Мәдениет пен психология: Өзара байланыс және әсер өтесуі

Кіріспе

Мәдениеттердің психологияны қалай көрсетуі және қалыптастыруы

Мәдениет психологиясы – мәдениеттердің өз мүшелерінің психологиялық процестерін қалай көрсетіп, қалыптастыратынын зерттейтін ғылым. Оның негізінде сана мен мәдениеттің ажырамас және бір-бірін құрайтын екендігі туралы болжам жатыр. Бұл тұжырым екі қағиданы қамтиды:

а) адамдар өз мәдениеттерімен қалыптасады, және

б) мәдениетті оның халқы қалыптастырады. Мәдениет психологиясы мәдениетті, оның мәнін және психологиялық құбылыстарға қатысты оның қызметін анықтауға бағытталған. Герд Бауман былай демекші: «Мәдениет – нақты бір нәрсе емес, ол абстрактілі талдау ұғымы. Ол өзінен-өзі мінез-құлыққа себеп болмайды, керісінше, одан абстракция жасайды. Сондықтан ол нормативтік де емес, болжамдық та емес, бірақ адамдардың әлемді қалай түсініп, оған қалай әрекет ететінін түсіндіруге көмектесетін эвристикалық құрал». Осы саланың негізгі қолдаушыларының бірі Ричард Шведер: «Мәдениет психологиясы – мәдени дәстүрлер мен әлеуметтік тәжірибелердің адам психикасын қалай реттейтінін, көрсететінін және өзгертетінін зерттейтін ғылым. Бұл адамзаттың психикалық бірлігіне емес, ақыл-ойы, жеке басы және сезімдері жағынан этникалық ерекшеліктерге алып келеді» деп жазады.

Тарих

Йошихиса Касима мәдени психологияны екі тұрғыдан қарастырады: дәстүр ретінде және 20-шы ғасырдың соңында пайда болған бағыт ретінде. Мәдени психологияның дәстүрі 19-шы ғасырдағы Батыс романтизміне дейін жетеді. Оның институционалдық бастауы 1860 жылы тұңғыш рет жарық көрген Zeitschrift für Völkerpsychologie und Sprachwissenschaft журналымен байланысты. Вильгельм Вундт осы тұжырымды қабылдады және оның Völkerpsychologie жөніндегі еңбегі психология ғылымында мәдени көзқарасқа жасалған алғашқы талдаулардың бірі болып табылады. Тағы бір ерте мәдени ағым – 1920 жылдары пайда болған мәдени-тарихи психология. Ол негізінен орыс психологтары Л. Выготский, А. Лурия және А. Леонтьев есімдерімен байланысты. Бұл ықпал мәдени психология бағытының қалыптасуына маңызды үлес қосты. Осы бағыттың көрнекті ғалымдарының қатарында Ричард Шведер мен Клиффорд Ричардс бар. Демек, мәдениеттер аралық психолог Жан Пиаже даму сатыларының әртүрлі мәдениеттерде жалпылама болатынын сұраса, мәдени психолог нақты мәдениеттердің әлеуметтік тәжірибесі танымдық процестердің дамуын қалай әртүрлі жолдармен қалыптастыратынына қызығушылық танытады. Мәдени психологияның зерттеулері психологияның бірнеше салаларымен байланысты және олардан әсер алады, оның ішінде мәдениеттер аралық психология, әлеуметтік психология, мәдени-тарихи психология, даму психологиясы және когнитивтік психология. Психологияның басқа да салаларынан мәліметтер алумен қатар, мәдени психология ерекше антропологтардың, тіл білімі мамандарының және философтардың көмегіне жүгінеді, осы арқылы қоғамдағы мәдени ерекшеліктерді түсінуге ұмтылады. Алайда, мәдени психологияның конструктивтік көзқарасы, оның арқасында мәдени психологтар мәдениеттер ішіндегі және олардың арасындағы ойлау үлгілерін және мінез-құлықты зерттейді, психологияның көптеген салаларында кең таралған, барлық адамзатқа ортақ болатын психологиялық шындықтарды анықтауға бағытталған жалпылама көзқараспен қақтығысқа түседі.

