Кіріспе

Прованс-Альп-Кот-д'Азурдағы коммуна, Франция.

Ламан (lamanɔ̃) – Францияның оңтүстігіндегі Прованс-Альп-Кот-д'Азур аймағының бөлігі, Буш-дю-Рон департаментінде орналасқан коммуна. Оның тұрғындары француз тілінде ламаноа деп аталады. Ауылдың солтүстігіндегі Грот де Калес археологиялық ескерткіші тас дәуірінен бастап орта ғасырға дейінгі үңгірдегі тұру орындарын көрсетеді.

Топоним

Ең ежелгі белгілі түрі – 1031 жылға дейін табылған Аламанон. Кейін ол де Ламанонға (1253) қарай өзгереді. Бұл топоним неміс тілінен келген Аламан есімімен және -onem жұрнағымен байланысты болуы мүмкін, ал алғашқы әрпі аферез процесінен жоғалған. Ламанон прованс тілінде Мистраль нормасына сәйкес Ламанун деп айтылады.

Геология

Ауылдың батыс жағында Эйгьердің дефенсі, Альпиль тау тізбегінің шығыс бөлігі орналасқан. Дефенс – француз ортағасырлық термині, ол феодалдың аң аулау алабы немесе жануар шаруашылығына арналған меншігін білдіреді. Сол сияқты, солтүстік-шығыста Алленнің дефенсін кездестіруге болады. Рокерусс төбелері ауылдың оңтүстік-шығысында жатыр. Миоцен дәуірінде, 12 миллион жыл бұрын, Дюран өзені Ронға емес, Жерорта теңізіне құйып келген. Ол Ламанонның жанынан өтіп, қазіргі Берре лагунасы мен Крау жазығын қамтитын үлкен дельта құрады. Сондықтан Ламанон ежелгі Дюран өзенінің аңғарында орналасқан.

Климат

Альпильдегі климат жертеңіздік деп есептеледі. Қыстары жұмсақ әрі құрғақ, ал жаздары жылы және құрғақ болады. Ең ыстық айлар – шілде мен тамыз, орташа температурасы (+29 °C) дейін көтеріледі; желтоқсан мен қаңтарда, ең суық айларда, (+3 °C) дейін төмендейді. Қаңтар айы ең жаңбырлы ай, орташа есеппен 7 күн жаңбыр жауады, ал шілдеде 2 күн ғана жауады. Мистраль желдің екі түрі бар деседі: аспанды бұлттан тазартатын "ақ мистраль" және жаңбырмен бірге соғатын "қара мистраль".

Тарих

Қазіргі ауылдың солтүстік бөлігінде Грот де Калес деп аталатын археологиялық орында тарихқа дейінгі тұрғын жайлар орналасқан. Олар 16 ғасырға дейін қоныстанған. Алғашқыда бұл әртүрлі ауылдарды байланыстыратын жолдармен жабдықталған оппидум болды. Темір дәуірінің екінші жартысында (б.з.д. 7-6 ғасырлар) халық қоныстануға және көшелермен, ғимараттармен каструм салуға кірісті. Жерорта теңізіндегі сауданың өркендеуі Альпильге жетті, онда олар астық алмасқан. Келесі ғасырларда Арль сауда орталығының ықпалы күшейгендіктен Альпильдегі халық саны күрт азайды. Темір дәуірінің соңында (б.з.д. 2-1 ғасырлар) көптеген орындар қайтадан қоныстанды. Римнің Провансқа басып кіруімен Альпильдегі оппидумдар, соның ішінде Ламанон да, қиратылды, тек Сент-Жан капелласы сияқты қасиетті орындар сақталды. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін бұл аймақ Прованс графтығының құрамына кірді. Біраз дау-дамадан кейін, Неаполь королевасы Иоанна I-нің қайтысы Прованс графтығы үшін мұрагерлік соғысына әкелді. Айкс, Ницца және Тараскон сияқты провансальдық қалалардың одағы королева Иоанна I-нің қарсыласы, оның өлтірушісі және мұрагері Чарльз Дюраццоға, Франция королі Иоанн II-нің інісі Анжу Луи I-ге қарсы қолдау көрсетті. 1383 жылдың жазында Франция королі Карл VI, Луи Анжудың шөбересі, Бокайр Сенашары Энгерран д’Эудинге Луи I-ге әскер жинауға көмектесуді бұйырды, осылайша Ламанон сияқты бекіністер мен ауылдарды бағындырды. 1384 жылы Анжу Луи I Неаполь королі болып таққа отырғаннан кейін қайтыс болды (Чарльз Дюраццоны жеңіп). Арль және Марсель, одан кейін көптеген қалалар оның жеті жасар ұлы Анжу Луи II-ге адалдық серт берді. Оның анасы, Луи I-нің жесірі Мари де Блуа Провансқа келгенде және Сенашар д’Эудиннен Ламанонды Луи II-ге беруді сұрағанда, ол Карл VI патшаның атынан бас тартты. Француз революциясы кезінде Ламанонда бақылау комитеті құрылды, оған Франциядағы барлық шетелдіктерді тізімге алу міндеті жүктелді, өйткені сырттан келгендердің заговор жасауға қатысы болуы мүмкін деп күдіктелді. Комитет Конвент қажет еткен он екі мүшені жинауға қол жеткізе алмады, ал қабылдағандардың арасында шаруалар мен сауатсыз адамдар болды. Дегенмен, комитет ауылда күдікті адамдар жоқ екенін мәлімдеді, ол кезде ауылда тек шаруалар тұрған.

