Кіріспе
Грекиядағы Родос қаласы (Ρόδος, Ródos) – Грекияның Додеканес аралдарындағы Родос аралының бас қаласы және бұрынғы муниципалитеті. 2011 жылғы жергілікті басқару реформасынан бері ол Родос муниципалитетінің құрамына кіреді, соның орталығы және муниципалдық бөлімшесі болып табылады. Қаланың халқы шамамен 56 000 адамды құрайды (агломерацияда 90 000-ға жуық). Родос ежелгі заманнан бері ежелгі әлемнің жеті кереметінің бірі – Родос Колоссының орны ретінде әйгілі. Госпиталиерлер салған Родос қамалы Еуропадағы ең жақсы сақталған ортағасырлық қалалардың бірі болып есептеледі. Ортағасырлық қала ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралар тізіміне енген. Бүгінде Родос қаласы – Грекияның маңызды қалалық орталығы және танымал халықаралық туристік орын.
Rhodes (Ρόδος, Ródos ) is the principal city and a former municipality on the island of Rhodes in the Dodecanese, Greece. Since the 2011 local government reform, it is part of the municipality Rhodes, of which it is the seat and a municipal unit. It has a population of approximately 56,000 inhabitants (near 90,000 in its metropolitan area). Rhodes has been famous since antiquity as the site of Colossus of Rhodes, one of the Seven Wonders of the Ancient World. The citadel of Rhodes, built by the Hospitalliers, is one of the best preserved medieval towns in Europe. The Medieval city is designated as a UNESCO World Heritage Site. Today, the city of Rhodes is an important Greek urban center and popular international tourist destination.
Тарих
Родос аралы Еуропа, Таяу Шығыс және Африканың тоғысқан жерінде орналасқан. Осының арқасында қала мен арал ұзақ тарихы бойында сан алуан мәдениеттерге, тілдерге, сәулет өнеріне және өзге де ерекшеліктерге ие болды. Родостың маңызды теңіз жолдарындағы орналасуы оның өте бай тарихымен аталғанын анықтады. Аралға шамамен б.з.д. 4000 жылдан бері (неолит дәуірінен бастап) адамдар қоныстанған.
Классикалық кезең
Родос қаласы б.з.д. 408 жылы Иалисс, Камирос және Линдос қалаларының бірігуінен құрылды. Ол өзінің сұлулығын сақтап, өнер мен ғылымның жетекші оқу орталығына айналды. Римдіктер родостардың теңіз заңын қабылдап, оны өз кемелеріне қолданды. Рим дәуірінен қалған көптеген іздер қалада әлі де сақталған және сол кездегі өркениет деңгейі туралы мәлімет береді. 1307 жылы тамплиерлерге қарсы қуғын-сүргіннен кейін, 1309 жылы папа Климент V госпитальерлердің аралға иелігін растады. Орден мүшелері екі ғасыр бойы аралда тұрды. 1444 жылы Айнал Гекут басқарған мамлюк флоты Родосқа қоршау салды, бірақ Бургундия теңіз қолбасшысы Джеффри де Туазидің көмегімен орден мүшелері мұсылман шабуылын тойтарды. 1453 жылы Константинополь құлағаннан кейін Осман империясы қарқынды кеңейе бастады, ал 1480 жылы Сұлтан Мехмед II Жеңімпаз Месих Паша басқаратын әскерді Родосқа жіберді. Родостың бірінші Осман қоршауында қорғаушылар түркі шабуылын құрлықтан да, теңізден де кері қайтарды, ал басқыншылар жеңіліспен аралды тастап кетті. Бұл жеңіліс Осман әскерлерінің Италия түбегіне бірдей шабуыл жасауына тосқауыл қойды және мұсылмандардың Батыс Еуропаны басып алуының алдын алды. 1480 жылы Осман жеңілісінен кейін Орденнің Ұлы Мастері Пьер д'Обуссон келесі онжылдықтарда қалаларды нығайтуды қадағалады. Ол 1521 жылы қайтыс болған кезде Родос әлемдегі ең мықты бекіністердің біріне ие болды, оның ішінде қоршаудан шегіну жағдайында тез жарылуы мүмкін болатын жер асты жолдары да бар еді. 1522 жылға дейін Родостан мұсылман саудагерлеріне қарсы теңіз шабуылдары жалғасты, содан кейін жаңадан таққа отырған Сұлтан Сүлеймен Шаңқау Родосқа екінші Осман қоршауын бастады. Саны жағынан кем болған орден мүшелері қаланы батырлықпен қорғады және Осман қоршаушыларына ауыр шығын келтірді. 1522 жылдың желтоқсанында орден мүшелері мен Сүлеймен келісімге келді, орден мүшелеріне барлық мүлкін алып кетуге рұқсат берілді, ал орнына қала тұрғындарына ешқандай жаза берілмейді және олар христиан дінін еркін ұстануға құқылы болады. 1523 жылдың 1 қаңтарында орден мүшелері аралды Осман империясының билігіне қалдырып, кетіп қалды.
