Кіріспе

Американдық гомосексуалдық құқықтар қозғалысының белсендісі (1925–2011)

Франклин Эдвард Камены (21 мамыр 1925 – 11 қазан 2011) – американдық гомосексуалдық құқықтар қозғалысының белсендісі. Ол американдық гомосексуалдық құқықтар қозғалысының "ең маңызды тұлғаларының бірі" деп есептеледі. 1957 жылы "Лавандалық қорқыныш" кезеңінде Камены Вашингтондағы АҚШ Армиясының Карта жасау қызметіндегі астроном қызметінен гомосексуализміне байланысты босатылды, бұл оны "американдық жүйемен қаһармандық күрес" бастауға итермеледі, ол 1960 жылдардың басындағы гомосексуалдық құқықтар қозғалысының жаңа белсенді кезеңін бастады. Камены АҚШ Мемлекеттік қызмет комиссиясына жұмыстан босатылуына ресми шағым түсірді. Бұл шағым нәтиже бермесе де, АҚШ сотында сексуалдық бағдарына негізделген алғашқы азаматтық құқық талабы ретінде танылды.

Ерте өмір және жұмыстан босату

Камены Нью-Йорк қаласында ашкенази еврей ата-анасының отбасында дүниеге келген. Ол Ричмонд Хилл орта мектебін бітіріп, 1941 жылы тәмамдады. 1941 жылы 16 жасында Камени Нью-Йорк қалалық университетінің Куинс колледжіне физиканы оқуға түсті, ал 17 жасында ата-анасына өзінің атеист екенін айтты. Оқуын аяқтамай АҚШ армиясына шақырылды. Ол Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскерде қызмет етті, содан кейін 20 жыл бойы Сайланма қызмет кеңесінде жұмыс істеді. Армиядан шыққаннан кейін Куинс колледжіне қайта оралып, 1948 жылы физика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Камени содан кейін Гарвард университетіне оқуға түсті. Гарвардта оқытушы болып жұмыс істеген кезде ол біліктіліктерді қоса бермей, адалдыққа берілген антқа қол қоюдан бас тартты және қабылданған догмаларға күмәнмен қарады. Бұл жұмыс профессор Сесилия Пэйн Гапошкиннің жетекшілігімен жазылған. 1956 жылдың 26 тамызында Камени Бостоннан алыс, Сан-Францискодағы Америка астрономиялық қоғамының мәжілісіне қатысты. Мәжіліс аяқталғаннан кейін Камени гомосексуалдық кездесулерге арналған ыстық нүкте деп белгіленген Кей Терминалында көрінді. Жыныстық қатынасқа арналған әбденеттерді бақылау вице-эскадрон үшін әдеттегі практика болды. Екі полицей қызметкері терминалдың ерлер әбденетінің желдеткіш торларының артында күтіп тұрды және Камени мен тағы бір ер адамның жыныстық қатынас жасап жатқанын көрді. Камени ұсталды және "әдепсіз және ұятсыз әрекеттер" жасады деп айыпталды. Сан-Франциско қалалық соты Камениге кінәсін мойындап, 55 доллар айып төлеуге және 6 айға сынаққа алуға мүмкіндік берді, Камени осы ұсынысты қабылдады. Вашингтонға көшіп келген Камени Джорджтаун университетінің астрономия факультетінде бір жыл сабақ берді және 1957 жылдың шілдесінде АҚШ армиясының карта жасау қызметіне жұмысқа орналасты. Сан-Францискодағы тұтқындалуы туралы естігенде, Каменидің жоғары лауазымдағы қызметкерлері оны сұраққа алды, бірақ ол өзінің сексуалдық бағдары туралы ақпарат беруден бас тартты. Одан кейін Камени комиссия тарапынан жұмыстан босатылды. 1958 жылдың қаңтарында ол федералдық үкімет тарапынан болашақта жұмысқа орналасуына тыйым салынды. Кейінірек жазушы Дуглас Шэнд Туччи былай деп жазды: Камени өте дәстүрлі адам болды, ол Гарвардта және Джорджтаунда жұмысына толығымен берілді. Сондықтан, ол Прескотт Таунсендке ондаған жылдар бұрын болған осы оқиғаның орын алғанын көргенде, одан да қатты шокқа түсті. Ол тұтқындалды. Кейін жұмыстан шығарылды. Таунсенд сияқты Камени де радикалды көзқарастарға ие болды. Камени сот арқылы жұмыстан босатылуына қарсы шағымданып, екі рет жеңіліске ұшырады, содан кейін АҚШ Жоғарғы сотынан қайта қарауды сұрады, бірақ сот істі қараудан бас тартты, оның сертификат беру туралы өтінішін қабылдамады. Каменидің АҚШ үкіметінің гомосексуалды қызметкерлерге қатысты саясатына қарсы күресі гей-адамнан алғашқы наразылық болды. Ол жазбаша хаттар арқылы және содан кейін соттар арқылы үкіметтің сексуалдық белгісіне негізделген дискриминациясы нәсілге немесе дінге негізделген дискриминациядан ешқандай айырмашылығы жоқ екенін дәлелдеді. Камени дәстүрлі нәсілдік белгілеулерден бас тартты; өмірі бойы ол өзінің нәсілін үнемі "адам" деп атады. Балтимор вице-эскадрон 1969 жылдың 14 наурызында гомосексуалды моншаға түнгі шабуыл жасады. Олар Фрэнк Камени мен тағы жиырма жеті еркекті "гомосексуалды әрекетке" қатысып жатқан жерде ұстап, "үйдің тәртібін бұзуға" қатысқандары үшін айыптады. Камени NCACLU ұсынған адвокатты жалдады және тұтқындалғаны үшін ешқандай жаза алған жоқ.

