Алекс Кац: Америкалық суретшінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық суретші (1927 жылы туған)
суретші

Алекс Кац (24 шілде 1927 жылы туған) – американдық бейнелеу суретшісі, суреттерімен, мүсіндерімен және гравюраларымен танымал. 1951 жылдан бері Кацтың туындылары АҚШ-та және халықаралық деңгейде 200-ден астам жеке көрмеде және 500-ге жуық топтық көрмеде көрсетілді. Ол ірі көлемді суреттерімен әйгілі, олардың батыл қарапайымдығы мен жарқын түстері поп-арттың алға басушысы деп есептеледі.

Ерте өмір және мансап

Алекс Кац 1927 жылғы 24 шілдеде Нью-Йорк, Бруклинде еврей отбасында дүниеге келді. Ол Ресейде өзіне тиесілі зауытын Совет революциясы салдарынан жоғалтқан эмигранттың ұлы. 1928 жылы отбасы Куинс штатындағы Сент-Олбансқа көшіп өтті. 1946 жылдан 1949 жылға дейін Кац Нью-Йорктегі Купер Юнионында, ал 1949 жылдан 1950 жылға дейін Мэн штатындағы Скоухеган сурет және мүсін мектебінде оқыды. Скоухеган оны тірі табиғаттан сурет салумен таныстырды, бұл оның суретші ретінде дамуында шешуші рөл атқарды және бүгінгі күнге дейін оның жұмысының маңызды бөлігі болып табылады. Кац Скоухеганның plein air суреті оған "өмірімді суретке арнауға себеп болды" дейді. Жыл сайын маусымның басынан қыркүйектің ортасына дейін Кац Соходағы студиясынан Мэн штатының Линкольнвилл қаласындағы 19 ғасырлық ағаш үйге көшіп келеді. 1954 жылдан бері Линкольнвиллде жазғы тұрғын болған ол жергілікті Колби колледжімен жақын қарым-қатынас орнатқан. 1954 жылдан 1960 жылға дейін ол көптеген шағын коллаждар, Мэн пейзаждары және кішкентай фигуралар жасады. 1957 жылы галерея ашылуында Нью-Йорк университетінде биологияны оқыған Ада Дель Моромен танысты. Оның туындылары қарапайым көрінеді, бірақ Кацтың сөзіне сүйенсек, олар оның мінез-құлқына сай, көбірек абстракцияланған. "Мен бұрын жасалған нәрселерді істегім жоқ. Ал әсіресе, мен сюжеттік суреттерді ұнатпаймын".

Жұмыс

Кац 1980-ші жылдары зор даңққа ие болды. Ол ірі көлемді суреттерімен әйгілі, олардың айқын қарапайымдылығы мен жарқын түстері бүгінде поп-арттың алға басушысы деп есептеледі.

