Кіріспе

Surfski (немесе: "серф-ски", "серф-ски") – қайықтың "кеуіп" қайықтарының каяк түрі. Ол әдетте барлық каяктардың ең ұзыны болып табылады және ашық суда жылдамдыққа бағытталған, көбінесе мұхит, бірақ ол кез келген су айдынына және демалысқа арналған қайықтауға да жақсы сәйкес келеді. Surfski ең көп қолданылатын жерлер – серфингті құтқару жарыстары мен жел соғатын жағаға жүзу. Surfski-дің ашық судағы ерекше қабілеттері, жылдамдығы мен әмбебаптығы, сондай-ақ оны жүзу үшін қажетті физикалық жаттығулар, оны шытырман оқиға, дене шынықтыру және бәсекелестіктің элементтерін біріктіргісі келетін су спортының жанкүйерлері үшін танымал хоббиге айналдырды. Surfski ашық "үстіне отыру" (SOT) кабинасын пайдаланады, бірақ шашыраудан қорғайтын жабын немесе спрей палубасы қажетті жабық кабина емес, мысалы, олимпиадалық жазық судағы спринт каяктары, таулы немесе слалом каяктары немесе туристік каяктар. Көптеген surfski модельдері кабинадағы суды кетіру үшін автоматты су төгу құрылысын қолданады. Үстіне отыру кабинасы surfski-ді аударылған жағдайда қайта орнатуды жеңілдетеді, сонымен қатар корпусы суқа толмайды. Surfski-лер артқы рульге қосылған, аяқпен басқарылатын педальдер арқылы басқарылады. Олардың конструкциясы мен басқару жүйесі ашық судағы жел толқындарына және басқа да үлкен су айдындарына жүзуге мүмкіндік береді. Surfski су үстіндегі жүзушілерге көмек көрсету үшін су үстіндегі құтқару қозғалысынан пайда болды. Су үстіндегі құтқару спорты дамып келе жатқанда, surfski-мен жағалай жүзу дене бітімі мен құзырлы құтқарушы болудың маңызды белгісіне айналды. Surfski-мен жүзу әлі де көптеген құтқару шараларына енгізілген және серфингті құтқаруда жақсы қалыптасқан тәртіп болып табылады. 1950 жылдары құтқарушылар жеке ұзақ қашықтыққа surfski жарыстарын өткізе бастады. Бұл жарыстарға тек білікті құтқарушылар ғана қатысатын. 1970 жылдары алғашқы "ашық" surfski жарыстары пайда бола бастады, ең танымалсы – Гавайидегі "Molokai Challenge". 1990 жылдардың ортасында спорт серфингтен тыс жерлерде кеңінен таралды, алғашқы серфингке қатысы жоқ жарыстар сериясын Оңтүстік Африканың Кейптаунында Билли Харкер ұйымдастырды. Сонымен қатар, Австралияның Сидней қаласында Дин Гардинер басқаратын жарыстар сериясы ұйымдастырылды. 2004 жылы Оңтүстік Африканың Кейптаунында бірінші I. C. F (Халықаралық каноэ федерациясы) әлем кубогы өтті. 2006 жылы бірінші World Surfski Series өтті. 2013 жылы, Кейптаунда өткен алғашқы ICF әлем кубогынан кейін 10 жыл өткен соң, Халықаралық каноэ федерациясы Португалияның Порту қаласында өзінің алғашқы әлем чемпионатын өткізді.

Сипаттамалары

Серфингті екі түрге бөлуге болады: спецификациялық және мұхиттық. Спецификациялық серфски – серфте өмірді сақтап қалу клубтары қолданатын дәстүрлі қайық, ол қатаң өлшемдер мен салмақ талаптарына сай болуы керек. Ал мұхиттық серфски әдетте ұзынырақ және терең кабиналы болады. Спецификациялық серфски мықтырақ және толқын аймағына кіру мен одан шығу үшін көбірек қисайтылған (рокерлі) конструкциямен жасалады. Мұхиттық серфски ұзақ қашықтыққа мұхит суларында жүзуге арналған және көбінесе жел бағытында, толқындармен бірге жарысады. Әдетте 5,0-6,0 метр (16½-21 фут) ұзындығы және 40–50 см (16-20 дюйм) ені бар серфскилер тегіс суда өте жылдам және ұзақ қашықтықта мұхит толқындарында ең жылдам қайықтар болып табылады. Олар бағытты жақсы ұстайды, бірақ маневрлеуге азырақ мүмкіндік береді және қысқа, кең қайықтарға қарағанда көлденең негізгі (және кейде екінші деңгейлі) тұрақтылығы төмен. Типикалық тұрақсыздығына қарамастан, тәжірибелі шайқақшымен серфски үлкен толқындарда жүзуге өте тиімді. Оның тарлығы мен ұзындығы үлкен толқындарды кесіп өтуге немесе олардың үстінен өтуге көмектеседі. Қос қалақты ескектер қолданылады, көбінесе қосымша тиімділік үшін жоғары контурлы қанатты қалақтармен. Waveski серфскиден өзгеше, көбінесе серф тақтасына ұқсас және негізінен серфпен ойнау үшін қолданылады. Оның ұзындығы әдетте 3 метрден кем, кең, жазық түбі және бірден үшке дейін бекітілген скейг немесе қанатшалары болады.

