1940 жылғы «Сити оф Бенарес» кемесінің қасіреті

Кіріспе

1940 жылы нацистік Германияның U-Boat суасты қайығы британдық жолаушылар бу кемесін батырды.

SS City of Benares – британдық бу турбиналық мұхит кемесі, ол 1936 жылы Глазгодағы Barclay, Curle & Co компаниясы Ellerman Lines үшін салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде City of Benares кемесі Ұлыбританиядан Канадаға 90 баладан тұратын эвакуациялық топты тасымалдау үшін пайдаланылды. U 48 суасты қайығы 1939 жылы құрылысы аяқталды. 1940 жылдың қыркүйегінде ол торпедамен батырып, 408 адамның ішінде 260-ын қаза қылды, оның ішінде эвакуацияланған 77 бала да болды. Бұл оқиға Ұлыбританияда үлкен наразылық тудырды, нәтижесінде Уинстон Черчилль балаларды шетелге орналастыру жоспарын – Children's Overseas Reception Board (CORB) жобасын тоқтатты.

Соғысқа дейінгі тарих

Бенарес қаласын Шотландияның Глазго қаласында Барклей Керл салған. Ол 1936 жылдың 5 тамызында суға түсіріліп, 1936 жылдың қазанында аяқталды. "Бенарес" деп аталған кеме 155 метр (509 фут) ұзын, 19 метр (62 фут) ені және 9 метр (30 фут) сусымасы болды. Оны үш бу турбинасымен қозғалтты, оларды Cammell Laird компаниясы жеткізді. Турбиналар мұнаймен жұмыс істеді және бір редукциялық беріліс арқылы бір бұранданы айналдырды. Ұлыбританияның ресми нөмірі 164096, ал шақыру белгісі GZBW болды. 1940 жылдың мамырында Ellerman Lines компаниясы өзінің ең ірі үш жолаушы кемесін – "Бенарес" және "Сити оф Симла" кемелерін CORB ұйымына балаларды эвакуациялау үшін берді. Бұл үш лайнер соғысқа дайындалды, ал тамыз айына қарай "Бенарес", "Симла" және "Париж" кемелері қызметке дайын болды. Бұл "Бенарес" кемесінің Атлантика мұхитын алғашқы рет кесіп өтуі болды. 1940 жылдың 10 қыркүйегінде "Париж" 45 CORB баласымен бірге Кейптаунға бағыт алды.

Соңғы сапар

1940 жылы 13 қыркүйекте «Бенарес» кемесі Ливерпульден Монреаль бағытындағы OB 213 конвойымен 408 адамды алып жолға шықты, оның ішінде 90 CORB баласы (5-15 жас аралығындағы), оларды сүйемелдеген он адам (3 еркек, 7 әйел), 91 жол төлемімен сапар шеккен жолаушы (оның ішінде он бала және қырық үш әйел), 6 конвой өкілі, 168 үндістандық Ласкар (кемедегі тамақ қызметін португалдық Гоадан келгендер атқарды) және 43 британдық экипаж мүшесі (оның ішінде бес әйел) болды. CORB балаларының кейбіреуін толыққанды босқындар деп санауға болады. Басқа балалардың «ардагерлері» деп атаған екі бала – Патриция (Пэт) Аллен (Ливерпульден), он екі жаста, және Майкл Брукер (Кенттен), он жаста, 321 CORB баласын, 31 сүйемелдеушіні, 255 басқа жолаушыны және 273 экипаж мүшесін тасымалдаған «Волендам» кемесіне жасалған U қайығының шабуылынан аман қалған. U 60 қайығы 1939 жылы жасалған. Ол «Волендамға» екі торпедамен шабуыл жасады, олардың тек біреуі ғана жарылды. Екіншісі кейін кеменің алдыңғы бөлігінен табылған. Кеме батпады, бірақ барлық жолаушылар он сегіз құтқару шалкегімен эвакуацияланды. Патриция Аллен үйіне келгенде үйінің қирағанын, ал Майкл Брукердің үйінде жарылмаған бомба бар екенін білді. Ол Германиядағы көшелерде католиктердің, еврейлердің, славяндардың және басқа да «төмен дәрежелі» деп есептелген ұлттардың әскерлермен өлтіру үшін немесе өлім лагерьлері мен концлагерьлерде жұмыс істеуге алып кететінін есіне алды. Жолаушылардың арасында, оның онға жуығы азаматтардың жас ұлдары мен қыздары болды, британдық парламентарий, полковник Джеймс Болдуин Уэбб, Қызыл Крестке көмектесу үшін Канадаға бара жатқан еді. Он бес жасар Энтони Квинтон анасы Летициямен бірге саяхаттап келе жатқан, оның анасы соғыстан қашып, Канадаға қосылуға шақырған («Сендер онда керексіздер», - деп жазған ол оларға).

