Кіріспе

Гүлді өсімдіктер отбасы

Myristicaceae – Африка, Азия, Тынық мұхиты аралдары мен Америкаға тән гүлді өсімдіктер отбасысы, көптеген таксономистер тарапынан мойындалған. Оны кейде ең танымал өкілі – мұскат жаңғағы және маце дәмдеуіштерінің көзі болып табылатын Myristica fragrans түрінің құрметіне «мұскат жаңғағы отбасысы» деп атайды. Ең белгілі туыстар – Азиядағы Myristica және Неотропикадағы Virola. Отбасы шамамен 21 туыстан тұрады, олардың ішінде тропикалық ормандарда кездесетін 520-ге жуық ағаш, бұта және сирек лианалар (Pycnanthus) бар. Көптеген түрлер үлкен ағаштар болып табылады және ағаш өңдеу өнеркәсібінде құнды саналады.

Сипаттама

Олар әдетте қызғылт шырыны бар және ерекше пагода тәрізді өсімдіктер (миристикацеоздық тармақтану деп аталады), онда көлденең тармақтану тек түптің негізгі осьіндегі белгілі бір түйіндерде ғана кездеседі, әр түйін бұтақтанудың болмауымен үлкен аралықпен бөлінеді. Endocomia және кейбір Iryanthera түрлерінен басқа, барлық туыстар екі үйлі болып келеді. Ішкі қабығы көбінесе қызғылт немесе ашық түсті болады, кейіннен тотығып өзгереді. Кесілгенде, ағаштан қызыл немесе апельсин түсті шайыр шығады; сабақтары мен жас бұтақтарынан көбінесе хош иісті, мөлдір шырын шығады. Жапырақтары әдетте хош иісті, дәмді, жылтыр, қою жасыл, қарапайым, бүтін, екі қатарлы орналасқан, астың жағы көбінесе ақшыл немесе томентті, қара қоңыр ұсақ нүктелермен немесе оларсыз, әдетте алтын сарыдан қызылға дейінгі күрделі, түйілген түктермен жабылған. Гүлдері әдетте кішкентай, өте редуцированған, иісті, 3-5 тепалдан тұрады, ішкі гүл жапырақшалары ақшыл жасыл, сары, қызғылт сары, қызғылт қоңырдан тоңған қоңырға дейін, қолтық гүлшоғырлары немесе тармақталмаған, түйіндей құрылымдарда (Knema сияқты) орналасқан. Әйел гүлдері аталық гүл тозаңдықтарынан мүлдем құрылмайды, аналық мойындары көбінесе бөлінген. Еркек гүлдері біріккен аталықтарымен синандрий құрайды. Аңғайы моносулькатты, көбінесе қайық тәрізді. Жемісі - былғары қабықты, ашылатын қапсула, беті түкті немесе түксіз, бір тұқымды, тұқымның қабығы бар немесе жоқ; қабық болғанда, ол әртүрлі тілімделген немесе тұтас болады. Көптеген туыстарда тұқым қабығы қызыл түсті, бірақ ол қызғылт немесе ақ, мөлдір болуы мүмкін. Бір тұқымның эндоспермі қайта өседі және түсі біркелкі немесе сирек қара дақтармен (Compsoneura) боялған. Отбасының көптеген түрлері өте күрделі фитохимиялық құрамына ие, көптеген түрлердің жапырақтарынан, қабығынан, жемістерінен, тұқым қабығынан және тұқымдарынан көптеген қосылыстар сипатталған.

Таксономия

2016 жылғы APG IV жүйесінде Myristaceae магнолиалар тәртібіндегі магнолиидтар кладында орналасқан. Отбасыға жатқан туыстар келесі кладограммада көрсетілгендей байланысты:

Экология

Myristicaceae ылғалды жазық ормандарда, батпақ ормандарда, тауалды ормандарда және бұлтты ормандарда 2100 метрге дейінгі биіктікте кездеседі. Бұл отбасы көрсететін кейбір анатомиялық белгілер, бұрын олар ксерик (құрғақ) ортада өмір сүре алғандығын ұсынады, бірақ қазір олардың түрлері тропикалық жаңбырлы ормандармен байланысты. Бұл түрлер гүлдеуді түнгі уақытта жүзеге асырады, ал тозаңдау көбінесе Anthicidae тұқымдасына жататын, құмырсқаларға ұқсайтын және тозаңды жейтін кішкентай қоңыздар арқылы жүзеге асырылады (мысалы, Myristica fragrans, мүмкін, Formicomus braminus қоңызымен тозаңдалады). Қоңыздарды тартатын күшті гүлді хош иіс, аталықтың қосылыстарының ұштарынан шығады. Дегенмен, Myristica-ны, ықтимал, нағыз құмырсқалар тозаңдатады, бұл мүрмекофилияның бір түрі. Жаңа Гвинеяның бірнеше Myristica түрлерінде құмырсқалар мекендейтін қуыс сабақ кеңейтімдері пайда болған. Бұл мүрмекофилия деп аталатын өзара пайдалы қарым-қатынасты жеңілдетеді және Cecropia-ға ұқсас.

Қолданылуы

Отбасының ең маңызды өнімдері – мұскат жаңғағы және мацце дәмдеуіштері, екеуі де Молукка аралдарының түпкілікті ағасы – Myristica fragrans-тың тұқымы мен арилден алынады. Кейбір Амазония тайпалары қолданатын, галлюциногенді (триптаминнің туындысын қамтитын) түйіршік Вирола элонгата және оған жақын түрлердің қабығынан жасалады. Азия мен Американың кейбір түрлерінің ағашы жергілікті саудада қолданылады, мысалы, Оңтүстік Америкада Otoba parvifolia.

Уыттылық

Myristicaceae тұқымдасының эфир майлары Streptococcus mutans-қа қарсы саңырауқұлаққа қарсы және антимикробтық әсерге ие. Кейбір туыстардағы, мысалы Virola-дағы ағаш қабығының қою қызыл шайырында бірнеше есірткі әсер ететін алкалоидтар бар. Миристицинмен улану құрысуларды, жүрек қағудың тездігін, лоқсығуды, соңында дегидратацияны және бүкіл денедегі ауыруды тудыруы мүмкін. Ол сондай-ақ күшті санасыздық тудыратын зат ретінде белгілі, және адамдарда миристицинмен уланудан кейбір өлім жағдайлары тіркелген.

Қалдық деректері

Оңтүстік Англияның ерте эоцендік Лондон саз флорасынан табылған †Myristicacarpum chandlerae тұқымының қазба қалдығы Myristicaceae тұқымдастарының ең ерте белгісі болып табылады.