Қазіргі қолданылуы

Сурфскилер бүкіл әлемде серфингпен өмірді құтқару, толқын серфингі және жазық суда немесе мұхит жағалауында (желге қарсы) жаттығулар мен жарыстар үшін қолданылады. Бұл спорттың туған жері – Австралия, Оңтүстік Африка, Жаңа Зеландия және Гавай сияқты жылы жағалау аймақтарында ең көп таралған. Дегенмен, серфскидің универсалдығы оны бүкіл әлемде, әсіресе Скандинавия елдерінде, Батыс Еуропа, Тынық мұхитының солтүстік-батыс аймағында және АҚШ-тың шығыс жағалауында кең танымал етті. Көптеген адамдар серфскиде жүзуді сыртқы су спорты ретінде ұнатады, себебі ол дене шынықтыруға, жарысқа қатысуға және жаңа оқиғаларға мүмкіндік береді. Серфскимен айналысушылар көбінесе жарыстарда және толқындарды ұстау үшін жоғары қарқынмен, үнемі жаттығулар жасайды.

Құрылыс және жобалау

Кейбір арзан, ауыр серфскилер полиэтиленнен жасалады. Мұндай пластик қайықтар көп зиянға төтеп бере алады және өзенде жүзуге, жағада ойын ойнауға немесе қай жерде болса да, суы аз және қайық сырғып қалуы мүмкін жерлерге жарамды. Жеңіл серфскилер эпоксид немесе полиэстер шайырымен байланыстырылған композиттік қабаттардан жасалады: шыны талшықтан, кевлардан, карбон талшығынан немесе олардың қоспасынан. Салмақты азайту үшін материалдың қабаттарының саны мен шайыр мөлшері конструкциялық тұрақтылық үшін қажетті деңгейге дейін кемітілуі немесе қатты толқындарда қосымша күш пен беріктік үшін арттырылуы мүмкін. Алғашқы серфскилер алғашқы серф тақталары сияқты, жеңіл ағаштан ламинатталған және кейде матамен жабылған. 1960 жылдары алғашқы көбікті серф тақталары мен серфскилер кеңейтілген полистирол көбігінен бір блоктан қашалды, ағаш тіреулермен нығайтылып, жұқа шыны талшық қабатымен жабылған. 1970 жылдары серфскиге деген сұраныс өскен кезде, бұл қолмен жасау әдісі тым қымбатқа түсті және ең табысты серфскилерден қалыптар жасалды, соның арқасында шыны талшықтан жасалған қалыптық қайықтарды тиімдірек өндіруге болады. Сонымен қатар, серфски дизайнында дамымашылық болды, бір түрі өмірді сақтау стандартындағы серфски (spec ski) деп, ал екіншісі ұзақ қашықтыққа немесе мұхит жарысына арналған серфски деп белгіленді. Мұхит жарысына арналған серфскилер spec ski-лерден ұзындығымен, өткір мұрындықтарымен және артқы рульдерімен ерекшеленеді. Қазіргі заманғы өмірді сақтау стандартындағы серфскидің алдыңғы бөлігі көбінесе үлкен тік толқындарда жағаға қайтқанда мұрынға батып кетуін болдырмау үшін кеңейтілген. Мұхит жарысына арналған серфскилер әдетте, ұзақ қашықтыққа жүзуге арналған каяктерден ұзын болады, олардың бойлық қисықтығы (рокері) жоғары, көлденең бірінші және екінші тұрақтылығы төмен, бірақ бойлық тұрақтылығы жоғары, себебі қалаушы толқындарға мініп жүру қабілетін арттыру үшін қайықтың ортасына жақын отырады. Мұхит жарысына арналған серфскидің мұрындық бөлігінде толқындарды тебу кезінде суға қарсы тұру үшін жеткілікті көлем болуы керек, мұхит толқындарын пайдалану үшін ұзын су сызығы, суға қарсы кедергіні азайту үшін жұмсақ, тар пішін, сондай-ақ қиын жағдайларда жүзуді мүмкін ететін жеткілікті тұрақтылық болуы керек.

