан Babelsbergпен біріктірілді. Дегенмен, бұрынғы шекара Берлин мен Бранденбург штаттарының арасындағы шекара ретінде сақталды, соның ішінде Штайнсдорфер көпірі Берлиннің құрамында болса, оның астындағы жер Бранденбургқа қарасты.