Yoshihisa Kashima talks about cultural psychology in two senses, as a tradition and as a movement that emerged in the late 20th century. Cultural psychology as a tradition is traced back to Western Romanticism in the 19th century. Its institutional origin started with the publication of the Zeitschrift für Völkerpsychologie und Sprachwissenschaft, first published in 1860. Wilhelm Wundt took this concept and his volume on Völkerpsychologie is one of the earliest accounts of a cultural perspective within the discipline of psychology. Another early cultural framework is cultural historical psychology which emerged in the 1920s. It is mostly associated with the Russian psychologists Vygotsky, Luria and Leont'ev. This influence was an important factor in the emergence of the cultural psychology movement. Leading scholars of this movement were, among others, Richard Shweder and Clifford Richards. So, whereas a cross cultural psychologist might ask whether Jean Piaget's stages of development are universal across a variety of cultures, a cultural psychologist would be interested in how the social practices of a particular set of cultures shape the development of cognitive processes in different ways. Cultural psychology research informs and is informed by several fields within psychology, including cross cultural psychology, social psychology, cultural historical psychology, developmental psychology, and cognitive psychology. In addition to drawing from several other fields of psychology, cultural psychology in particular utilizes anthropologists, linguists, and philosophers to help in the pursuit of understanding a wide variety of cultural facets in a society. However, the constructivist perspective of cultural psychology, through which cultural psychologists study thought patterns and behaviors within and across cultures, tends to clash with the universal perspectives common in most fields of psychology, which seek to qualify fundamental psychological truths that are consistent across all of humanity.

