Кіріспе

| Ұшақ түрі = Реактивтік оқу және жердегі шабуыл ұшағы
| Ұлттық шығу тегі = Югославия
| Өндіруші = SOKO
| Жобалау тобы = Аэронавтикалық техникалық институты
| Бірінші ұшу = 3 шілде 1961 жыл
| Қолданысқа енгізілген =
| Қызметтен шығарылған =
| Мәртебесі = Шешілген пайдалану
| Басты қолданушы = Югославия Әуе күштері
| Ливия Әуе күштері
| Басқа қолданушылар =
| Өндірілген = 1965–1985
| Саны = 248
| Бірлік құны = 150 000 доллар (1968) Сондай-ақ, ол бір орынды жердегі шабуылға арналған J 21 Jastreb ұшағының негізі болды. RV i PVO жаңа ұшқыштарды оқыту үшін Әуе күштері академиясы пайдаланған 128 ұшақты қабылдады. Galeb ұшағының екінші ірі операторы Ливия болды, ол 1970 жылдары 100-ден астам ұшақ сатып алды. Заир, Замбия және Индонезия да шағын мөлшерде сатып алды. Югославияның тарауы кезінде Galeb ұшақтары Хорватия және Босния мен Герцеговинаға шабуылдар жасауда қолданылды. 1992 жылы RV i PVO G 2 ұшақтары Сербия мен Черногорияға көшірілді, онда олар жаңа Югославия Федерациялық Республикасының Әуе күштерімен бірге жұмыс істеді. Ұшақтар 1999 жылға дейін пайдалануда болды, содан кейін олардың көпшілігі НАТО-ның Югославияны бомбалау кезінде жерде жойылды. Ливия Әуе күштерінің G 2 ұшақтары Ливия азаматтық соғысы кезінде Каддафи күштері қолданды, соғыстан белгілі бір саны аман қалды және 2013 жылға дейін пайдалануда болды деген хабарламалар бар. Сербия Қарулы Күштерінің Техникалық сынақ орталығында бір ұшақ қызметте қалуда. Көптеген ұшақтар әлі де азаматтық пилоттармен "соғыс машинасы" ретінде ұшырылуда, соның ішінде Нови-Садтан шыққан "Жұлдыздар" жеке акробатикалық командасы.

Даму

1957 жылы Югославияның VTI (Аэронавигациялық техникалық институты) ұшақтың жобалау жұмыстарын бастады, кейіннен ол Galeb атауын алды. Galeb-ті әзірлеудің басты мақсаты – сол кезде Югославия Әуе күштерінде ең көп қолданылған реактивтік оқу ұшағы болған американдық Lockheed T 33 Shooting Star ұшағына отандық балама жасау еді. Galeb ab initio, intermediate және advanced оқу-жаттығу тапсырмаларын орындау үшін қажетті әртүрлі қасиеттер мен талаптарға сай болуы тиіс еді. Galeb Югославия мен Ұлыбританияның бірлескен күш-жігерімен жасалды және соңғысының экспорттық құнына елеулі үлес қосты. G 2 Galeb ұшағы Югославиядан тыс жерде алғаш рет 1963 жылы Париж әуешолуында таныстырылды. Ұшақты екі адамнан тұратын экипаж басқарады, әдетте, пилотқа үміткер және нұсқаушы, олар кабинада тізбектей отырады, үміткер әдетте алдыңғы орындыққа орналасады; экипаж мүшелерінің екеуі де Folland Type 1 B жеңіл катапульдік креслолармен жабдықталған. Galeb бір Armstrong Siddeley Viper II Mark 22/6 турбореактивтік қозғалтқышымен жабдықталған, ол 2500 фунтқа дейін итермелеу күшіне ие. Кабина қысыммен жабдықталмағандықтан, ұшақтың ең жоғары биіктігі 7000 (22800 фут) және 9000 метр (29000 фут) аралығында. Soko компаниясының мәліметінше, 1968 жылға қарай Galeb үшін қысыммен жабдықталған кабина жасалып, клиенттерге ұсынылды. Galeb оқу-жаттығу қызметінен бөлек, жер шабуылдық миссияларды орындауға да қабілетті, оның қанат астындағы бекіткіштерге бомбалар мен зымырандар сияқты түрлі қару-жарақтарды, сондай-ақ 12,7 мм пулеметтерді орнатуға болады; барлау миссияларын жүргізу үшін ұшаққа камералық жабдықтарды орнатуға да болады.

