Америкалық гей ерлерді қолдау тобы: "Матташин" қоғамының тарихы

Кіріспе

Америкалық гей ерлерді қолдау тобы

1950 жылы құрылған Маттахин қоғамы (Mattachine Society) – Америка Құрама Штаттарындағы гейлердің құқықтары үшін күрескен алғашқы ұлттық ұйым. Оған дейін Чикагодағы Адам құқықтары қоғамы сияқты бірнеше құпия және ашық ұйымдар жұмыс істеген. Коммунист және еңбек қозғалысының белсендісі Гарри Хей Лос-Анджелестегі достарымен бірге гей ерлердің құқықтарын қорғау және жақсарту мақсатында бұл ұйымды құрды. Ұйымның басқа қалаларда да филиалдары ашылды, бірақ 1961 жылы ол аймақтық топтарға бөлініп кетті. Гейлердің құқықтары үшін күрес күшейген кезде, Кубадағы гомосексуалдарға арналған еңбек лагерлері туралы хабарлар 1965 жылы Маттахин қоғамын Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Ақ үй алдында наразылық акцияларын ұйымдастыруға жетеледі.

Атауы

Mattachine Society компаниясы Гарри Хей Джеймс Грубердің ұсынысымен аталды, оның шабыты француз ортағасырлық және Ренессанс дәуірінің маска тобы болды. Ол жұмысшыларға арналған білім беру жобасы үшін танымал музыка тарихы курсын дайындағанда осы топты зерттеген. 1976 жылы Джонатан Нед Кацпен сұхбаттасқанда Хейден Mattachine атауының шығу тегі туралы сұралды. Ол ортағасырлық Ренессанс француз Sociétés Joyeuses-ін атады: олардың бірі "Société Mattachine" деп аталды. Бұл қоғамдар – өмір бойы құпия сақталатын, үйленбеген қала тұрғындарының бауырластығы еді, олар ешқашан жұрт алдында бетпердесіз өнер көрсетпеген. Олар ауылға шығып, Ақымақтар мерекесінде, көктемгі күн мен түн теңелу кезінде билер мен рәсімдер өткізген. Кейде осы билер мен рәсімдер шаруалардың қанауға қарсы наразылығын білдіретін, маска кигендер халық атынан билеушінің қатыгез жазасын көтеретін. Сондықтан біз Mattachine деген атауды таңдадық, себебі 1950 жылдардың гейлері де маска киген, белгісіз және анонимді адамдар екенін сезіндік. Біз моральдық деңгейді көтеруге, өзімізге және басқаларға күресу арқылы көмектесуге, толыққанды түзетулер мен өзгерістерге ұмтылуға ниеттендік. |Джонатан Кац| Америка гейлерінің тарихы. Crowell Publishers, 1976. Бұл француз тобы итальяндық театр персонажы Маттачинодан (немесе ағылшын тілінде Маттачино) ат алған. Маттачино – корольге ешкім айта алмайтын шындықты айтатын сарай клоуны еді. "Матачин" (араб тілінен متوجهين mutawajjihin, "бетперде киюшілер") – бастапқыда морилердің (Испан арабтарының) әртүрлі түсті костюмдер мен маскалар киіп билейтін қылыш бишілері еді. Mattachine Society эмблема ретінде арлекин ромбын пайдаланды. Бұл сурет үлкен ромб құрауы үшін орналасқан төрт ромбтан тұрды.