Мәдениет саласындағы зерттеулерді кеңейту қажеттілігі

Ричард Шведердің айтуынша, батыс психологиясы зертханалық зерттеулерді батыс емес ортада қайталауға көп рет сәтсіздікке ұшырады. Бұл мақсатты жергілікті психологияны қолдайтын ғалымдардың көпшілігі де бөліседі. Мәдени және жергілікті психологияның өзара байланысты мүдделерін көрсетуге тырысқан мәдени психолог Прадип Чаккарат, халықаралық бағытталған психология, «батыс» деп аталатын аймақтарға экспортталғандықтан, көптеген жергілікті психологиялардың бірі ғана екенін, демек, оның теорияларының әмбебаптығын дәлелдеу үшін жеткілікті мәдени-аралық тәжірибесі жоқ болуы мүмкін екенін атап өтті. Осыған сәйкес, мәдени топтар эмоционалдық проблемаларды анықтаудың және физикалық және психикалық күйзеліс арасындағы айырмашылықты көрсетудің әртүрлі жолдарына ие. Мысалы, Артур Клейнман қытай мәдениетінде депрессия ұғымының физиологиялық проблемалармен байланысты болғанын, ал соңынан ғана эмоционалдық алаңдаушылық ретінде мойындалғанын көрсетті. Сонымен қатар, адамдардың іздейтін терапия түрі жеке өмірге және ұятқа қатысты мәдени ұғымдарға, сондай-ақ нақты проблемалармен байланысты стигмаларға байланысты. W.E.I.R.D. аббревиатурасы батыстық, білімді, индустриалды, бай және демократиялық халықтарды сипаттайды. Психологиялық зерттеулерде W.E.I.R.D. популяциясының үлесі қазірге дейін айтарлықтай жоғары. Жақындағы зерттеулер мәдениеттердің логикалық ойлау және әлеуметтік құндылықтар сияқты көптеген салаларда ерекшеленетінін көрсетуде. Дегенмен, адамдардың ойлау қалай жүзеге асатыны туралы көптеген ұзақ мерзімді теориялар аналитикалық ойлаудың басымдығына сүйенеді. Мәдени психология осы модельге тәуелді болғанымен, қоғамдар көбінесе оны мойындамайды. Адамдардың мәдениетке әсер ететіні және мәдениеттің адамдарға әсер ететінін қабылдағанмен, қоғамдық жүйелер адамдардың өз қауымдастықтарына тигізетін әсерін азайтуға бейім. Мысалы, бизнес, мектептер және қоймалардың миссиялық мәлімдемелері қоршаған ортаға және олардың құндылықтарына қатысты уәделер беруге тырысады. Алайда, бұл уәделер барлық қатысушылар тарапынан орындалмаса, өзара сәйкес теорияға сәйкес берілмейді. Мысалы, Southwest Airlines компаниясының миссиясы: «Біз қызметкерлерімізге білім алу және жеке өсудің тең мүмкіндіктерімен тұрақты жұмыс ортасын қамтамасыз етуге міндеттенеміз». Компания «білім алу және жеке өсудің тең мүмкіндіктерін» қамтамасыз ете алғанымен, жоғарыда аталған хабарды уәделеуге болмайды. Southwest компаниясының жұмыс ортасына тұтынушыларға төленетін ақы да кіреді. Ұшақтағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін ережелерді қолдануға болады, бірақ клиенттер мінез-құлқы немесе сыпайылықсыздығы үшін шығарылмайды. Бұл «тұрақты жұмыс ортасы» туралы уәдеге қайшы келеді. Керісінше, кейбір мекемелер өздерінің миссиялық мәлімдемелерінің өзара сәйкес модельге сәйкес келетініне көз жеткізеді. Мысалы, Йель университеті өзінің миссиялық мәлімдемесінде былай деп уәде береді: Йель университеті тамаша зерттеулер, білім беру, сақтау және тәжірибе арқылы бүгінгі және болашақ ұрпақтар үшін әлемді жақсартуға міндеттенді. Йель университеті қоғамның барлық саласында қызмет ететін болашақ көшбасшыларды тәрбиелейді. Біз осы миссияны этикалық, өзара тәуелді және әртүрлі оқытушылар, қызметкерлер, студенттер мен түлектер қауымдастығында идеяларды еркін алмасу арқылы жүзеге асырамыз. Олар барлық студенттері мен оқытушыларына байланысты уәделер бермей, студенттері мен оқытушыларының бір бөлігіне ғана қатысты мәлімдеме жасайды. Мәлімдемеде олар ұсынатын нәрселерге және осы уәделерді қалай орындайтындарына көбірек назар аударылады. Деректер беру арқылы олар оқырмандарға мектеп қауымдастығының мүшелері өздерінің мектеп мәдениетіндегі қауымдастықтың рөлін қабылдай отырып, олар уәде еткен ортаға қалай қатысатынын көрсетеді, қауымдастықтың мектеп мәдениетіндегі рөлін қабылдайды. Бұрынғы зерттеулер орта таптық Солтүстік Америкалықтармен жүргізілді, олар мәдени жағынан әртүрлі қоғамдарды талдау үшін, негізінен орта таптық Солтүстік Америка және/немесе жоғарыда аталған W.E.I.R.D. қоғамдарын қамтитын салыстыруларды қолданды. Еуропалық-американдық центризм ретінде сипатталған, бұл адамның осы ерекше таңдауы үшін үлкен зерттеулер жүргізілді. Сонымен қатар, бұл бізге белгілі бір психологиялық процестерді негізгі немесе әмбебап деп санаудан ауытқуға және адамның мәдениеттерді құру және содан кейін оларға бейімделу қабілетін мойындауға мүмкіндік берді. Мәдени психология өзара құрайтын модельді қабылдағанымен, қоғамымызда оны одан әрі енгізу қажет. Осы модельге көз жеткізу адамның әрекеттеріне және олардың әрекеттерінің қауымдастыққа тигізетін әсеріне жауапкершілікпен қарауға көмектеседі. Өз жауапкершіліктерін қабылдау және саналы түрде қолдану арқылы қауымдастықтар жақсарту мүмкіндіктеріне ие болады, бұл өз кезегінде қауымдастықтағы жеке тұлғаларды қолдайды. Бұл идеялар Хейзел Роуз Маркус және Шинобу Китаяманың «Мәдениеттер және өзі: Өзара құралу циклы» атты мақаласында және ұсынылған графикада қамтылған.