1970 2000 жыл

1971 жылы Каменьі Колумбия округінің сайлауында дауыс беру құқығы жоқ конгресс делегаты үшін бірінші рет қатысқанда, АҚШ Конгресіне ашық гей кандидат болды. Демократ Уолтер Э. Фаунтройдан жеңілгеннен кейін Камени және оның науқаны Вашингтон қаласындағы Гейлер мен лесбияндық альянсын құрды, бұл ұйым үкіметке үгіт жүргізіп, тең құқықтарды қорғауды жалғастыруда. 1972 жылы Камени мен Барбара Гиттингс Америка Психиатриялық қауымдастығын (АПА) "Психиатрия: гомосексуалдардың досы немесе жауы? Диалог" тақырыбында жылдық мәжілісте пікірсайыс өткізуге көндірді. Осы пікірсайыста дәрігер Джон Э. Фрайер, "Доктор Генри Анонимді" есімімен жасырынып, гомосексуалдықты психикалық ауру тізіміне енгізудің гомосексуал психиатрлар мен басқа да гомосексуалдардың өміріне қалай әсер еткенін айтты. Камени көптеген гей психиатрларға жүгінген, бірақ Фрайер куәлік беруге келіскен жалғыз адам болды, тіпті ол Темпл университетіндегі лауазымын жоғалтудан қорқып, жасырын түрде ғана жасады. Келесі жылы АПА гомосексуалдықты DSM-нен алып тастады. Камени сол күнді – 1973 жылдың 15 желтоқсанын – "психиатрлар бізді бірден емдеген" күн деп сипаттады. "Жүріс-тұрысы: АҚШ әскери қызметіндегі гейлер мен лесбиянкалар" кітабының авторы Рэнди Шилтс Каменидің гей екендігі анықталғаннан кейін бірнеше әскери қызметкерлерге ардақты босату алуға көмектескенін құжаттады. 18 жасар теңізші Джеффри Данбар үшін:

Камени жас жігіттің сотта куәлік беруі үшін бұрынғы гей-теңізшілерді шақырды. The Washington Post газеті Данбардың "ешқандай дауға қатыспағанын және Теңізшілер корпусына ұят келтірмегенін" атап, жағымсыз босатуды "әскери "әділеттілікті" іске асырудың таңғажайып және біздің ойымызша, мағынасыз жолы" деп бағалап, жақсырақ босатуды қолдады. 1975 жылы гомосексуалдықты әскери қызметке тыйым салуға қарсы наразылық тудыру үшін мінсіз қызмет тарихы бар гомосексуал әскери қызметкерін іздеуі Леонард Матловичке әкелді, ол 11 жылдан бері мінсіз қызмет еткен, Қызғылт Жүрек және Қола Жұлдыз ордендерімен марапатталған АҚШ Әуе күштерінің техникалық сержанты. Матлович өзін 1975 жылдың 6 наурызында командиріне ашып айтты. Матлович Каменидің мақсаты туралы алғаш рет "Air Force Times" газетінде оқыған. Олар телефон арқылы сөйлесіп, кейін ACLU адвокаты Дэвид Аддлстоунмен бірге кездесіп, заңдық шағымдануды жоспарлады. Матловичтің New York Times Magazine журналына берген сұхбатынан кейін олардың қарым-қатынасы шиеленісті болды, себебі Камени Матлович гей қауымдастығын жағымсыз бейнелегенін сезінді, тіпті ол өзінің гетеросексуалды болуын қалағанын айтты. 1975 жылдың қазанында босатылған Матлович 1980 жылы федералды аудандық соттың шешімімен қайта жұмысқа орналастырылды, бірақ бұл шешім техникалық тұрғыдан тек оған ғана қатысты. Матлович Әуе күштері оны қайтадан босату үшін тағы бір себеп табады деп сеніп, қаржылық өтемақыны қабылдады және 1988 жылдың маусымында СПИД салдарынан қайтыс болғанға дейін гейлік белсенділігін жалғастырды. Камени оның жерлеу рәсіміне арнайы қатысып, Вашингтондағы Конгресс зиратындағы қабір басында сөз сөйледі. 1977 жылдың 26 наурызында Камени және гейлер мен лесбиянкалар қауымының оннан астам мүшелері, сол кездегі Ұлттық Гей жұмыс тобының басшылығымен, сол кездегі қоғамдық байланыс офицері Мидж Костанцаға федералды заңдар мен саясаттағы қажетті өзгерістер туралы брифинг берді. Бұл Ақ үйde гейлердің құқықтары алғаш рет ресми түрде талқыланған оқиға болды. Камени 1970-ші жылдары Колумбия округінің Адам құқықтары жөніндегі комиссиясына алғашқы ашық гей мүше ретінде тағайындалды.

20002011 жыл

2007 жылы «Адвокат» журналы 22 мамырдағы «Прайд» санында Каменидің қайтыс болғаны туралы, сондай-ақ оның ВИЧ жұқтырғаны туралы қате ақпарат жариялады. Кейін бұл хабарлама қайтарылып алынып, кешірім сұралып, Камени «Адвокат» журналына: «Сіз өлім күнін атадыңыз ба?» – деп сұрады. 2007 жылы Камени консервативті, гомофобиялық WorldNetDaily басылымына Айдахо штатының республикалық сенаторы Ларри Крейгтің Миннеаполис әуежайының дәретханасында секске шақырғаны үшін тұтқындалуына қатысты хат жазды. Ол хатын былай аяқтады: «Мен Ларри Крейгтің жақтасы емеспін және оны қорғамаймын. Ол өзін-өзі алдаған екі жүзді, гомофобтық фанатик. Бірақ әділдік әділдік. Ол Миннеаполисте қандай да бір қылмыс жасаған жоқ, сондықтан оның осылай азапталуы керек емес». «Нью-Йорк Таймс» газетінің журналисі Фрэнк Рич Крейгті кешіруді талап етуде Камениге қосылды. 2007 жылдың қараша айында Камени NBC журналисі Том Брокауға (және оның баспа үйі Random House-қа) наразылық білдіріп ашық хат жазды. Бұл хат Брокаудың «Алпысыншы жылдардың дауысы: 60-шы жылдар мен бүгінгі күн туралы жеке ойлар» атты кітабында 1960-шы жылдардағы гомосексуалдар мен лесбиянкалардың құқықтары туралы ешқандай сөз қозғалмағанына байланысты жазылды. Камени Брокауды «бүкіл бір буынды гомофобиядан айырғандығы» үшін айыптады. Хатқа бұрынғы «Вашингтон Пост» редакторы Говард Курц, Гарри Рубинштейн (Америка тарихының ұлттық мұражайының кураторы), Джон Эрл Хейнес, Дадли Клендинен және Стивен Боттум қол қойды. Брокау Курцтың CNN арнасындағы «Сенімді дереккөздер» бағдарламасында бұл шектеуді қорғап, «гомосексуалдардың құқықтары қозғалысы сәл кейінірек басталды. Ол сол кезде қарқын алып, мен неге назар аудару керектігін таңдауыма тура келді. Басты мәселелер – соғысқа қарсы қозғалыс және контрмәдениет болды» деді.