Қауымдастықтар

Матахин қоғамын құрғандардың көпшілігі коммунистер болды. Қызыл үрей күшейген сайын, коммунизммен байланысы кейбір мүшелерді де, жақтастарын да алаңдатты. 15 жыл бойы CPUSA-ның адал мүшесі болған Хей, қоғам басшысы қызметінен бас тартты. Басқалары да осылай шеттетілді, ал басшылық құрылымының коммунизмге тәуелділігі азайды, оның орнына африкалық американдықтар үшін құрылған либералды реформашы азаматтық құқықтар ұйымдарының ұстанымдарына ұқсас, орташа идеология енді. Матахин қоғамы алдымен Лос-Анджелесте, содан кейін 1956 жылдан бастап Сан-Францискода орналасқан бір ұлттық ұйым ретінде құрылды. Лос-Анджелес пен Сан-Францискодан басқа, Нью-Йорк, Вашингтон, Чикаго және басқа да қалаларда бөлімшелер ашылды. Ішкі келіспеушіліктерге байланысты ұлттық ұйым 1961 жылы таратылды. Сан-Францискодағы ұлттық бөлімше «Матахин қоғамы» атауын сақтап қалды, ал Нью-Йорк бөлімшесі «Матахин қоғамы Нью-Йорк, Inc.» болып тіркелді және көбінесе MSNY аббревиатурасымен белгілі болды. Матахин атауын қолданған басқа да тәуелсіз топтар Вашингтонда (Вашингтонның Матахин қоғамы, 1961), Чикагода (Матахин Орта Батысы, 1965) және Буффалода (Ниагара шекарасының Матахин қоғамы, 1970) құрылды. 1963 жылы конгрессмен Джон Дауди Вашингтонның Матахин қоғамының қаржы жинау лицензиясын жою туралы тыңдау өткізген заң жобасын ұсынды; лицензия жойылмады. 1952 жылы ұлттық қоғамның ішіндегі келісімнен кейін ONE, Inc. атты жаңа ұйым құрылды. ONE әйелдерді қабылдады және 1956 жылы осы ұйымның журналы The Ladder-дің жарық көруіне Матахинмен бірге Bilitis қыздарына көмектесті. Bilitis қыздары – тәуелсіз лесбияндық ұйым, кейде ерлер басымдығы бар Матахин қоғамымен бірлесіп жұмыс істеді. Янус қоғамы 1961 жылдан бастап, Матахин қоғамының бөлімшесін құру ниетімен лесбиянкалар мен гей белсенділерінің тұрақты жиналыстарынан пайда болды. Алайда, топ ресми түрде бөлімше ретінде танылмады, сондықтан өзін Делавэр аңғарының Янус қоғамы деп атады. 1964 жылы олар ұлттық танымалдылығы артып кеткендіктен, өзін Американың Янус қоғамы деп атады. 1962 жылдың қаңтарында Шығыс жағалаудағы гомофильдік ұйымдар (ECHO) құрылды, оның құрамына Нью-Йорк және Вашингтондағы Матахин қоғамының бөлімшелері, Янус қоғамы және Нью-Йорктегі Bilitis қыздарының бөлімшесі кірді. ECHO гомофильдік ұйымдар мен сыртқы басқару органдары арасындағы ынтымақтастықты жеңілдетуді мақсат етті. 1964 жылы ECHO «Manger Hamilton» қонақ үйіндегі конференциясының күрт тоқтатылуынан кейін 500 долларлық өтемақы алды. Франк Камени бұл соттан тыс келісімді гомофильдік қауымдастыққа айқын хабар ретінде ұсынды – олар араласуға жол бермейтінін және олардың құқықтарын бұзудың кез келген жағдайы заңдық жолмен шешілетінін көрсетті. 1965 жылдың 1 қаңтарына дейін Сан-Францискодағы бірнеше гомофильдік ұйымдар, соның ішінде Матахин, Bilitis қыздары, Дін және гомосексуалдар кеңесі, Жеке құқықтар қоғамы Полк көшесіндегі Калифорния залында өзара көмекке қор жинау кешін өткізді. Сан-Франциско полициясы араласпауға келісті; алайда, кеш басталғанда полиция ғимаратты қоршап алды және кіреберісіне көптеген Klieg шамдарын бағыттады. Кешті тамашалауға келген 600-дан астам адам кіреберіске жақындаған сайын полиция олардың суретін түсіріп отырды.