According to Richard Shweder, there has been repeated failure to replicate Western psychology laboratory findings in non Western settings. This goal is shared by many of the scholars who promote the indigenous psychology approach. In an attempt to show the interrelated interests of cultural and indigenous psychology, cultural psychologist Pradeep Chakkarath emphasizes that international mainstream psychology, as it has been exported to most regions of the world by the so called West, is only one among many indigenous psychologies and therefore may not have enough intercultural expertise to claim, as it frequently does, that its theories have universal validity. Accordingly, cultural groups have diverse ways of defining emotional problems, as well as distinguishing between physical and mental distress. For example, Arthur Kleinman has shown how the notion of depression in Chinese culture has been associated with physiological problems, before becoming acknowledged more recently as an emotional concern. Furthermore, the type of therapy people pursue is influenced by cultural conceptions of privacy and shame, as well as the stigmas associated with specific problems. The acronym W. E. I. R. D. describes populations that are Western, Educated, Industrialized, Rich, and Democratic. Thus far, W. E. I. R. D. populations have been vastly overrepresented in psychological research. Recent research is showing that cultures differ in many areas, such as logical reasoning and social values. Yet many long standing theories of how humans think rely on the prominence of analytical thought. While cultural psychology is reliant on this model, societies often fail to recognize this. Despite the overwhelming acceptance that people affect culture and that culture affects people, societal systems tend to minimize the effect that people form on their communities. For example, mission statements of businesses, schools, and foundations attempt to make promises regarding the environment and values that their establishment holds. However, these promises cannot be made in accordance with the mutually consisting theory without being upheld by all participants. The mission statement for the employees of Southwest Airlines, for example, claims that, " We are committed to provide our Employees a stable work environment with equal opportunity for learning and personal growth". While the company can ensure the "equal opportunity for learning and personal growth", the aforementioned message cannot be promised. The work environment that Southwest provides includes paying consumers. While rules can be enforced to ensure safety on their aircraft, customers will not be removed due to attitude or a lack of courtesy. This therefore contradicts the promise of a "stable work environment". On the contrary, some establishments do ensure that their mission statements agree with the mutually consistent model. For example, Yale University promises within its mission statement that:
Yale is committed to improving the world today and for future generations through outstanding research and scholarship, education, preservation, and practice. Yale educates aspiring leaders worldwide who serve all sectors of society. We carry out this mission through the free exchange of ideas in an ethical, interdependent, and diverse community of faculty, staff, students, and alumni. Instead of making promises that depend on all of their students and faculty, they make statements that can refer to only a part of their student/ faculty body. The statement focuses more on what they offer, and how they uphold these promises. By providing evidence they provide readers with an example as to how their school community members participate in the environment they promise, accepting the community's role in their school culture. Past research has been conducted by middle class North Americans analyzing culturally different societies by using comparisons mostly involving middle class North Americans and/or aforementioned W. E. I. R. D. societies. What has been characterized as Euro American centrism, resulted in a great volume of research for this specific selection of humans. It has also allowed us to divert from the idea that certain psychological processes can be considered basic or universal, and recognize humans' remarkable capacity to create cultures and then be shaped by them. Although cultural psychology has internalized the mutually constituting model, further implementation in our society is necessary. Being aware of this model promotes taking responsibility for one's actions and the effect that their actions have on their community. Through acceptance of ones responsibilities and conscious application, communities have opportunities for improvement which in turn supports the individuals within the community. These ideas can be found in the journal article "Cultures and Selves: A Cycle of Mutual Constitution" by Hazel Rose Markus and Shinobu Kitayama which are also represented in the graphic provided.

