Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гавар ( ) – Армениядағы қала, Гавар қауымдастығы мен Гегаркуник облысының әкімшілік орталығы. Ол Севан көлінің батысында, Гегам тауларының арасында, теңіз деңгейінен орташа еңіздігі 1982 метр биіктікте орналасқан. Елорда Ереваннан шығысқа қарай 98 шақырым қашықтықта орналасқан қаланың 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 20 765 адамды құрады. 2016 жылғы ресми есеп бойынша Гавардың халқы 19 500 адамды құрайды. Гавар – Армян Апостолдық Шіркеуінің Гегаркуник епархиясының тамыр орны.
Gavar ( ) is a town in Armenia serving as the administrative centre of the Gavar Municipality and the Gegharkunik Province. It is situated among the high mountains of Gegham range to the west of Lake Sevan, with an average height of 1982 meters above sea level. Located 98 kilometers east of the capital Yerevan, the town had a population of 20,765 as per the 2011 census. As per the 2016 official estimate, the population of Gavar is 19,500. Gavar is the seat of the Diocese of Gegharkounik of the Armenian Apostolic Church.
Этимология
Қала 1959 жылға дейін Нор-Байазет (Նոր Բայազետ) немесе Ново-Байазет (Lang ru) деп аталды, бұл атау Батыс Арменияның Баязет қаласының (тарихи атаулары Даройнк және Аршакаван) құрметіне берілген. 1959 жылдан 1995 жылға дейін қала большевиктік революционер Камоның (Симон Тер-Петросян) есімімен Камо деп аталды. 1995 жылдың 4 желтоқсанында қала армян тілінде "аудан" деген мағына беретін Гавар деген ежелгі атына қайта ауыстырылды. Дегенмен, Гавар 19 ғасырдан бері халық арасында Киавар (Քյավառ) деп белгілі.
The town was known as Nor Bayаzet (Նոր Բայազետ) or Novo Bayazet (Lang ru) until 1959, named after the Western Armenian town of Bayazet (historically known as Daroynk and Arshakavan). Between 1959 and 1995, the town was known as Kamo, named after the Bolshevik revolutionary Kamo (Simon Ter Petrosian). On December 4, 1995, the town was renamed back to its ancient name of Gavar, meaning county in the Armenian language. However, Gavar is colloquially known as Kyavar (Քյավառ) since the 19th century.
Мәдениет
Гаварда тарих мұражайы, мәдениет сарайы, драма театры, көптеген қоғамдық кітапханалар және Ұлы Отан соғысы кезіндегі Екінші дүниежүзілік соғыстың құрбандарына арналған ескерткіш бар. Қалада 1923 жылы құрылған білім беру орталығы, 1945 жылғы музыка мектебі, 1970 жылғы мәдениет сарайы, 1982 жылғы өнер мектебі, 2002 жылғы қоғамдық кітапхана және 2010 жылғы Геворг Дабагян атындағы дудук арнайы мектебі орналасқан. Қала әкімдігі жастардың шығармашылық орталығын да басқарады. Гавар тұрғындарының көптеген шетелдегі азаматтар қолданатын Kyavar атты порталы бар. Жергілікті тұрғындар қала атын айтқанда, атының басындағы "g" дыбысының орнына "ky" дыбысын қолданатындықтан, портал осылай аталған.
Gavar has a history museum, a cultural palace, a drama theatre, many public libraries and monument dedicated to the victims of the Great Patriotic War during World War II. The town has an educational teaching centre (1923), school of music (1945), palace of culture (1970), school of art (1982), public library (2002), and a special school of duduk named after Gevorg Dabaghyan (2010). The municipality runs a youth creativity centre as well. Gavar has a portal which is used by many citizens abroad. The name of the portal is Kyavar, as the locals pronounce the name of the city with a "ky" sound instead of a "g" sound at the beginning of the name.
Ас мәзірі
Гавардың асханасы шығыс асханасының элементтерімен тығыз байланысты, түрлі дәмдеуіштер, көкөністер, балық және жемістердің алуан түрлі үйлесімдерімен ерекшеленеді. Гавардың ең сүйікті тағамы – Киавари Кюфтасы (Гавар кофтасы), ол пиязбен дәмделген фарштан жасалып, шарларға қалыпталып, содан соң суда қайнатылады. Оны кесіп, маймен безендіріп береді. Гавар тұрғындары барлық тағамды нанмен жеуді жақсы көреді, ал Гавардағы дәстүрлі нан түрлері – лаваш және матнакаш. Киавар баклавасы – жұқа фило қамырынан жасалған көп қабатты тәтті, ішіне жаңғақ пен қант салынып, ыстық бал құйылып аяқталады. 2017 жылдың маусым айында Ереван орталығында Гавардың дәстүрлі тағамдарын ұсынатын "Кьявари" атты алғашқы тамақтан алып кету орны ашылды.
The cuisine of Gavar is closely related with the oriental cuisine elements, characterized with various spices, vegetables, fish, and fruits combination. Kyavari Kyufta (kofta of Gavar), the town's most favourite dish, is made from minced meat spiced with onions and rolled into balls before boiling in water. Served in slices, it is garnished with butter. People of Gavar like to eat bread with almost everything, and the two traditional types of bread in Gavar are lavash and matnakash. The Kyavar baklava is a many layered pastry with tissue thin sheets of phyllo dough, filled with nuts and sugar and finished with a dousing of hot honey. In June 2017, the first take away restaurant called Kyavari was opened in the centre of Yerevan, offering traditional dishes from Gavar.
Көлік
Гавар қаласы солтүстік-шығыс Армениямен байланыстыратын M 10 тас жолында орналасқан. H 39 тас жолы Гаварды айналасындағы қалалар мен ауылдармен қосып тұрады. Гавар қаласының солтүстігінде совет заманынан бері әуежай бар.