Суға бату

17 қыркүйектің кешкісінде "Сити оф Бенарес" кемесі U 48 қайығымен көрінді, оған капитан-лейтенант Генрих Блейхродт басшылық етіп тұрды. Ол сағат 22:00-де кемеге екі торпеда атты. Екі торпеда да өтпеді, ал 17 қыркүйек күні сағат 22:01-де U қайығы тағы бір торпеда атты. Торпеда сағат 22:03-те кеменің кормасына тиді, нәтижесінде 31 минут ішінде кеме батып кетті. Ол Роколлдан батысқа қарай 253 миль, ал ең жақын қоныстанған жерден 630 миль қашықтықта жатқан еді. Торпеда соққаннан кейін он бес минут өткен соң капитан кемені тастап кетуге бұйрық берді, бірақ кеменің екі жағындағы құтқару шалкелерін түсіру қиын болды (кемедегі он екі шалкеден тек біреуі дұрыс түсірілді). 24 сағаттан кейін оқиға орнына жетіп, 105 адамды құтқарып, Гринокке жеткізді. Құтқарылғандардың арасында 21 әйел, 7 бала (төрт ұл, үш қыз) және 6 жолаушы бала (үш ұл, үш қыз) болды. Үш адамнан тұратын бір отбасы толығымен аман қалды (Барбара, Дерек және Соня Бех, сәйкесінше 14, 9 және 11 жастағы, анасы Маргаритамен бірге). Бірге саяхаттаған үштен астам адамнан тұратын басқа отбасылар мен топтардың барлығы қаза тапты: барлық Гриммондар, CORB бағдарламасымен саяхаттаған үш Пью бауыр, CORB бағдарламасымен саяхаттаған үш Бизли әпке, CORB бағдарламасымен саяхаттаған үш Мосс әпке, жеке саяхаттаған үш Кроасдейл, Фрэнк Чоат (онының әйелі мен балалары аман қалды), ал Пэт Булмер тобынан жалғыз аман қалған адам болды (онының анасы мен мектептегі досы қаза тапты, бәлкім 1-құтқару шалкесінде). Шабуыл кезінде басқа да кеме торпедаланды. "Харакейн" экипажы құтқару шалкесінің "Маринадан" келгенін білмеді, бірақ олар құтқару шалкелері мен салдарды іздеуді жалғастырды. 12-құтқару шалкесі "Харакейн" экипажының мүшесі Патрик Флетчер ұйымдастырған "іздеу аймағынан" шығып кетті, бірақ түн түсіп, "Харакейн" іздеуді тоқтатты. 12-құтқару шалкесі теңіздің құрбаны болды деп болжалды. Нәтижесінде 12-құтқару шалкесі теңізде жалғыз қалды. Ондағы жолаушыларда үш аптаға жететін азық-түлік болды, бірақ су тек бір аптаға ғана жететін. Шалкеде 32 ласкар экипаж мүшесі, Боддан Нагорски (жолаушы), бес британдық экипаж (төртінші офицер Рональд Купер, сигналшы Джон Мэйхью, стюард Джордж Пурвис, пулеметші Гарри Пирд және кадет Даг Кричли), сүйемелдеушілер Мэри Корниш және отец Рори О'Салливан, сондай-ақ CORB бағдарламасы бойынша эвакуацияланған алты ұл болды: Кеннет (Кен) Спаркс (13 жастағы), Гарри Фредерик (Фред) Стилс (11 жастағы), Уильям (Билли) Шорт (9 жастағы), Дерек Капел (12 жастағы), Пол Ширинг (11 жастағы) және Говард Клейтор (11 жастағы). Олар Атлант мұхитында сегіз күн бойы ағысып, содан кейін австралиялық Билл Гаринг басқарған Корольдік әскери әуе күштерінің "Шорт Сандерленд" ұшағымен көрілді, содан кейін конвойдың сүйемелдеуші кемесімен құтқарылды. Соңында 90 баланың 77-сі құтқару шалкелерінде суықтан қаза тапты, кеме батқанда қаза тапты немесе теңізде жоғалып кеткен деп есептелді. Үш бала "Харакейн" кемесіне мінгенде қайтыс болды (олар 5 жасар Алан Капель, 10 жасар Дерек Карр және 10 жасар Терренс Холмс). Жарылыста бір бала қаза тапты. Кемедегі 119 баланың 100-і шабуыл кезінде қаза тапты. Суға бату оқиғасы қырғи қабақ соғысқа ұласты: одақтас елдер немістердің "варварлық" әрекеттерін сынады, ал суға бату кезінде балаларын жоғалтқандарға көңіл жасыды және қолдау көрсетті. Немістер шабуылды заңды әскери нысанаға қарсы жасалған деп қорғады және неміс үкіметі қайта-қайта ескертулер берген кезде, британ үкіметі соғыс аймақтарында мұндай кемелерге балаларға жол бергені үшін кінәлі деп мәлімдеді. Олар Болдуин Вебб пен Олден Американы соғысқа кіруге көндіру мақсатымен Америкаға бара жатқанын және "Бенарес" қаласы өзінің қайту сапарында