Стереотиптік қалыптасу

Соңғы жылдары ең маңызды тақырыптардың бірі – Шығыс азиялықтар мен Солтүстік америкалықтардың арасындағы назар, қабылдау, таным және өзіндік сияқты әлеуметтік-психологиялық құбылыстардағы мәдени айырмашылықтар. Кейбір психологтар, мысалы, Туриел, осы зерттеулер мәдени стереотиптерге негізделгенін айтты. Психолог Пер Герде мәдени психологияның "елдер мен континенттер бойынша адам дамуы туралы жалпылама пікірлерді қалыптастыруға" бейім екенін және мәдениетке тән қасиеттерді тағу гетерогенділікті ескермеуге және жеке тұлғаның рөлін азайтуға әкелетінін мәлімдеді. Герде адамдардың өз мәдениеті туралы әртүрлі көзқарастар қалыптастыратынын, кейде мәдени сенімдермен келіспесе де мәдениетіне сәйкес әрекет ететінін, ал кейде тікелей қарсы тұратынын айтады. Стереотиптік көзқарас бойынша, адамдар мәдениеттің біртекті өнімдері ретінде қарастырылады.

Қате әдістемесі

Өзін-өзі есептеу деректері, әсіресе мәдени психологияда, жаппай деректерді жинаудың ең оңай және қолжетімді әдістерінің бірі болып табылады. Дегенмен, өзін-өзі бағалау арқылы алынған көзқарастар мен құндылықтардың мәдени аралық салыстыруына артық көңіл бөлу, салыстырмалы түрде тұрақсыз және соңында қате деректерге алып келуі мүмкін.

Әдістер

Мәдениет психологы Ричард Шведер психе мен мәдениет бір-бірін құрастырады және ажырамас екенін айтады. Танымдық стильдер тұрғысынан алғанда, қытайлықтар американдықтарға қарағанда бейнелерді тұтас көзқараспен қабылдауға бейім. Мәдени өнімдердің сандық статистикасы Батыс елдеріндегі бұқаралық ақпарат құралдары Шығыс Азия елдерінен гөрі жеке тұлғалық компоненттерді көбірек жариялайтынын көрсетті. Бұл статистика объективті, себебі ол адамдардан сауалнама толтыруды талап етпейді, керісінше психологтар суреттер мен фотосуреттер сияқты мәдени өнімдер туралы деректерді сандық түрде жинау үшін физикалық өлшемдерді пайдаланады. Бұл статистикалық деректер ұлттық тізілімдерді де білдіре алады, мысалы, Чиао және Близинский (2010) 29 елді қамтыған зерттеуде жоғары коллективизм мәдениеттерінің көңіл-күй және ұайтару бұзылыстарының аз болуымен байланысты екенін анықтады. Эксперименттік және статистикалық деректерге қоса, нейробейнелеу зерттеулерінен алынған мәліметтер де мәдени психология зерттеулерінің сенімділігін арттыруға көмектеседі. Мысалы, ана туралы ойлағанда, қытайлықтарда өзіне қатысты ми аймағы айқын белсенділік көрсетсе, батыстықтарда мұндай белсенділік байқалмады.

Мәдени үлгілер

Әлеуметтік әлемді түсіну үшін адамдар мәдени модельдерді пайдаланады, олар "күнделікті өмірде бейнеленген, іске асырылған немесе орнатылған мәдени негізде алынған идеялар мен тәжірибелерден құралады". Мәдени психологтар мәдени құбылыстарды жіктеу үшін модельдер әзірлейді.

4 I-дің өсіру циклі

4 I мәдени моделін Hazel Rose Markus және Alana Conner "Clash! 8 Мәдениеттің қақтығыстары, бізді кім етеді" кітабында жасады. Онда олар мәдениет пен жеке тұлғаның бір-бірін құрастыратын сипатын "мәдени цикл" деп атады. Мәдени цикл төрт қабаттан (Жеке тұлғалар, Өзара әрекеттесулер, Мемлекеттік институттар, Идеялар) тұрады, бұл өзіңдік сана мен мәдениет арасындағы байланысты түсіндіруге көмектеседі.