Gavar is located on the M 10 Motorway that connects the town with northeastern Armenia. The H 39 Road connects Gavar with the surrounding town and villages. Gavar has an airstrip since the Soviet years, located to the north of the town.
Экономика
1950 жылы қала типті елді мекен мәртебесіне ие болғаннан кейін, қала Армения КСР-нің маңызды өнеркәсіптік орталықтарының біріне айналды. Онда "Камокабель" аталатын ірі электр кабельдері зауыты мен машина жасау орналымы болды. Бірақ 1991 жылы Армения тәуелсіздік алғаннан кейін, кеңес кезеңінің көптеген өнеркәсіптері күрт төмендеді. Дегенмен, жергілікті экономика жайлап жақсарып келеді, себебі көптеген жергілікті кәсіпкерлер Гаварға Ресейден оралып, жаңа инвестиция мүмкіндіктерін іздеп отыр. Қазіргі таңда Гаварда 1948 жылдан бері жұмыс істейтін "Гавар жиһаз зауыты", 1953 жылы құрылған және 2015 жылы қайта ашылған "Севан минералды су зауыты", 2002 жылы құрылған шабақ өңдеумен айналысатын "Aquatic LLC", 2006 жылы құрылған "Киркосян" жиһаз зауыты және газдалған су шығаратын "Шушан өндірістік кооперативі" орналасқан.
After being granted the status of an urban type settlement in 1950, the town became one of the major industrial centres of the Armenian SSR. It was home to a large electrical cable factory known as Kamokabel as well as a machines manufacturing plant. However, after the independence of Armenia in 1991, most of the Soviet era industry has dreadfully declined. However, the local economy is improving within slow rates as many native businessmen are returning to Gavar from Russia in the hope of finding new chances of investments. Currently, Gavar is home to the "Gavar Furniture Factory" since 1948, the "Sevan Mineral Water Plant" founded in 1953 (reopened in 2015), the "Aquatic LLC" for processed crayfish founded in 2002, the "Kirakosyan" furniture factory founded in 2006, and the "Shushan Production Cooperative" for soft drinks.
Қызметтер
Гаварда медициналық орталық, Халди деп аталатын орталық сауықтандыру үйі, Кьявар ТВ деп аталатын жергілікті телеарна және жергілікті армян банктерінің көптеген бөлімшелері бар.
Gavar has a medical centre, a central hotel known as Khaldi, a local TV station known as Kyavar TV and many branches of local Armenian banks.
Білім
Гавар қаласының қоғамында білім беру әлі де басты құндылықтардың бірі болып табылады. 1960 жылы 99% сауаттылық деңгейі тіркелген. Бүгінде Гавар қаласында тоғыз мемлекеттік білім беру мектебі, алты балабақша, төрт мамандандырылған техникалық колледж, бір спорт мектебі, екі музыка және өнер мектебі, ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға арналған бір арнайы мектеп және бір университет бар. Гавар мемлекеттік университеті Армения тәуелсіздік алғаннан кейін, 1993 жылы ашылды. Бес факультетімен Гавар университеті Гегаркуник облысының маңызды білім беру орталығы болып табылады. Университет филология, табиғат ғылымдары, гуманитарлық ғылымдар, экономика және педагогика мамандықтары бойынша білім береді. Қазіргі уақытта университетте 2400-ден астам студент оқып жатыр. Гавар арнайы мектебі – аймақтағы физикалық және ақыл-жақын мүгедектігі бар балаларға арналған жалғыз мектеп. Ол қазіргі уақытта серіктестері мен демеушілерінің көмегімен Армениядағы арнайы мектептердің ішінде жетекші оқу орны болуға бағытталған жақсарту және даму шараларын жүзеге асырып жатыр.
Education continues to be one of the main values in the society of Gavar. A literacy rate of 99% was reported as early as 1960. Nowadays, there are nine public education schools, six nursery schools, four specialized technical intermediate colleges, one sports school, two music and art schools, one special school for children with special educational needs and one university in the town of Gavar. The Gavar State University was opened in 1993 after the independence of Armenia. With its five faculties the Gavar University is a major educational centre for the entire province of Gegharkunik. The University provides degrees in Philology, Natural Sciences, Humanities, Economics and Education. Nowadays, more than 2,400 students are attending the university. The Gavar Special School is the only school for mentally and physically handicapped children in the region. It is currently carrying out steps towards improvement and development with the assistance of its partners and sponsors on its way to become a leading institution among the special schools in Armenia.
Спорт
Қалада футбол мен шахмат танымал. Гавар қаласының спорт мектебі 1971 жылы ашылды және қазіргі таңда көптеген командалық және жекелеген спорт түрлерінен, оның ішінде күрес, баскетбол, футзал, бокс, ауыр атлетика сияқты жаттығулар жүргізеді. Гаварлық Хованнес Гохарян 2009-2010 жылдары Армения ұлттық футбол құрамасында шабуылшы болып ойнады. 2011 жылдың желтоқсан айында белгілі армян футболшысы Хенрих Мхитарян, Армения футбол федерациясының (FFA) президенті Рубен Хайрапетянмен бірге қайырымдылық мақсатында қалаға келді.
Football and chess are popular in the town. The sports school of Gavar was opened in 1971 and currently provides trainings in many team and individual sports, including martial arts, basketball, futsal, boxing, weightlifting, etc. Hovhannes Goharyan from Gavar, has played as a striker for the Armenia national football team in 2009 10. In December 2011, the renowned Armenian player Henrikh Mkhitaryan visited the town along with the president of the FFA Ruben Hayrapetyan for charity purposes.