Өлім

Камены соңғы жылдары жүрек ауруынан зардап шекті, бірақ қоғамдық шараларға қатысып, белсенді өмір сүрді. Оның соңғы сөйлеген жері 2011 жылдың 30 қыркүйегінде Вашингтон қаласындағы ЛГБТ тобы болды. Камены 2011 жылдың 11 қазанында (Ұлттық ашық айту күні) Вашингтондағы үйінде қайтыс болған күйде табылды. Медициналық сарапшылар өлімнің себебін артериосклеростық жүрек-қан тамырлары ауруына байланысты табиғи себептер деп анықтады.

Вашингтон штатының белсенділігі

1981 жылы Камень Колумбия округінің штаттық конституциялық конвенциясына сайланған делегат болды, бұл округтың штат болуына бағытталған бастама еді. Өмірінің соңына дейін ол Колумбия округінің штат болуын жақтады. Паллисайдс ауданының тұрғыны болған ол, жыл сайынғы 4 шілде мерекесіндегі шеруге қатысушы еді.

Марапаттар мен құрметтер

2006 жылы Камени мен Барбара Гиттингс Америка Психиатриялық Ассоциациясының бірінші Джон Э. Фрайер, доктор медицинасы (MD) сыйлығын алды. 2007 жылы Смитсонов институтының Америка тарихы ұлттық мұражайы 1965 жылы Ақ үй алдында өткен Каменидің пикет тақтайшаларын «Америка тарихының қазыналары» Смитсонов көрмесіне қосты. Смитсонов мұражайында қазір Ақ үй алдында өткен гейлер мен лесбиянкалардың алғашқы гей құқығын қорғау демонстрациясында қолданылған 12 түпнұсқа пикет тақтайшасы сақталған. 2006 жылы Конгресс кітапханасы Каменидің өмірі мен жетекшілік қызметін көрсететін құжаттарын қабылдады. 2009 жылдың ақпан айында Каменидің Вашингтондағы үйі Колумбия округінің Тарихи сақтауды тексеру кеңесі тарапынан Вашингтондағы тарихи ескерткіш деп жарияланды. 2009 жылдың 29 маусымында Джон Берри (Кесіптік басқару басқармасының директоры) АҚШ үкіметі атынан Камениге ресми түрде кешірім сұрады. Ашық гей екенін мәлімдеген Берри, Камениге ОПМ-нің ең беделді сыйлығы – Теодор Рузвельт сыйлығын табыс етті. 2010 жылдың 10 маусымында Дупонт шеңберінің кеңесші аудандық комиссиясының бірауыздан қабылдаған шешімінен кейін Вашингтон, округтің мэрі Адриан Фенти Каменидің құрметіне 17-ші көшенің P және R көшелері арасындағы бөлігін «Фрэнк Камени жолы» деп атап, жаңа көше тақтайшаларын ашты. 2010 жылдың 10 желтоқсанында Канон үйі кеңсе ғимаратының Каукус залында өткен түскі ас кезінде Камени 2010 жылғы Корнелиус Р. «Нил» Александр гуманитарлық сыйлығымен марапатталды. Камени 2010 жылдың 22 желтоқсанында Президент Барак Обаманың «Сұрамай, айтпа» заңын жою туралы заңға қол қою салтанатына шақырылды. Камени Триангл қорының кеңесшілер кеңесінің мүшесі болды. Камени қайтыс болғаннан кейін Сан-Францискодағы Кастро ауданындағы Маркет және Кастро көшелерінің бұрышындағы байраққа ілінген алып жаңбырлы ту 2011 жылдың 12 қазанынан бастап 24 сағатқа жартылай төмен түсірілді. Бұл жаңбырлы тудың авторы Гилберт Бейкердің өтініші бойынша жасалды. 