Ұлыбританияға соғыс материалдарын тасымалдау үшін пайдаланылатынын мәлімдеді. CORB директорлары бағдарламаны жалғастыруға үміттене отырып, суға бату туралы есеп ұсынды, онда болашақ операцияларға арналған ұсыныстар жасалды, оның ішінде Солтүстік Атлантика бағытында жылдам көліктер мен эскорттарды пайдалану және эвакуация бағдарламасын Австралия, Үндістан және Оңтүстік Африкаға бағыттарда шоғырландыру, онда ауа райы жақсы және жаудың теңіз асты кемелері аз болды. Адмиралтейство жылдам эскорт пен кемелер жеткіліксіз екенін атап өтті, ал қоғамдық пікір одан әрі қайғылы оқиғалардан қорқып, шетелдегі эвакуацияны жалғастыруға қарсы болды. Уинстон Черчилль де эвакуация жауларға көмек пен жұбаныш береді деп сеніп, бұл жобаға қарсы шықты. Үкімет CORB бағдарламасын тоқтату туралы мәлімдеді, ал қазір кемеге шығуға дайындалып жатқан барлық балаларға үйлеріне қайтуға бұйрық берілді. Блейхродт соғыстан кейін "Бенарес" қаласының батуына қатысқан әскери қылмыстар бойынша сотталды. Ол балалардың кемеде болғанын білмейтінін мәлімдеді, оның әрекеттері әскери саясат шегінде болды деп айтты. Алайда, U 48 экипажының мәлімдемесіне сәйкес, Блейхродт кемеде балалар болғанын естігеннен кейін есін жимай қалды. Ол теңізге шыққанда психикалық күйзеліске ұшырады деген хабар бар. U 48 экипажының бірнеше мүшелері, соның ішінде радио операторы, кемеде балалар болғанын білгеннен кейін өкініш пен таңқалу сезімдерін білдірді. "Сити оф Бенарес" кемесі Джеймс Хенеганның "Wish Me Luck" кітабының оқиғасы, Ливерпульден қауіпсіздікке жіберілген ұлдың тарихы. Никола Маккартнидің "Lifeboat" пьесасы Бесс Уолдер мен Бет Каммингс есімді "Сити оф Бенарес" кемесінен аман қалған екі адамның тарихын айтады. Джанет Мензис "Children of the Doomed Voyage" (Wiley, 2005. ISBN 978 0 470 01887 3) кітабын жазды. Кітапта аман қалғандардың және құтқарушылардың баяндамаларымен бірге сол түні болған оқиғалар мен трагедиялар туралы айтылады. Том Нагорски "Miracles on the Water: The Heroic Survivors of a World War II U Boat Attack" (Hyperion Books: New York, 2006) кітабын жазды, онда шабуыл мен лайнер "SS City of Benares" батуына байланысты оқиғалар мен адамдар туралы куәгерлердің баяндамалары жинақталған. Оның әкесі, поляк эмигрант және дипломат, сол түні аман қалған еді. Майкл Ренниге, эвакуацияланған бірнеше баланы құтқарып, шаршап қайтыс болған сүйемелдеушіге арналған ескерткіш лондондық Hampstead Garden Suburb-тағы St Jude Hill шіркеуінде орналасқан. Уолтер П. Стармер салған картина викарий ұлының өмірінің соңғы сәттерін бейнелейді. "Сити оф Бенарес" апаты туралы көрме Sunderland Volunteer Life Brigade Watch House and Museum-да орналасқан. Шабуыл актриса және өнертапқыш Хеди Ламарды теңіздік торпедаларды басқару үшін жиілік спектрін тарату жүйесін жасауға және патентеуге шабыттандырды. Бүгінгі күні бұл технология Wi-Fi, Bluetooth және басқа да коммуникациялық технологиялардың негізі болып табылады. Аманда Уэст Льюис жазған "September 17" (2013) кітабы Бесс Уолдер, Кеннет Спаркс және Соня Бех есімді үш баланың тарихын, нақты оқиғаларды пайдалана отырып, ойдан шығарылған әңгімелер арқылы баяндайды. Сьюзан Худ жазған "Lifeboat 12" балалар кітабы (2018) "ұмытылған" 12-құтқару шалкесінен аман қалған Кеннет Спаркс туралы айтады. Дебора Хейлигман жазған "Torpedoed: The True Story of the World War II Sinking of "The Children's Ship"" (2019) кітабы "SS City of Benares" кемесіндегі көптеген балалардың тарихын және кеме батқандағы олардың тәжірибесін баяндайды. 2019 жылы "Сити оф Бенарес" кемесінде қаза тапқан 9 жасар Одри Мэнсфилд туралы әңгіме Antiques Roadshow бағдарламасында көрсетілді. Салдарға қатысты құжаттарды сарапшы Билл Харриман көрсетті.