Көркемдік стилі

Кацтың суреттері портрет және пейзаж жанрларына шамамен тең бөлінеді. 1960 жылдан бері ол Нью-Йорктің көріністерін (әсіресе Сохо ауданындағы жақын маңдағы жерлерді) және Мейн штатының пейзаждарын суретке түсірді, онда ол жыл сайын бірнеше ай өткізеді. Сонымен қатар, ол отбасы мүшелерінің, суретшілердің, жазушылардың және Нью-Йорк қоғамының белгілі тұлғаларының портреттерін жасайды. Оның суреттерін түстер мен формалардың жазықтығы, сызықтардың қарапайымдылығы және салқын, бірақ тартымды эмоционалдық бейтараптығы сипаттайды. Жапон суретшісі Китагава Утамароның ксилографиясы (ағашқа қашап жасалған суреттер) оның шабытының маңызды көзі болып табылады. 1960 жылдардың басында, кино, теледидар және жарнамалық плакаттардың ықпалымен Кац ірі масштабты суреттер салуды бастады, көбінесе кескіндері күрт қиылып, ерекшеленіп тұратын суреттер жасады. 1958 жылы үйленген Ада Кац оның мансабы бойында 250-ден астам портреттің нысаны болды. Үлкен суретін жасау үшін Кац картонға суретшінің кішкентай эскизін маймен салады; модельдің отыруы бір жарым сағатқа созылуы мүмкін. Содан кейін ол қарындашпен немесе көмірмен кішкентай, егжей-тегжейлі сурет салады, ал модель түзетулер енгізу үшін қайта келуі мүмкін. Кейін Кац суретті "эскизге" көшіреді, кейде проекторды пайдаланады, және оны "ұнтақтау" әдісі арқылы үлкен кенепке көшіреді – бұл Ренессанс суретшілері қолданған техника, онда боялатын бетке композицияны қайта жасайтын үшін карикатураға кішкентай тесіктер арқылы ұнтақталған пигмент себіледі. Кац барлық түстерін алдын ала араластырып, щеткаларын дайындайды. Содан кейін ол 6-7 сағатқа созылатын сеанста кенепті – ені 4 метр, биіктігі 2 метр немесе тіпті одан да үлкен – бояуға кіріседі. 1950 жылдардың соңынан бастап Кац кесілген панельдерге бояу техникасын әзірледі, алдымен ағаштан, содан кейін алюминийден, оларды "кескіштер" деп атады. Бұл туындылар мүсіндер сияқты кеңістікті иеленеді, бірақ олардың физикалық сипаттамалары суреттердегідей жазықтықта шоғырланған. Кейінгі жұмыстарында кескіштер кең, U пішіндес алюминий тұғырларға бекітіледі, жылы жарықтармен күшейтілген, кинематографиялық эффектісі бар. Көбінесе бұл туындылар бір фигураның басын алдыңғы және артқы жағынан немесе бір-біріне қарама-қарсы тұрған екі фигураны көрсетеді. 1964 жылдан кейін Кац топтағы адамдарды көбірек бейнелеуге көшті. Ол 1970 жылдарға дейін осы күрделі топтарды суретке түсіруді жалғастырды, өзін қоршаған суретшілер, ақындар, сыншылар және басқа да әріптестердің әлеуметтік ортасын бейнеледі. Ол 1960 жылдардың басында хореограф Пол Тейлор үшін декорациялар мен костюмдерді жобалай бастады және жылдар бойы бишілердің көптеген суреттерін жасады. "One Flight Up" (1968) – 60 жылдардың соңындағы Нью-Йорк зиялыларының жетекші тұлғаларының, мысалы, ақын Джон Эшбери, өнер сыншысы Ирвинг Сандлер және Энди Уорхолді қолдаған куратор Генри Гелдзалердің 30-дан астам портретінен тұрады. Әр портрет маймен, алюминийдің жұқа тілімдерінің екі жағына салынған, содан кейін суретшінің басы мен иығының пішініне сәйкес кесілген. Силуэттер негізінен төрт ұзын қатарға қарапайым металл үстелге орналастырылған. 1974 жылы Уитниде өткен көрмесінен кейін Кац пейзаждарға көбірек назар аударды, "Мен сіздің ішінде болатын ортаны жасаймын" деді. 1980 жылдардың соңында Кац өзінің жұмысында жаңа тақырыпты қолға алды: дизайнерлік киімдердегі модельдер, соның ішінде Кейт Мосс және Кристи Терлингтон.

