Кіріспе
Американдық феминисттер және гей құқықтары үшін күрескендер Дороти Луиза Талияферро "Дел" Мартин (5 мамыр 1921 – 27 тамыз 2008) және Филис Энн Лион (10 қараша 1924 – 9 сәуір 2020) – Сан-Францискода тұрған американдық лесбиян жұбы. Олар феминисттер және гей құқықтары үшін күрескендер ретінде танымал болды. Екі ай өткен соң, 2008 жылдың 27 тамызында Мартин Сан-Францискода қол сүйегінің сынуынан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Лион бірнеше жылдан кейін, 2020 жылдың 9 сәуірінде дүние салды.
Dorothy Louise Taliaferro "Del" Martin (May 5, 1921 – August 27, 2008) and Phyllis Ann Lyon (November 10, 1924 – April 9, 2020) were an American lesbian couple based in San Francisco who were known as feminist and gay rights activists. Two months later on August 27, 2008, Martin died in San Francisco from complications of an arm bone fracture. Lyon died years later on April 9, 2020.
Дель Мартин
Дель Мартин 1921 жылғы 5 мамырда Сан-Францискода Дороти Луиза Талияферро болып дүниеге келді. Ол Джордж Вашингтон орта мектебін үздік бітіруші (салюториан) атанған алғашқы түлек болды. Ол Калифорния университетінде (Беркли) және Сан-Франциско мемлекеттік колледжінде оқыды, онда журналистиканы зерттеді. Ол Адамдар сексуалдығын зерттеу институтында ғылым докторы дәрежесін алды. Ол төрт жыл бойы Джеймс Мартинге үйленді және ажырасқаннан кейін оның тегін сақтап қалды. Оның Кендра Мон есімді қызы бар. Мартин 2021 жылғы 27 тамызда Сан-Францискодағы UCSF хосписінде қол сүйегінің сынуынан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Ол 87 жаста еді. 1977 жылы Мартин Әйелдер баспасының еркіндігі институтының (WIFP) мүшесі атанды. WIFP – американдық коммерциялық емес баспа ұйымы. Бұл ұйым әйелдер арасындағы байланысты күшейту және халықты әйелдерге арналған бұқаралық ақпарат құралдарымен байланыстыру мақсатында жұмыс істейді. Мартин сонымен қатар Лесбиян аналар одағының негізін қалаушылардың бірі болды.
Филис Лион
Филис Лион 1924 жылғы 10 қарашада Оклахома штатының Тулса қаласында дүниеге келген. Ол 1946 жылы Калифорния университетінде, Берклиде журналистика мамандығы бойынша диплом алған. 1940 жылдары ол Chico Enterprise Record газетінде тілші болып жұмыс істеді, ал 1950 жылдары Сиэтл қаласының екі журналының редакциялық құрамында болды. 2020 жылғы 9 сәуірде 95 жасында қайтыс болды. 2004 жылғы 12 ақпанда Сан-Франциско қаласы мен округі Мартин мен Лионға неке куәлігін берді, бұған дейін қала әкімі Гэвин Ньюсом бір жынысты жұптарға неке куәлігі беруді бұйырған болатын. Аталған куәлік, сондай-ақ бірнеше мың басқа бір жынысты жұптардың куәліктері 2004 жылғы 12 тамызда Калифорния Жоғарғы сотының шешімімен күштен шығарылды.
Билит қыздары
1955 жылы Мартин мен Лайон және тағы алты лесбиянка АҚШ-тағы алғашқы ұлттық лесбиянка ұйымы – Daughters of Bilitis (DOB) құрды. Лайон 1956 жылдан бастап DOB-ның "The Ladder" бюллетенінің алғашқы редакторы болды. Мартин 1960 жылдан 1962 жылға дейін бюллетень редакторы қызметін атқарды. 1970 жылы "Билит қыздары" ұйымымен байланысын үзгенге дейін оның орнын басқа редакторлар басты. 1970 жылы ол эссесінде лесбиянка феминистерінің еркектер басымдығы бар гомосексуалдар құқықтары қозғалысынан бөлінгенін жариялады, сондағы қозғалыстың көшбасшыларын "өзін-өзі басымдыққа ие деп жариялаған бос адамдар" деп сипаттады. Олар біз үшін де, бізбен де сөйлей алмайды. Лион мен Мартин NOW ұйымында байқалған гомофобиямен күресті және NOW Ұлттық директорлар кеңесінің 1971 жылғы қаулысын қолдады, онда лесбиянка мәселелері феминистік мәселелер екендігі айтылды.