Жеке тұлғалар

Бірінші "мен" жеке адамның өзін қалай ойлайтынымен және қалай көрсететінімен байланысты. Зерттеулер көрсеткендей, АҚШ-та адамдар өздерін "тәуелсіз", "тең" және "жекеше" деп ойлауға бейім. Адамдардың уақыт өте келе де, жағдайға қарамастан да тұрақты қасиеттері болады. Америкалықтардан өздерін сипаттауды сұрағанда, олар "энергиялы", "достыққа жақын" немесе "еңбекқор" сияқты мінез-құлықтарын сипаттау үшін сөздерді қолданады. Жапониядағы зерттеулер көрсеткендей, адамдар өздерін "қоғамға міндетті", "бірін-біріне тәуелді" және "көңілді" деп ойлауға бейім. Өздері жағдайға қарай өзгеріп отырады. Сондықтан жапондықтар өздерін басқалармен байланыстыра отырып сипаттауға көбірек бейім, мысалы: "Мен ешкімді ренжітпеуге тырысамын" немесе "Мен әкемін, ұлыммын және бауырласымын".

Өзін-өзі жетілдіру мен өзін-өзі жетілдіру

Өзін-өзі жақсарту – адамның өзін оң жағынан қарауға деген ынтасы, ал өзін-өзі жетілдіру – адамның басқалардың өзін оң бағалауына ықпал етуге ұмтылуы. Бұл екі өмір салтының арасындағы айырмашылық тәуелсіз және ұжымдық мәдениеттерде ең анық көрінеді. Өздігінен қарастыратын мәдениеттер (адамдар өздерін жеке, тәуелсіз бірліктер ретінде қарастырады деген ұғым) көбінесе өзіне деген құрметке, өз құндылығы мен қабілеттеріне сенімділікке баса назар аударады. Батыс мәдениеттерінде өзіне деген құрмет бақыттың басты көзі саналғандықтан, өзін-өзі жақсартуға деген ынта көбінесе өзі туралы оң пікірді сақтаудың жолы ретінде туындайды. Өзін-өзі жақсарту кезінде қолданылатын стратегиялардың арасында төменгі әлеуметтік деңгейдегі салыстыру, өтемалдау арқылы өзін-өзі жақсарту, маңыздылығын азайту, сыртқы себептерге жатқызу және басқалардың жетістіктерімен мақтанып жүру сияқты әдістер бар. Керісінше, ұжымдық мәдениеттерде өзін-өзі жетілдіру өмірдегі маңызды мотивациялық фактор ретінде қарастырылады. Бұл мотивация көбінесе беделді болу және әлеуметтік топтар арасында жақсы көрінуге деген құштарлықтан туындайды.

Мәдени бағыт: ұжымшылдық және индивидуалистік

Психология мен мәдениетті қарастырған кезде түсіну керек негізгі айырмашылық – бұл жекешіл және ұжымдық мәдениеттер арасындағы ерекшелік. Жекешіл мәдениеттегі адамдар көбінесе өзіне жеке тәуелді көзқарас көрсетеді; көбінесе назар жеке жетістіктерге аударылады. Ұжымдық қоғамның мүшелері көбірек топқа (біртұтас өзіндік санаға) баса назар аударады, әдетте топқа пайда келтіретін нәрселерге ұмтылады. Зерттеулер жекешіл және ұжымдық мәдениеттерді салыстырғанда өзіндік сананың айырмашылықтарын көрсетті: Америкада (жекешіл) Үндістанмен (ұжымдық) салыстырғанда негізгі қателік жиі кездесетіні дәлелденді. Осыған сәйкес, америкалықтардың арасында жапондықтарға қарағанда өзіне пайда келтіруге бейімділік көбірек байқалады. Бұл балықтардың анимациясын қамтитын зерттеуде көрінеді, онда батыс көрермендері балықтың топтан алшақтауын жекелік пен тәуелсіздіктің көрінісі ретінде түсіндірді, ал шығыс көрермендері жалғыз балыққа не болғанын ойлап, топ оны қуған болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Тағы бір зерттеу көрсеткендей, зорлық-зомбылық қылмысы туралы хабарлауда батыс жаңалықтары адамның туа біткен кемшіліктеріне және оның жеке қателіктеріне назар бөлсе, қытайлық жаңалықтар қылмыскердің шетелдегі ортада байланыс орната алмауына және қоғамның кемшіліктеріне тоқталды.