Katz's paintings are divided almost equally into the genres of portraiture and landscape. Since the 1960s he has painted views of New York (especially his immediate surroundings in Soho) and landscapes of Maine, where he spends several months every year, as well as portraits of family members, artists, writers and New York society protagonists. His paintings are defined by their flatness of colour and form, their economy of line, and their cool but seductive emotional detachment. A key source of inspiration is the woodcuts produced by Japanese artist Kitagawa Utamaro. In the early 1960s, influenced by films, television, and billboard advertising, Katz began painting large scale paintings, often with dramatically cropped faces. Ada Katz, whom he married in 1958, has been the subject of over 250 portraits throughout his career. To make one of his large works, Katz paints a small oil sketch of a subject on a masonite board; the sitting might take an hour and a half. He then makes a small, detailed drawing in pencil or charcoal, with the subject returning, perhaps, for the artist to make corrections. Katz next blows up the drawing into a "cartoon", sometimes using an overhead projector, and transfers it to an enormous canvas via "pouncing"—a technique used by Renaissance artists, involving powdered pigment pushed through tiny perforations pricked into the cartoon to recreate the composition on the surface to be painted. Katz pre mixes all his colors and gets his brushes ready. Then he dives in and paints the canvas—12 feet (4 m) wide by 7 feet (2 m) high or even larger—in a session of six or seven hours. Beginning in the late 1950s, Katz developed a technique of painting on cut panels, first of wood, then aluminum, calling them "cutouts". These works would occupy space like sculptures, but their physicality is compressed into planes, as with paintings. In later works, the cutouts are attached to wide, U shaped aluminum stands, with a flickering, cinematic presence enhanced by warm spotlights. Most are close ups, showing either front and back views of the same figure's head or figures who regard each other from opposite edges of the stand. After 1964, Katz increasingly portrayed groups of figures. He would continue painting these complex groups into the 1970s, portraying the social world of painters, poets, critics, and other colleagues that surrounded him. He began designing sets and costumes for choreographer Paul Taylor in the early 1960s, and he has painted many images of dancers throughout the years. One Flight Up (1968) consists of more than 30 portraits of some of the leading lights of New York's intelligentsia during the late 1960s, such as the poet John Ashbery, the art critic Irving Sandler and the curator Henry Geldzahler, who championed Andy Warhol. Each portrait is painted using oils on both sides of a sliver of aluminum that has then been cut into the shape of the subject's head and shoulders. The silhouettes are arranged predominantly in four long rows on a plain metal table. After his Whitney exhibition in 1974, Katz focused on landscapes, stating, "I wanted to make an environmental landscape, where you were IN it." In the late 1980s, Katz took on a new subject in his work: fashion models in designer clothing, including Kate Moss and Christy Turlington.

Баспа жасау

1965 жылы Кац баспа өнерінде де өнімді мансапқа қадам басты. Кац литография, гравировка, жібек басу, ағаш өрнек және линолеум кесу әдістерінде көптеген басылымдар жасады, өмірі бойында 400-ден астам баспа басылымдарын шығарды. Венадағы Альбертина және Бостонның Көркем өнер мұражайы Кацтың баспа туындыларының толық жинағына ие. Альбертина 2011 жылдың күзінде баспа каталогын жариялауға дайындық жүргізіп жатыр. Пенсильвания университетінде қонақ суретші болып жұмыс істеген кезінде Кац жапон суретшісі және графикашысы Хитоси Наказатоға, ол Көркем өнер аспирантурасының доценті болған, бірнеше басылым жасау туралы ұсыныс жасады.

Мемлекеттік комиссиялар

1977 жылы Кацтан Нью-Йорк қаласындағы Таймс-сквер үстінде орналастырылатын жарнама тақтасы түріндегі жұмыс жасау сұранысты. 42-ші көше мен 7-ші даңғылдың қиылысында орналасқан жұмыс 23 әйелдің портреттік бастарынан тұратын фризден құралды. Әр портреттің биіктігі 6 метр, және ол Кацтың тірі кезде жасаған зерттеулеріне негізделген. Жарнама тақтасы RKO General ғимаратының екі жағында 75 метрге созылып, 18 метрлік мұнараның үстінде үш қабатқа дейін оралған. 1980 жылы Кац АҚШ Бас қызметтер басқармасының «Архитектурадағы өнер» бағдарламасы бойынша Нью-Йорк қаласындағы Фоли алаңындағы АҚШ прокурорының жаңа ғимараты үшін матаға салынған қабырғалық сурет жасауға шақырылды. Кардинал Хейс Плейс және Парк Роудағы Сильвио В. Молло ғимаратының ішінде орналасқан қабырғалық суреттің биіктігі 6 метр, ені 20 метр. 2005 жылы Кац United Technologies Corporation тапсырысымен және Creative Time ұйымдастырған «Paint in the City» атты қоғамдық өнер жобасына қатысты. Кацтың «Маған ертеңді бер» атты жұмысы Боуэри Бардың үстіндегі жарнама тақтасында 9 метр биіктікке және 16 метр ұзындыққа жетті. Шығыс ауданындағы Боуэри мен Шығыс Төртінші көшенің бұрышында орналасқан бұл жұмыс қолмен боялған және 2005 жылдың жазында орнатылды.