Most of the Mattachine founders were communists. As the Red Scare progressed, the association with communism concerned some members as well as supporters and Hay, a dedicated member of the CPUSA for 15 years, stepped down as the Society's leader. Others were similarly ousted, and the leadership structure became influenced less by communism, replaced by a moderate ideology similar to that espoused by the liberal reformist civil rights organizations that existed for African Americans. The Mattachine Society existed as a single national organization headquartered first in Los Angeles and then, beginning around 1956, in San Francisco. Outside of Los Angeles and San Francisco, chapters were established in New York; Washington, D. C.; Chicago; and other locales. Due to internal disagreements, the national organization disbanded in 1961. The San Francisco national chapter retained the name "Mattachine Society", while the New York chapter became "Mattachine Society of New York, Inc" and was commonly known by its acronym MSNY. Other independent groups using the name Mattachine were formed in Washington, D. C. (Mattachine Society of Washington, 1961), in Chicago (Mattachine Midwest, 1965), and in Buffalo (Mattachine Society of the Niagara Frontier, 1970). In 1963 Congressman John Dowdy introduced a bill which resulted in congressional hearings to revoke the license for solicitation of funds of the Mattachine Society of Washington; the license was not revoked. A largely amicable split within the national Society in 1952 resulted in a new organization called ONE, Inc. ONE admitted women and, together with Mattachine, provided help to the Daughters of Bilitis in the launching of that group's magazine, The Ladder, in 1956. The Daughters of Bilitis were an independent lesbian organization who occasionally worked with the predominantly male Mattachine Society. The Janus Society grew out of lesbian and gay activists meeting regularly, beginning in 1961, in hopes of forming a Mattachine Society chapter. The group was not officially recognized as such a chapter, however, and so instead named itself the Janus Society of Delaware Valley. In 1964 they renamed themselves the Janus Society of America due to their increasing national visibility. In January 1962 East Coast Homophile Organizations (ECHO) was established, with its formative membership including the Mattachine Society chapters in New York and Washington D. C., the Janus Society, and the Daughters of Bilitis chapter in New York. ECHO was meant to facilitate cooperation between homophile organizations and outside administrations. In 1964, ECHO secured a $500 settlement from the Manger Hamilton hotel, following the abrupt cancellation of ECHO's conference at the hotel. This out of court resolution was presented by Frank Kameny as a clear message to the homophile community – a demonstration that they would not tolerate interference, and any infringements on their rights would be addressed through legal means. On the eve of January 1, 1965, several homophile organizations in San Francisco, California including Mattachine, the Daughters of Bilitis, the Council on Religion and the Homosexual, and the Society for Individual Rights held a fund raising ball for their mutual benefit at California Hall on Polk Street. San Francisco police had agreed not to interfere; however, on the evening of the ball, the police surrounded the building and focused numerous Klieg lights on its entrance. As each of the 600 plus persons entering the ball approached the entrance, the police took their photographs.