Осман дәуірі
Осман дәуірінде жаңа ғимараттар салынды: мешіттер, хаммамдар және жаңа демеушілер үшін сарайлар. Гректер бекітілген қаланы тастап, оның сыртындағы жаңа елді мекендерге көшуге мәжбүр болды. Қала аралдың ішкі және айналасындағы шағын аралдардың ауыл шаруашылығы өнімдері үшін негізгі нарық ретіндегі экономикалық қызметін сақтап қалды. Аралға өз билігін орнатудан кейін Осман түркілері көптеген шіркеулерді мешіттерге айналдырды және ірі үйлерді жеке сарайларға немесе қоғамдық ғимараттарға түрлендірді. Бұл трансформация ғимараттарды Осман тіршілік салтына бейімдеуге бағытталған ұзақ процесс болды. Жоғарғы қабаттары мүсіндік әшекейлермен, аркалы қақпалармен және кескен тас қабырғалары бар ғимараттар Осман сәулетінің жергілікті климат пен мәдениетке бейімделген ерекшелігімен толықтырылды. Осы процесте бар ғимараттардың сәулеттік ерекшеліктерінің көп бөлігі сақталды. Ең ерекше қосымшалар – хаммамдар (әдетте ғимараттардың арт жағында) және тар көшелердегі қасбеттердегі жабық ағаш балкондылар болды. Осылайша, Орта ғасырлық қаланың госпитальдер кезеңінен жеткен көптеген ғимараттар жақсы сақталды. Нәтижесінде шығыс сәулеті батыс сәулетінің әсерлі қалдықтарымен және сол кездегі жергілікті сәулетке тән жаңа ғимараттармен үйлесім тапты. Хафиз Ахмет Аға кітапханасы Осман сәулетінің көрнекті мысалы болып табылады. 19 ғасырда қала Архипелаг Эялетінің астанасы болды, бірақ Осман империясының құлдырауы қала мен оның ғимараттарына деген жалпы қамқорлықтың жоғалуына әкелді, бұл аймақты жиі қамшитын күшті жер сілкіністерінен де нашарлауға себеп болды. 1856 жылы ескі Әулие Жоанн шіркеуінің астындағы оқ-дәрі қоймасы – мүмкін 1522 жылғы қоршаудан бері сақталған – шаңқаяқтан соққыға ұшырады, нәтижесінде зор жарылыс болды, көптеген адамдар қаза тапты, шіркеу қирады және Ұлы магистрлер сарайының көп бөлігі жойылды. Сәулетші Флорестано Ди Фаусто итальяндық Родостың әкесі деп есептеледі. Ол губернатор Марио Лагомен келісіп, 1923 жылғы қала жоспарының авторы болды, қамалмен қоршалған қаланы толығымен сақтауды шешті, Осман дәуірінде қала қабырғаларының үстіне және айналасына салынған үйлерді ғана бұзды. Ол еврей және Осман зираттарын Орта ғасырлық қаланы қоршаған жасыл аймаққа айналдырды. 1957 жылы жаңа қала жоспары декретпен бекітілді және 1960 жылы бүкіл Орта ғасырлық қала Мәдениет министрлігінің қорғалатын ескерткіші деп жарияланды. 1961 және 1963 жылдары жаңа қала жоспарына қатысты жаңа қаулылар қабылданды. Олар қазіргі көшелерді кеңейтуді және жаңаларын ашуды көздеді. Алайда, Археологиялық қызметтің қарсылығына байланысты бұл шаралар ескі қалада іске асырылмады. 1988 жылы Родостың ескі қаласы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді.
География
Родос қаласы аралдың солтүстік-шығыс ұшында орналасқан және солтүстіктен оңтүстікке қарай үшбұрыш пішіндес келеді. Муниципалдық бірліктің ауданы 19,481 км². Бұл аралдың жер аумағы бойынша ең кішкентай, ал халқы бойынша ең ірі муниципалдық бірлігі. Ол солтүстік, шығыс және батыс жағынан Эгей теңізімен, оңтүстік жағынан Иалисос және Каллитея муниципалитеттерімен шектеседі.