Мәдениеттер арасындағы жанашырлық

Мәдениеттердегі құндылықтардың осы айырмашылығы түсіну және жанашырлықты білдіру әртүрлі мәдениеттерде әртүрліше көрініс табатынын көрсетеді. Дуан мен Хилл алғаш рет эмпатияны интеллектуалды эмпатияның кіші топтары бойынша қарастырды: біреудің ойларын/көзқарасын қабылдау, яғни танымдық эмпатия, және біреудің сезімін/тәжірибесін қабылдау, яғни эмоционалдық эмпатия. Дуан, Вэй және Ван бұл идеяны дамытып, эмпатияны диспозициялық (эмпатияны байқау/түсіну қабілеті) немесе тәжірибелік (нақты бір жағдайға немесе оқиғаға байланысты, адамды байқап, оған жанашырлық таныту) тұрғысынан қарастыруды ұсынды. Осылайша, эмпатияның төрт түрі анықталды: 1) диспозициялық интеллектуалды эмпатия; 2) диспозициялық эмпатиялық сезім; 3) тәжірибелік интеллектуалды эмпатия; және 4) тәжірибелік эмпатиялық сезім. Бұл төрт түр зерттеушілерге әртүрлі мәдениеттердегі адамдардың эмпатияға бейімділігін зерттеуге мүмкіндік берді. Индивидуализм ешқандай диспозициялық эмпатия түрімен байланысты болмаса, коллективизм диспозициялық эмпатияның екі түрімен де тікелей байланысты екені анықталды. Бұл, мүмкін, өзіне аз көңіл бөлгендіктен, басқалардың қажеттіліктерін байқауға жағдай туғызады. Сонымен қатар, индивидуализм тәжірибелік интеллектуалды эмпатияны, ал коллективизм тәжірибелік эмпатиялық сезімді болжады. Бұл нәтижелер коллективистік және индивидуалистік қоғамдардың құндылықтарымен үйлеседі. Жекешіл мәдениеттерде кең таралған өзімшілдік және эгоистік мотивтер эмпатияны (толыққанды) сезінуге кедергі келтіруі мүмкін. Көптеген адамдар басқа мәдениет өкілдеріне жақтықсыз көзқарас танытып, көбінесе осы айырмашылықтарға бейім. Басқалардың сан алуандығын түсінбеу олардың өмірін түсінуге айтарлықтай кедергі келтіреді. Мұндай жағдай адамның өзінің осы әрекеттеріне немқұрайлы қарауы салдарынан туындауы мүмкін.