Ынтымақтастықтар

Кац 1960-шы жылдардан бері ақындар мен жазушылармен бірлесіп жұмыс істеп келеді, оның суреттері мен Тед Берриган, Энн Лаутербах, Картер Ратклифф және Жерард Маланга сияқты оның айналасындағы ақындардың өлеңдерін біріктіретін "Ақынның бейнесі" сияқты бірнеше атақты басылымдарды жасады. Ол ақын Джон Эшберимен де жұмыс істеді, 1966 жылы "Фрагмент" және 2005 жылы "Кома Беренис" атты жұмыстарды жарыққа шығарды. Ол Винсент Кацпен "Таңертеңгі діріл" және "Үйге жүзу" жобаларында жұмыстасты. Кац Билл Берксонның 28 өлеңімен бірге "Arion Press" басылымы үшін 25 гравюра жасады – "Глория". Ынтымақтастықта жұмыс істегендердің қатарында Роберт Крили, олармен бірге "Edges" және "Legeia: A Libretto" атты туындыларды жасады, сондай-ақ Кеннет Кох, олар "Interlocking Lives" жұмысын жасады. 1962 жылы Harper's Bazaar журналы жазғы маусымдық сән көрсетілімі үшін Кацтың көптеген ағаштан ойылған кескіндерін төрт беттік таралымға енгізді. Сансыз басылымдар Кацтың мансабының көп қырлылығын көрсетеді: Мэйн штатындағы Алекс Катцтан бастап, Фарнсворт өнер мұражайы шығарған, Ирландияның қазіргі заманғы өнер мұражайы басылған Алекс Катц Нью-Йорк каталогына дейін. 2008 жылы жарық көрген "Алекс Катц: Көру, сурет салу, жасау" атты еңбек, Кацтың сурет дайындау процесін – көміртегімен сурет салудан, кішкентай майлы эскиздерден және суретті канвасқа түсіру үшін үлкен эскиздерге дейін, сосын аяқталуына дейін толық сипаттайды. 2005 жылы Phaidon Press Картер Ратклиф, Роберт Сторр және Ивона Блэзвик авторы болған "Алекс Катц" атты суреттермен толықтырылған зерттеуді жариялады. 1989 жылы Parkett журналының арнайы саны Кацқа арналды, бұл оның қазіргі жас суретшілер мен өнершілер үшін маңызды нұсқаға айналғанын көрсетті. Франческо Клементе, Энцо Куччи, Лиам Гиллик, Питер Галли, Дэвид Салле және Ричард Принс жылдар бойы оның туындылары туралы эсселер жазып, немесе онымен сұхбаттар жүргізді.

Көрмелер

1951 жылдан бері Кацтың туындылары 200-ден астам жеке көрмеде және 500-ге жуық топтық көрмеде АҚШ-та және халықаралық аренада көрсетілді. 1998 жылы П.С. 1 заманауи өнер орталығында Кацтың пейзаждар картиналарының шолуы ұсынылды, онда қалалық немесе шабындық мотивтердегі 40-қа жуық лаконикалық картиналар қойылды. Кац Нью-Йорктегі Гладстон галереясымен, Лондондағы Тимоти Тейлор галереясымен және Париж/Зальцбургтегі Таддей Ропак галереясымен өкілдік етіледі. Браунмен жұмыс ілеуге дейін ол 10 жыл бойы Пас галереясымен, ал 30 жыл бойы Марлборо галереясымен өкілдік шарттарында болған. Алекс Кацтың гравюралары Еуропа бойынша Нюрнбергтегі Фрэнк Флюгель галереясы арқылы таратылады. Оның туындыларының ретроспективалық көрмесі қазіргі уақытта (маусым-қазан 2022) Испанияның Тиссен ұлттық мұражайында көрсетілуде, бұл Кацтың туындылары сол елде тұңғыш рет көрсетілгенімен келеді.