Лион-Мартин денсаулық сақтау қызметі
Lyon Martin Health Services 1979 жылы медициналық қызметкерлер мен денсаулық сақтау жақтастарының тобы тарапынан, соттасусыз және қолжетімді денсаулық сақтауға мүмкіндігі жоқ лесбиянкалар үшін клиника ретінде құрылды. Филис Лион мен Дель Мартиннің құрметіне аталған клиника, көп ұзамай мәдени сезімталдыққа негізделген, қауымдық денсаулық сақтаудың үлгісіне айналды. 1993 жылдан бері Lyon Martin, өте төмен кірісті және медициналық сақтандыруы жоқ, ВИЧ жұқтырған әйелдерге арналған және трансгендер адамдарға қызмет көрсетумен қатар, жағдайды басқару және алғашқы медициналық көмек қызметтерін де ұсынады.
Аға белсенділер
1989 жылы Мартин мен Лайон «Өзгерістер үшін ұйымдасқан ескі лесбиянкалар» ұйымына қосылды. 1995 жылы олар Ақ үйдің қарттар мәселелері жөніндегі конференциясына делегаттар ретінде қатысты, Мартин сенатор Дианн Файнштейннің, ал Лайон конгрессмен Нэнси Пелосидің ұсынуымен, екеуі де Калифорния штатынан.
Құрметтер
2014 жылы Мартин Сан-Францисконың Кастро ауданындағы "Өз салаларында маңызды үлес қосқан" ЛГБТҚ адамдарын еске алушы "Радуга шарапаты" аллеясының алғашқы құрметті тұлғаларының бірі болды. 2019 жылдың маусым айында Мартин Нью-Йорк қаласындағы Стоунволл мейманханасында орналасқан Стоунволл ұлттық монументі ішіндегі Ұлттық ЛГБТҚ құрметті қабырғасына енгізілген және тізімделген алғашқы елу американдық "пионер, бастамашы және батыр" ішінде болды. Бұл монумент – ЛГБТҚ құқықтары мен тарихына арналған АҚШ-тың алғашқы ұлттық ескерткіші. Қабырғаның ашылуы Стоунволл көтерілісінің 50 жылдығымен сәйкес келе жатты. 2020 жылдың маусым айында Лион Ұлттық ЛГБТҚ құрметті қабырғасына қосылды.
Танымал мәдениет
Рози О'Доннелл «Біз көтерілгенде» атты ЛГБТ құқықтары туралы мини-сериалда Мартин рөлін, ал Мэдди Корман Лион рөлін ойнайды. «Гей тарихын жасау» подкастының 3-маусымы, 7-бөлімі Мартин мен Лионға арналған. Шэннон Пурсер Мартин рөлін, ал Хизер Матараццо Лион рөлін HBO Max телесериалы «Теңдік» (Equal) сериалында ойнайды, ол 2020 жылдың 24 тамызында ресми түрде жарияланды.
Мұрағаттық дереккөздер
Лион мен Мартиннің кәсіби және қоғамдық қызметтерінің толыққанды құжаттары, Билитис қыздарының басқару файлдары да оның ішінде, Сан-Францискодағы ЛГБТ тарихи қоғамында сақтаулы. Жиын толығымен өңделген және зерттеушілерге қолжетімді. Калифорния онлайн мұрағаты (Калифорния цифрлік кітапханасының жобасы) толық мәліметтерді ұсынады.