Психикалық денсаулықты емдеудегі мәдени әсерлер

Кейбір зерттеулерде клиенттің жайлылығы мен оның терапевтінің ұқсас этностық тегі арасында байланыс бар. Бұл клиенттің өзін қолайлы сезінуіне немесе терапевтімен күшті байланыс сезінуіне байланысты болуы мүмкін. 2010 жылдан 2015 жылға дейінгі зерттеу жұмысы, жұмыс ортасында әртүрлі психикалық денсаулық сақтау мамандарының болуының маңыздылығын көрсетті. Алайда, психикалық денсаулық қызметтерін көбірек алатын негізгі демографиялық топтың көпшілікті құрайтыны да факт. Бұл психикалық денсаулық сақтауға жалпыға бірдей қолжетімділіктің жетіспеуін көрсетеді. Зерттеудің мақсаттарының бірі – мәдениет пен дінді психологиялық құбылыстар ретінде зерттеу болды. 1986 жылы кафедра Дін психологиясы және Мәдени психология бөлімдеріне бөлінді. Соңғысының зерттеу мақсаты мәдениетті мінез-құлықты реттейтін жүйе ретінде зерттеу болды, бұл мәдениет енді түсіндіруші ұғым ретінде емес, түсіндірілуі тиіс нәрсе ретінде қарастырылатынын білдірді. Мәдениетті жеке адамнан бөлек, дербес сала ретінде қарастырудың орнына, мәдениет адамдардың өзара әрекеттесуінің нәтижесі ретінде қарастырылды, бұл адамдар тобының мінез-құлқына тән үлгілерге әкеледі. Бұл өте түсінікті көрінеді, бірақ бұл өзгерістің кең ауқымды салдары бар. «Мәдениет» деген сөзді (қандай да бір ұлтты немесе топты атауға болады) мінез-құлықты түсіндіру үшін қолдануға болмайды. Мінез-құлықтың себептерін «мәдениетпен» байланысты емес, басқа факторларда іздеу керек. «Біздің мәдениетімізде әйелдерді тәуелді, ал еркектерді олардан жоғары қою дәстүрге айналған» сияқты сөздерді енді қолдануға болмайды. Мұндай ойлау осы жыныс және гендерлік қатынастарға әкелетін мінез-құлық үлгісінің нақты себептерін жасырады. Бұл көзқарасты егжей-тегжейлі түсіндіретін негізгі жарияланым – «Мәдениеттің қалыптасуы» кітабы. Бұл кітапта мәдениетті түсіндіруші айнымалы ретінде қарастыруды ұғымдармен және зерттеу құралдарымен ауыстыруға көмектесетін құралдар жиынтығы ұсынылады, олар арқылы мінез-құлық үлгісін жақсырақ түсінуге болады. 2020 жылы Эрнст Граманс өзінің «Мәдениет идеясынан тыс: Бизнес және өмір мәселелерінде мәдени практиканы түсіну және өзгерту» кітабында эмпирикалық бағдарламаны бастады. Амстердам еркін университетінің Бизнес-экономика мектебінің бұл диссертациясы «мәдени өзгерістер» деп аталатын және бизнес кеңесінде, күтім мекемелерінде, сондай-ақ Африка қоғамдарындағы әйелдердің жыныстық мүшелерін кесу әдет-ғұрыптарындағы осыған байланысты тәжірибелерді зерттейді. Бұл тәжірибелерді «бұл біздің мәдениетіміз» деген тұрғыдан қорғау дұрыс емес. Әйелдерді сүндеттеудің қоғамдық тәжірибелерінде бұл эмпирикалық бағдарлама осы тәжірибелерді баламалы рәсімдермен ауыстыруды ықтимал етеді.

In some studies, there has been a correlation between client comfort and their therapists sharing a similar ethnicity. This occurs because the client may feel more at ease or feel a stronger sense of connection with their therapists. From 2010 through 2015 there was a research study that concluded how important it is to have a variety of mental health care professionals in the work setting. However, it is also true that the primary demographic receiving more mental health services compromises the majority population. This reflects the lack of universal accessibility to mental health care. One of its aims was to study culture and religion as psychological phenomena. In 1986 the department was split up in a Psychology of Religion section and a Cultural Psychology section. The research aim of the latter was to study culture as a behavior regulating system, which in fact implied that culture was no longer seen as an explanatory concept, but as something to be explained. Instead of viewing culture as a domain in its own right, as something separate from individual human beings, culture was seen as the product of human interaction leading to patterned behavior characteristic of human groups. It looks so self evident, but this shift has wide reaching implications. The expression: "culture of " – and one can fill in whatever nation or group – can no longer be used to explain behaviors. One has to look for other determinants of behavior than the ones associated with 'culture'. Expressions like: 'it is our culture to put women in a dependent position and men above them' can no longer be used. Such a way of reasoning obscures the real determinants of the behavioral patterning that causes this sex and gender related state of affairs. The main publication in the department in which this view is elaborated is the book Culture as Embodiment. In this book a tool kit is presented, which can be helpful in replacing the idea of culture as an explanatory variable with concepts and research instruments by means of which the behavioral patterning can be understood much better. In 2020 an empirical program was launched by Ernst Graamans in his book Beyond the Idea of Culture: Understanding and Changing Cultural Practices in Business and Life Matters. This dissertation at the Amsterdam Free University Business School of Economics explores so called 'cultural change' and related practices in business boardrooms, institutions of care, but also in the customs of female sexual mutilation in African communities. The defence of these practices in terms of: "it is our culture" is cogently criticized. In cases of communal female circumcision practices this empirical program makes the replacement of these practices by alternative rituals more viable.