Табиғаттан тыс себептер

Кіріспе

1967 жылы П.Д. Джеймстің "Далглиш" романы

"Табиғи емес себептер" – ағылшын криминал жазушысы П.Д. Джеймстің детективтік романы. Адам Далглиштің басты рөлде ойнайтын үшінші кітабы 1967 жылы Ұлыбританияда Faber & Faber баспасымен, ал АҚШ-та Charles Scribner's Sons баспасымен жарық көрді. Осы жылы кітаптың жұмсақ мұқабалы басылымы да шықты. 1993 жылы роман теледидарға бейімделді.

Сюжет

Детектив Далглиш бірнеше күн тыныш демалуға үміттене, Монксмир деген шалғай теңіз жағасындағы Саффолк ауылындағы Джейн тәтесінің мүлігіне келеді. Мұнда басқа да мүлік иелері бар: жесір детектив-романшы Морис Сетон, драма сыншысы Оливер Латем, журнал редакторы Джастин Брайс, романтикалық романшы Селия Калтроп, зейнеткер Р. Б. Синклер, оның үш көрнекті романы отыз жыл бұрын жарық көрген, сондай-ақ мүгедек Сильвия Кедж, ол кейбірлеріне машинистка болып жұмыс істейді және шаруаға көмектеседі. Джейн Далглиш – құстарды зерттеуші, ал оның жүрегіндегі туысы – екі танымал өлең жинағының авторы. Бірақ ауылдағы тыныштықты бұзу үшін жақын арада Селия Калтроптың немересі Элизабет Марли, Кембридж университетінде оқитын қыз, және Морис Сетонның кіші туған інісі Дигби келеді. Дигби келгенде Морис Лондонға кетіпті, бірақ түні бойы Морис қайығы жағаға шығып, қолы жоқ романистің денесі ішінде табылады. Қайық туралы Монксмир тұрғындары ғана білгендіктен, бұл кісі өлтіру ісін жергілікті тергеуші инспектор Реклстың басшылығымен тергеуге алады. Далглиш іске араласпауды қалайды, бірақ ашылған қайшылықты дәлелдер оны жеке тергеу жүргізуге итереді. Әдеби ортаның өкілдері уақытының көп бөлігін бір-бірін мазақтаумен және қорлаумен өткізеді. Сетонның аяқталмаған романының беттері оның өліміне қатысты нәрсенің белгілерін береді. Сетон ақшасын әдеби жүлде тағайындауға жұмсауды жоспарлаған, бұл Дигби мен Селия Калтроп сияқты басқа да мүрагерлерді жоюға әкелген болар еді. Сонымен қатар, ол ұзақ жылдар бойы жүрек ауруынан қайтыс болғандай көрінеді. Далглиш Монксмирге оралғаннан кейін Дигбидің денесін құс бақылау станциясында табады, ол уланудан қайтыс болған. Сильвия Кедж тұратын коттеджге дауыл келгенде, Далглиш оның Латхамға шабуыл жасағанын көреді, ол оның жағдайын тексеруге келген еді. Кейін ол екеуіне де мушкетымен шабуыл жасайды, олар бәрі бірге шатырға шыққанда. Бірақ ол өзі құлап қалады, бірақ Далглиш оның мойнынан сөмкені тартып алғанға дейін. Сөмкеде Сильвияның Дигбимен бірге Сетонды ақша үшін өлтіруді жоспарлағанын айтқан таспа жазбасы бар. Соңында, Дебора Риско, Далглиштің бұрынғы романдарынан таныс романтикалық әйелі, оның шешімдерін күтуден шаршап, Америкада жұмысқа орналасқанын хабарлап жазады.

Detective Superintendent Dalgliesh arrives to spend what he hopes will be a quiet few days at his Aunt Jane’s property in the remote maritime Suffolk hamlet of Monksmere. Other property owners there include the widowed detective novelist Maurice Seton, drama critic Oliver Latham, magazine editor Justin Bryce, romantic novelist Celia Calthrop, the retired R. B. Sinclair whose three distinguished novels had been published thirty years before and the crippled Sylvia Kedge who acts as typist and helps around the house for some of these. Jane Dalgliesh is herself a respected ornithologist and her nephew is author of two well regarded collections of poetry. Others soon arrive to disturb the rural peace: Celia Calthrop's niece Elizabeth Marley, who is studying at Cambridge, and Maurice Seton's younger half brother Digby. Maurice is away in London when the latter arrives but Maurice's boat washes ashore overnight with the novelist's handless body inside. Since the existence of the boat was known only to those living in Monksmere, the murder is made a matter of local investigation under the direction of Detective Inspector Reckless. Dalgliesh would prefer to stay uninvolved but is drawn in to make enquiries of his own by the conflicting evidence that is uncovered. The literary community spends much of its time harassing and insulting each other. Pages of an unfinished novel by Seton seem to refer to the manner of his death. Seton had been discussing using his money to set up a literary prize, which would have cut out other beneficiaries, including Digby and Celia Calthrop. Ultimately, too, he appears to have died from a long established heart condition. After Dalgliesh gets back to Monksmere, he discovers Digby's body in a bird hide where he has died of poisoning. When a storm breaks out that threatens the cottage in which Sylvia Kedge lives, Dalgliesh arrives there to find she has already attacked Latham, who had come to check on her. Later she attacks both men with her crutches when they all climb out onto the roof. However, she herself falls to her death, but not before Dalgliesh has snatched a bag from around her neck. This contains a tape recording in which Sylvia boasts of having plotted with Digby to kill Seton for the sake of his money. At the very end Deborah Riscoe, Dalgliesh's romantic interest in previous novels, has grown tired of him making up his mind to propose and writes to say she has accepted a job in America.

Жауап

Бір сыншы "Табиғи емес себептер" туындысын "біршама көңіл көшірмейтін" деп тапты. Қатілдік әдісі де, оның себебі де қисынсыз әрі ықпалсыз. Тағы бір сарапшы мұны автордың жанрмен, оның лексикасымен және детективтік роман оқырманның күтулерімен ойын ойнауынан деп түсіндіреді. "Сюжеттік желінің, кейіпкерлердің және повествованиедің құрылысы повествование құрастыру процесіне метафикциялық көзқараспен нығайтылады, ал П.Д. Джеймс осы мүмкіндікті қылмыстық көркем әдебиеттің дәстүрлі элементтерін шақыру және деконструкциялау арқылы көркем әдебиеттің жасалма екенін ашу үшін пайдаланады".