Late in the evening of 17 September, City of Benares was sighted by U 48, commanded by Kapitänleutnant Heinrich Bleichrodt, who fired two torpedoes at her at 10:00 PM. Both torpedoes missed, and at 10:01 PM on 17 September, the U boat fired another torpedo at her. The torpedo struck her in the stern at 10:03 PM, causing her to sink within 31 minutes, 253 miles west southwest of Rockall and 630 miles from the nearest inhabited land. Fifteen minutes after the torpedo hit, the captain ordered the vessel abandoned, though there were difficulties with lowering the lifeboats on each side of the ship (only one lifeboat of twelve aboard were lowered correctly). arrived on the scene 24 hours later, picked up 105 survivors, and landed them at Greenock. Among the survivors were 21 women, seven CORB children (four boys and three girls), and six fare paying passenger children (three boys and three girls). Only one family that included more than three people completely survived (Barbara, Derek, and Sonia Bech — aged 14, 9, and 11 — with their mother, Marguerite). Of the other families or groups of passengers travelling together that contained more than three people, all the Grimmonds died, all three Pugh brothers (travelling with CORB) died, all three Beasley sisters (travelling with CORB), all three Moss sisters (travelling with CORB), all three Croasdailes (travelling privately), Frank Choat died (his wife and children survived), and Pat Bulmer was the only survivor of her group (her mother and school friend both died, likely in the capsizing of Lifeboat 1). During the attack, was also torpedoed. Hurricanes crew was unaware that the lifeboat was from Marina, but it was still searching for lifeboats and rafts. Lifeboat 12 had drifted out of the "search box" organized by a Hurricane crew member named Patrick Fletcher, but night came and Hurricane abandoned its search. It was assumed that Lifeboat 12 had been overcome by the seas. As a result, Lifeboat 12 was left alone at sea. Its passengers had three weeks' supply of food but enough water for only one week. In the lifeboat were about 32 lascar crewmen, Bohdan Nagorski (a paying passenger), five British crew (Fourth Officer Ronald Cooper, Signalman John Mayhew, Steward George Purvis, Gunner Harry Peard, and Cadet Doug Critchley), escorts Mary Cornish and Father Rory O'Sullivan, and six evacuee boys from the CORB programme — Kenneth (Ken) Sparks (aged 13), Harry Frederick (Fred) Steels (aged 11), William (Billy) Short (aged 9), Derek Capel (aged 12), Paul Shearing (aged 11), and Howard Claytor (aged 11). They spent eight days adrift in the Atlantic Ocean, before being sighted by a RAF Short Sunderland, piloted by Australian Bill Garing, and then rescued by convoy escort In the end, of the 90 children, 77 died of exposure on lifeboats, died in the sinking, or were missing presumed lost at sea. 3 children taken aboard Hurricane died (these were Alan Capel, aged 5; Derek Carr, aged 10; and Terrence Holmes, aged 10). One boy had been killed in the explosion. 100 of the 119 children aboard were killed in the attack. The sinking was controversial: the Allied powers criticised the "barbaric" actions of the Germans, and there was an outpouring of sympathy and support for those who had lost children in the sinking. The Germans defended the attack as being on a legitimate military target, and insisted that the British government was to blame for allowing children to travel on such ships in war zones when the German government had issued repeated warnings. They claimed that Baldwin Webb and Olden were travelling to America with the aim of persuading the United States to enter the war, and that City of Benares would be used to transport war materiel back to