Құлдырау

Дженнингс ісінен кейін топ жылдам кеңейді, негіздеушілер 1953 жылдың мамырына дейін Калифорниядағы мүшелікті 2000-нан астам деп бағалады, ал әдеттегі талқылау тобына 100-ге дейін адам қосылды. Мүшелік құрамы әртараптанды, көбірек әйелдер мен кеңірек саяси көзқарастарға ие адамдар қатысты. Осы өсіммен бірге ұйымның радикалды солшыл бағытына қатысты алаңдаушылықтар туды. Атап айтқанда, Хэл Колл және Сан-Францискодан басқалар, Лос-Анджелестен Кен Бернспен бірге, «қоғамға қарсы элементтер» деп аталатын оппозициясын нақтылау және мүшелерінің АҚШ-қа және оның заңдарына адал екенін растау үшін (гомосексуализмді заңсыз деп жариялаған) Маттахин конституциясына түзетулер енгізуді қалады. Ұйымның бастапқы көзқарасын сақтап қалу үшін Бесінші Орденнің мүшелері өздерінің кім екенін ашып, 1953 жылдың мамырындағы Маттахин съезінде басшылық лауазымдарынан кетті. Негіздеушілер кеткеннен кейін Колл, Бернс және осындай ойлы адамдар басшылықтың бос орнын толтырды, ал Маттахин ұйымдық саясат ретінде қарсылық көрсетпеуді ресми қабылдады. Кейбір тарихшылар бұл өзгерістер жаңадан құрылған Маттахин тиімділігін төмендетіп, мүшелік пен қатысудың күрт төмендеуіне әкелді деп санайды. Басқа тарихшылар 1953-1966 жылдар аралығында Маттахин қоғамы өте тиімді болды деп мәлімдейді, себебі ол журнал шығарды, гомосексуалдық теңдік үшін күресте одақтастармен қарым-қатынас орнатты және осы мәселе бойынша қоғамдық пікірге де әсер етті. 1960 жылдары Сан-Францискодағы Маттахин қоғамы және MSNY сияқты түрлі тәуелсіз Маттахин қоғамдары АҚШ-тағы гей құқықтарын қорғаушы топтардың алдында болды, бірақ 1960 жылдардың ортасынан бастап, әсіресе 1969 жылғы Стоунволл көтерілісінен кейін, олар тым консервативті болып көріне бастады және қарсылық көрсетуге жеткілікті дайын емес еді. Азаматтық құқықтар қозғалысында болғандай, 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдар жаңа буын белсенділерді әкелді, олардың көпшілігі гей құқықтар қозғалысының басқа да түрлі қысымдарды, Вьетнам соғысын және сексуалдық революцияны шешу үшін үлкен және радикалды күн тәртібін қабылдауы керек деп ойлады. «Маттахин» деген атпен жұмыс істеген бірнеше тәуелсіз ұйымдар ақырында қолдауын жойды немесе ішкі даудың құрбаны болды. 1973 жылы Хэл Колл «Синематтахин» кинотеатрын ашты, онда «Маттахин» киножурналы мен порнографиялық фильмдер көрсетілді. «Синематтахин» Маттахин қоғамының Сексуалдық білім беру фильмдер сериясының жалғасы болды және «Маттахин қоғамы» мен «Жетінші комитет» ұсынған ретінде таныстырылды. 1976 жылы ONE орталығында «Синематтахин Лос-Анджелес» кинотеатры ашылды. Сан-Францискодағы кинотеатрдағыдай көрсетілімдер көрсетілді. Маттахин негізін қалаушы Чак Роуленд Коллдың бұл кинотеатрды Маттахин қоғамымен байланыстыруы орынды емес деп есептеді.

Following the Jennings trial, the group expanded rapidly, with founders estimating membership in California by May 1953 at over 2,000 with as many as 100 people joining a typical discussion group. Membership diversified, with more women and people from a broader political spectrum becoming involved. With that growth came concern about the radical left slant of the organization. In particular, Hal Call and others out of San Francisco along with Ken Burns from Los Angeles wanted Mattachine to amend its constitution to clarify its opposition to so called "subversive elements" and to affirm that members were loyal to the United States and its laws (which declared homosexuality illegal). In an effort to preserve their vision of the organization, the Fifth Order members revealed their identities and resigned their leadership positions at Mattachine's May 1953 convention. With the founders gone, Call, Burns and other like minded individuals stepped into the leadership void, and Mattachine officially adopted non confrontation as an organizational policy. Some historians argue that these changes reduced the effectiveness of this newly organized Mattachine and led to a precipitous drop in membership and participation. Other historians contend that the Mattachine Society between 1953 and 1966 was enormously effective as it published a magazine, developed relationships with allies in the fight for homosexual equality, and influenced public opinion on the topic too. During the 1960s, the various unaffiliated Mattachine Societies, especially the Mattachine Society in San Francisco and MSNY, were among the foremost gay rights groups in the United States, but beginning in the middle 1960s and, especially, following the Stonewall riots of 1969, they began increasingly to be seen as too traditional, and not willing enough to be confrontational. Like the divide that occurred within the Civil Rights Movement, the late 1960s and the 1970s brought a new generation of activists, many of whom felt that the gay rights movement needed to endorse a larger and more radical agenda to address other forms of oppression, the Vietnam War, and the sexual revolution. Several unaffiliated entities that went under the name Mattachine eventually lost support or fell prey to internal division. In 1973 Hal Call opened the Cinemattachine, a venue showing both Mattachine newsreels and pornographic movies. The Cinemattachine was an extension of the Mattachine Society's Sex Education Film Series and branded as being presented by both The Mattachine Society and The Seven Committee. In 1976 a venue with the name Cinemattachine Los Angeles at the ONE opened. The same screenings as the San Francisco establishment were shown there. Mattachine co founder Chuck Rowland indicated that he did not feel that Call associating this venue with The Mattachine Society was appropriate.