Әкімшілік

Француз заңдарына сәйкес, ауылдың мөлшеріне байланысты, онда 19 мүшеден тұратын қалалық кеңес бар (Code général des collectivités territoriales L2121 2 бабы). 2014 жылғы соңғы сайлауда Роланд Даррузес 54,87% жарамды дауыспен алтыншы рет сайланды, ал оның қарсыласы Николас Сиасқа 72,53% қатысумен дауыс берілді. Жақында дауыс беру процедурасына енгізілген өзгеріс бойынша, бюллетеньдегі кандидаттардың есімдерін сызып тастауға тыйым салынды, бұл бұрын 3500 тұрғынынан аз ауылдарда рұхсат етілген. Осы өзгеріс 2008 жылғы жағдайға әкеп соқты, онда Роланд Даррузес үшінші соңғы орынды иеленгенімен, тізімі арқылы қала әкімі болып сайланды.

Білім

Ауылда балабақша және бастауыш мектеп бар, екеуі де мемлекеттік. Одан кейін оқушылар Эгийердегі (Eyguières) Люси Обрак атындағы колледжге (жоғары мектепке) барады. Содан кейін олар Салон-де-Прованстағы (Salon de Provence) Л'Эмпери лицейіне (жоғары мектепке) барады.

Спорт

Ауылда көптеген спорттық клубтар бар: теннис, велосипед спорты, петанк, футбол, спортзал. Сонымен қатар, шаруашылықта жылқы өсіру және GR бағытындағы жол, GR №6 таба аласыз.

Денсаулық

Бірнеше дәрігер мен дәріхана бар. Жақын жерде, Эйгьерде жүрек тамыр орталығы бар. Ең жақын аурухана Салон-де-Прованс қаласында.

Ауыл шаруашылығы

"Vin de pays des Alpilles" – Буш-ду-Рон департаментінің солтүстігінен шыққан елдік шарап, ол Appellation d'origine contrôlée тіркеуіне жатпайды. 2001 жылға дейін "Vin de pays de la Petite Crau" деген атпен танымал болды. Жылдық өндірісі шамамен 6000 гектолитрді құрайды. Шарапты өсіретін жүзімдік Дюран өзенімен солтүстікте және Альпиль тауларымен оңтүстікте шектелген тасты топырақта орналасқан. Ауыл 1997 жылдың тамызынан бері AOC белгісімен қорғалған зәйтүн майын өндіреді. Қолданылатын зәйтүн түрлері: салоненк, берюгетт, груссан және Буш-ду-Роннан алынған вердаль.

Туризм

Алпильс айналасында туризм үш негізгі бағытта дамыған: біріншісі – тарихи және мәдени туризм, оған Лес-Бо-де-Прованс, Глан және тағы да басқаларды аралау, сондай-ақ Алпиль фестивалі сияқты мерекелер кіреді. Екіншісі – демалыс туризмі, ол қонақ үйлер мен қонақ бөлмелері бизнесінің өсуімен және базарлар мен шеберлер сияқты жергілікті шаралармен байланысты. Үшіншісі – таулардағы жаяу жолдар арқылы дамыған экологиялық туризм.