Britain on her return voyage. The directors of the CORB were hopeful that the programme could be continued, and presented a report into the sinking which made recommendations for future operations, which included the use of faster transports and escorts on the North Atlantic routes, and the concentration of the evacuation programme on routes to Australia, India and South Africa, where the weather was better and there were felt to be fewer enemy submarines. The Admiralty pointed out that there were too few fast escorts and ships available, and public opinion was opposed to the continuation of overseas evacuation, fearing further tragedies. Winston Churchill also opposed the scheme, believing evacuations gave aid and comfort to the enemy. The government announced the cancellation of the CORB programme, and all children who were currently preparing to sail were ordered to disembark and return home. Bleichrodt was tried for war crimes related to the sinking of City of Benares, after the war. He denied any prior knowledge of the presence of children, stating his actions were within the bounds of military policy. However, according to the crew of U 48, Bleichrodt never recovered after hearing that there were children aboard. Reportedly, the next time he went to sea, he had a mental breakdown. Several of the crew of U 48, including the radio operator, later expressed their shock and regret once it became known that the ship they had sunk had been carrying children. City of Benares is the setting of the book Wish Me Luck by James Heneghan, the story of a boy from Liverpool being sent away to safety on City of Benares. The play Lifeboat by Nicola McCartney tells the story of Bess Walder and Beth Cummings, two survivors of City of Benares. Janet Menzies wrote Children of the Doomed Voyage (Wiley, 2005. ISBN 978 0 470 01887 3). The story tells the events and tragedies that night in the survivors own words, plus their rescuers stories. Tom Nagorski wrote Miracles on the Water: The Heroic Survivors of a World War II U Boat Attack (Hyperion Books: New York, 2006. ) collecting eyewitness accounts about the people and events connected with the attack and sinking of the liner SS City of Benares. His grandfather, a Polish émigré and diplomat, was one of the adult survivors. There is a memorial to Michael Rennie, an escort who died of exhaustion after rescuing several evacuee children, in the Church of St Jude on the Hill, Hampstead Garden Suburb, London NW11. A painting by Walter P. Starmer represents the last moments in the life of the vicar's son. An exhibit about the City of Benares disaster is in Sunderland Volunteer Life Brigade Watch House and Museum. The sinking reportedly inspired actress and inventor Hedy Lamarr to develop and patent a system of spread spectrum radio as a means to guide anti ship torpedoes. The concept is today the basis of Wi Fi, Bluetooth, and other communications technology. The book September 17 by Amanda West Lewis (published 2013), tells the story of three children, Bess Walder, Kenneth Sparks, and Sonia Bech, using real events, but fictional conversations. The children's book Lifeboat 12, by Susan Hood (published 2018), tells the story of Kenneth Sparks, one of the children who survived from the "forgotten" Lifeboat 12. The book Torpedoed: The True Story of the World War II Sinking of "The Children's Ship" by Deborah Heiligman (published 2019) tells the story of many children aboard SS City of Benares and their experience of the sinking and the subsequent night and rescue. In 2019 the story of 9 year old Audrey Mansfield, who died on City of Benares, featured on the Antiques Roadshow. Expert Bill Harriman was shown a collection of papers related to her voyage and death.