2011 жылдың 2 қарашасында Каменидің үйі Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. 2012 жылдың қаңтар айында ұлттық жиналысы барысында Америка астрономиялық қоғамы Камениге «гомосексуал ерлер мен әйелдердің тең құқықтарын ілгерілетуге өмір бойы берілгендігі» және «оның белсенділігінің көптеген мансаптарды қиып тастаған кемсітуші кедергілерді қалай жойғанын» мойындап, қаза болғаннан кейін құрмет көрсету сертификатын табыс етті. Бұл марапаттау оның қайтысынан бірнеше ай бұрын жоспарланған, бірақ Камени жиналысқа дейін қайтыс болды. Сыйлықты Камени атынан оның жақын досы Чарльз Фрэнсис мырза, Камени құжаттары жобасының негізін қалаушы және әртүрлі мансаптық деңгейдегі үш ЛГБТҚ астрономы қабылдады. 2012 жылдың 3 шілдесінде Халықаралық астрономиялық одақ және Кіші планеталар орталығы Каменидің құрметіне (40463) Frankkameny астероидіне ат қойды. 2013 жылы Камени Чикагодағы ЛГБТ тарихы мен тұлғаларын көрсетіп тұратын ашық аудандағы Legacy Walk көрмесіне енгізілді. 2015 жылы Камени Вашингтон, округ Колумбиядағы Конгресс зиратындағы өзінің мемориалдық орнында АҚШ Ардагерлер әкімшілігінің мемориалдық тасын алды. Мемориалдық тас 2015 жылдың 11 қарашасында Ардагерлер күнінде өткен салтанатты шарада ашылды. Тастың алдында «Гей – жақсы» деген жазуы бар тақта орнатылды. 2019 жылдың маусымында Камени Нью-Йорк қаласындағы Стоунволл мейманханасындағы Стоунволл ұлттық монументінің (SNM) ішіндегі Ұлттық ЛГБТҚ құрмет қабырғасына енгізілген алғашқы 50 американдық «пионерлердің, жол салушылардың және батырлардың» бірі болды. SNM – ЛГБТҚ құқықтары мен тарихына арналған АҚШ-тың алғашқы ұлттық монументі, ал қабырғаның ашылуы Стоунволл көтерілісінің 50 жылдығымен сәйкес келеді. Ұлттық ЛГБТҚ+ адвокаттар қауымдастығы жыл сайын Каменидің құрметіне Фрэнк Камени сыйлығын табыс етеді. Бұл сыйлық, қауымдастықтың Дан Брэдли сыйлығын алған жалғыз заңгер емес, ЛГБТҚ+ қауымдастығының мүшесіне, АҚШ заңгерлік дипломын алмаған, маңызды құқықтық жеңістерге жол ашқан тұлғаға беріледі. 2021 жылдың 2 маусымында Камени Мақтан айын мерекелеуге арналған Google Doodle-да көрсетілді.