Мұра

Кванттық секірудің "Up Against a Stonewall" (1992) атты комиксінде Маттахин қоғамы мен Билитис қыздары Стоунволл көтерілісіне дейін ЛГБТ құқықтары үшін күрескен екі ұйым ретінде еске алынады. 1995 жылғы "Стоунволл" фильмінде Нью-Йорк Маттахин қоғамының мүшелері кейіпкерлердің арасында болды. Маттахин мүшелерін парақша таратуда, жиналыстарға қатысуда және Филадельфиядағы жылдық еске алу пикетіне қатысқанда көруге болады. Дегенмен, фильмдегі еске алу шын мәнінде болған мерзімнен бұрын, 28 маусымдағы Стоунволл көтерілісінен ертерек көрсетілген. 2002 жылы Mattachine Midwest Чикаго гейлер мен лесбиянкалар мерейіне енгізілді. 2009 жылы Маттахин қоғамы мен оның негізін қалаушылары Джон Маранстың "Темпераменттер" пьесасының тақырыбы болды. 2009 жылы шеберханалық қойылымдардан кейін пьеса 2010 жылдың басында "New World Stages" сахнасында "Off Broadway" форматында көрсетілді. "Темпераменттер" пьесасы "Драма деск" сыйлығын "Үздік актерлік құрам" номинациясы бойынша жеңіп алды. Руди Гернрайх рөлін сомдаған Майкл Ури "Люсиль Лортель" сыйлығын "Ең үздік жетекші актер" номинациясы бойынша алды. 2011 жылы Вашингтонда жаңа Маттахин қоғамы құрылды, ол ЛГБТ саяси тарихының түпнұсқа мұрағаттық зерттеулерімен айналысады. NBC телеарнасында 2011 жылы көрсетілген "The Playboy Club" телесериалында лесбиянка Playboy Bunny гей еркекпен лаванды некеде болады. Екеуі де Чикаго Маттахин бөлімшесінің мүшелері. Mattachine Steps, сонымен қатар Cove Avenue баспалдағы деп те аталады, Лос-Анджелестегі Silver Lake ауданындағы ашық баспалдақ, ол 2012 жылы Маттахин қоғамын құрметтеу үшін және оның негізін қалаушысы Гарри Хейді еске алу үшін арналған. 2015 жылы Лос-Анджелес қаласының орталық бөлігінде "Bar Mattachine" атты гей-бар ашылды. "Гей тарихын жасау" подкастының (1-маусым, 7-эпизод) тақырыбы Маттахин қоғамын құрған Чак Роуленд туралы, ал тағы бір эпизод Маттахин қоғамын құрған Гарри Хей туралы (4-маусым, 3-эпизод). Манхэттендегі Julius’ бары ертедегі гей құқықтарының жол ашарларына құрмет көрсету мақсатында "Mattachine" атты ай сайынғы кештер өткізеді.