Жинақтар

Кацтың туындылары әлемнің 100-ден астам мемлекеттік мекемелерінің қорында сақталған, оның ішінде Гонолулу өнер мұражайы; Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайы; Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайы; Нью-Йорктегі Уитни американдық өнер мұражайы; Смитсонов институты, Вашингтон, округ Колумбия; Питтсбургтегі Карнеги өнер мұражайы; Чикаго өнер институты; Кливленд өнер мұражайы; Лондонның Тейт галереясы; Париждің Жорж Помпиду орталығы; Мадридтегі Королева София Ұлттық өнер орталығы; Токиодағы Метрополитен өнер мұражайы; Берлиндегі Ұлттық галерея; және Мюнхендегі Брандхорст мұражайы. 2010 жылы Энтони д’Оффэй Кацтың бірнеше туындыларын Шотландияның Ұлттық галереясына және Тейт мұражайына сыйға берді; олар Artist Rooms атымен белгіленген ұлттық гастрольдік бағдарлама аясында көрсетіледі. 2011 жылы Кац Бостонның Көркем өнер мұражайына 1971 жылғы "Раш" сериясын – алюминийден жасалған, адам басының нақты көлеміндегі 37 кесілген фигурадан тұратын туындысын сыйлады; бұл туынды фриз сияқты жеке кеңістікте орнатылған.

Тану

Өзінің мансабында Кац көптеген марапаттар алды, соның ішінде 1972 жылы Джон Саймон Гуггенхайм қорының сурет салуға арналған стипендиясы, ал 1987 жылы Пратт институтының Мэри Бакли жетістік сыйлығы және Квинс өнер мұражайының өмір бойы жеткен үлкен жетістіктері үшін сыйлығы. Чикаго адвокаттар қауымдастығы 1985 жылы Кацты қоғамдық жерлердегі өнерге арналған сыйлықпен марапаттады. 1978 жылы Кац АҚШ үкіметінен КСРО-мен білім беру және мәдени алмасу бағдарламасына қатысу үшін грант алды. Кац 1988 жылы Америка өнер және әдебиет академиясының мүшесі болып қабылданды, ал 1984 жылы Мэн штатындағы Колби колледжі мен 2005 жылы Нью-Йорк штатындағы Гамильтон қаласындағы Колгейт университетінен құрметті доктор дәрежесін алды. 1990 жылы ол Ұлттық дизайн академиясына қауымдасқан мүше болып сайланды, ал 1994 жылы толық академик атанды. 2001 жылы Берлиндегі Америка академиясында Филип Моррис атындағы ерекше суретші болып тағайындалды және 2000 жылы Купер Юнионның «Қала суретшісі» сыйлығына ие болды. Бұл құрметтің үстіне, 1994 жылы Купер Юнион өнер мектебі суретші және өнер сыншысы Мерлин Джеймс басқарған, суретшінің ұсынған он картинасын сатудан түскен қаражатпен қаржыландырылған Алекс Катц атындағы қонақ суретші кафедрасын құрды. 2005 жылы Кац Чикаго гуманитарлық фестивалінің бірінші Ричард Грей жылдық көркем өнер сериясының құрметті суретшісі атанды. 2007 жылы Нью-Йорктегі Ұлттық дизайн академиясының өмір бойы жеткен үлкен еңбегі үшін сыйлыққа ие болды. Одан басқа, ол Дженифер Бартлетт, Чак Клоуз, Франческо Клементе және Элизабет Мюррей сияқты суретшілердің көптеген туындыларын музей үшін сатып алды. 2004 жылы ол Колбиде Элизабет Пейтон, Питер Дойг және Мерлин Джеймс сияқты жас суретшілердің көрмесін ұйымдастырды, олар Кац белгілеген фигуративті аймақта жұмыс істеді. 2008 жылы Хайнц Петер Шверфель түсірген «Стиль туралы не айтуға болады? Алекс Кац: Суретшінің суретшісі» атты деректі фильмнің батыры болды.

Мұра

Кацтың жұмысы Дэвид Салл, Хелена Вурзель, Питер Холли және Ричард Принс сияқты көптеген суретшілерге, сондай-ақ Питер Дойг, Джулиан Опи, Лиам Гиллик, Элизабет Пейтон, Барб Янускьевич, Йохан Андерсон және Брайан Альфред сияқты жас суретшілерге ықпал еткені айтылады. Бұған қоса, ол жарнама және графикалық дизайн салаларында кеңінен таралған.