Пайдалану тарихы

G 2 A Galeb – Югославия әуе күштері пайдаланған стандартты нұсқасы болды. Олар негізінен Әскери Әуе Күші Академиясы (ВВА) курсанттарының жауынгерлік дайындығына арналды, сондықтан осы ұшақтардың көп бөлігі ВВА бөлімшелерінде шоғырланды. 1968 жылға қарай, Galeb Югославия әуе күштерінің көптеген ұшқыштарын даярлау үшін қолданылып келгенін хабарлады.

Балқан

G 2 A Galeb ұшағы Босния соғысы кезінде Босния және Герцеговинадағы Югославия әуе күштерінің 105-ші истребитель-бомбардировщик полкі тарапынан қарқынды түрде қолданылды. Хорватиядағы Біріккен Ұлттар Ұйымының қызметкерлері сербтер бақылауындағы Удбинадан бірнеше Galeb ұшақтарының соққы беру миссияларын орындау үшін ұшып кеткенін көрді.

Бірінші Конго соғысы

Кейбір мәліметтерге қарағанда, Франция мен Югославия Бірінші Конго соғысы кезінде Мобуту үкіметін қолдаған. Атап айтқанда, Югославия үш J 21 және бір G 2 ұшағын, сондай-ақ төрт МиГ-21PFM жіберуге келісім берді, ал үш Ми-24 Украинадан сатып алынып, аймаққа жеткізілді. Бұл ұшақтардың барлығы Солтүстік Убанги округінің Гбадолит әуежайында орналасқан және негізінен серб жалдамалы әскерлері ұшқан. Көптеген жағдайларда, осы ұшақтардың әрқайсысына не болғаны және олар 1996-1997 жылдардың соңында Заирге келгеннен кейін қалай пайдаланылғаны әлі белгісіз. Mi-24 ұшақтарының бірі 1997 жылдың 27 наурызында электр желісіне соғылып құлап, үш экипаж мүшесі мен төрт жолаушының қаза болуына себеп болды. Кем дегенде бір J 21 Jastreb-тің тағдыры да одан жаман болды: серб жалдамалы әскерлерінің бірі Ратко Турчинович Гбадолит үстінен өте төмен биіктікте ұшып бара жатып, қанатымен шам бағанасын кесіп тастады. Ұшақтың сынықтары парадқа қатысқан жас сарбаздардың қатарына түсіп, ондаған адамның өліміне әкелді. Турчинович жеке алкогольге тәуелділіктен зардап шеккен болуы мүмкін деп есептеледі. Осы оқиғадан кейін сербтер елден қуылды, ал Jastreb және Galeb ұшақтары, сондай-ақ МиГ-21 және екі Ми-24 ұшақтары Гбадолитте ресейлік немесе украиндық техниктер тобы құрастыруға тиіс болғанмен, құрастыру жұмыстары аяқталған жоқ.

Ливия

Ливия әуе күштері осы типтегі ұшақтарды кеңінен пайдаланды; 2002 жылға қарай олардың құрамында барлығы 80 G 2 Galeb ұшағы қалған. Бұл типтегі ұшақтар 2011 жылғы Ливия азамат соғысы кезінде Ливияның шығыс аймағындағы халық көтерілісіне қарсы күрескен үкімет күштері тарапынан кеңінен қолданылды. Ливия басшысы полковник Каддафиге адал күштер көтерілісшілерге қарсы жердегі шабуылдар жасау үшін осы типтегі ұшақтарды пайдаланды. 2011 жылдың 24 наурызында бір G 2 Galeb Мисрата үстінде жарияланған ұшуға тыйым салынған аймақты бұзғаннан кейін, француз әуе күштерінің Dassault Rafale ұшағымен жерге қонғаннан кейін жойылды. Келесі күні тағы бес G 2 ұшағы және екі Mil Mi 35 тікұшағы сол аймақтағы француз әскери ұшақтарымен жойылды; кейінірек спутниктік суреттер бұл бес ұшақтың ішінде Микоян-Гуревич МиГ-23 истребительдері болғанын көрсетті. Қазіргі Екінші Ливия азамат соғысы кезінде Ливия Таңы (Триполиде орналасқан, мойындалмаған Жаңа Бас Ассамблеясы басқаратын) исламшыл күштерінің құрамында екі-төрт Галеб ұшағы бар екені хабарланды. Дегенмен, олардың нақты операциялық жағдайын анықтау қиын.

Халықтық соғыс құсы

Югославия соғыстарынан бұрын америкалық соғыс ұшақтарын сатушылар кем дегенде он екі "Галеб" ұшағын сатып алған, және бірнешеуі бүгінге дейін азаматтық тіркемеде сақталып тұр. Басқа да пайдаланушылар Индонезия, Сербия, Жаңа Зеландия, Словения және АҚШ-та орналасқан. Сонымен қатар, "Асы: Темір бүркіт III" фильмінің әуе шайқасы сахналарында да қолданылған.