Тарих

Гарри Макларен мен оның інісі Джек 1912 жылы Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Порт-Маккуори қаласына жақын орналасқан Иннес көліндегі отбасылық острава алабында серфскидің алғашқы нұсқасын қолданды. Ағалар оларды Порт-Маккуари жағажайларында серфинг жасау үшін пайдаланды. Тақта отырып, екі кішкентай қолмен суды итеру арқылы қозғалды, бұл серфингтің толқындарында жылдам жүзуге аса тиімді әдіс болмаған. Тақтаның жоғарғы жағы жалпақ, арт жағында дренаждық тығын, ал алдында баулы сақинасы бар, бұл бастапқыда қайықты бекіту үшін қажет болған. Борттары тікбұрышты және айқын тербеліске ие болды. Тақтаның айқын жүзу қабілеті ішкі құрылымын көрсетеді, оған жұқа кедр тақтайшалары бойлық бағытта бекітілген. Кейіннен серфскилер суға батып бара жатқан жүзушілерді құтқару үшін қолданылды. 1960 жылға дейін серфтік қайықтар – бес адамнан тұратын жеңіл есу қайықтары – серфингтік шегір мен оның артындағы құтқару жұмыстарын жүргізді. Бұл қайықтар қымбатқа түсті және тиімді пайдалану үшін үлкен дағды талап етті. Бірақ көп ұзамай, екі орынды серфски серфтік қайықтың көптеген мүмкіндіктерін орындай алатыны анықталды. 1946 жылы серфтік құтқарушылар қауымдастығы серфскилердің маңыздылығын атап өтті және оларды өмірді сақтау жарыстары мен чемпионаттарына енгізді. Оған отырғандар тік тұрып, жағаға серфингпен орала алатын. Бұл ертедегі серфскилер өте кең болды және қазіргі заманғы үлгілерінен мүлдем өзгеше еді. Уақыт өте келе олар жылдамдықты арттыру үшін тарлып, кішірейді. Ұлыбританияда 1980-ші жылдары серф-каяктардан дамыған "серфскилер" деп аталатын қысқа қайықтар болды. Оларды Фрэнк Гудвиннің Valley Canoe Products және Оңтүстік Уэльстегі UK Surfskis компаниялары жасады. Олар Британ каноэ одағы басқаратын серфингтік каноэ спортының бір бөлігі болды. Содан кейін 1980-ші жылдардың соңында осы қысқа шаңғылармен серфинг жасағандар BCU-дан бөлініп, Британдық толқын шаңғы қауымдастығын құрды. 1984 жылы World Waveski Surfing Association құрылғаннан кейін waveski серфингі серфскингтің жеке саласы ретінде қалыптасты. "Магнум, П. И." телесериалында Томас Магнум кейіпкері көбінесе серфскиде көрінетін.

Тәуелсіз және кез келген адамға ашық

Бірінші тәуелсіз ашық мұхит серфингісі жарысы, онда кез келген адам қатыса алатын, тек білікті құтқарушылар ғана емес, Гавайидегі ең әйгілі Молокай жарысы болды – бұл 60 шақырымдық жарыс алғаш рет 1976 жылы өткізілді. Осы себепті Молокай мұхит серфингісі жарыстарының ресми емес әлем чемпионаты деп есептеледі. 1990 жылдардың ортасында бұл спорт серфинг құтқару қызметінен тыс жерлерде кеңінен таныла бастады, алғашқы серфингке қатысы жоқ жарыстар сериясын Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласында Билли Харкер ұйымдастырды. Сонымен қатар, Австралияның Сидней қаласында Дин Гардинер ұйымдастырған жарыстар сериясы да өткізілді. 2004 жылы Оңтүстік Африканың Кейптаунда бірінші I. C. F (Халықаралық каноэ федерациясы) Әлем кубогы өтті. 2006 жылы бірінші World Surfski Series жарысы өткізілді. 2013 жылы, Кейптаунда өткен алғашқы I. C. F Әлем кубогынан шамамен он жыл өткен соң, Халықаралық каноэ федерациясы Португалияның Порту қаласындағы Виа-ду-Кондода өзінің алғашқы Әлем чемпионатын өткізді. Қазір әлемнің түкпір-түкпірінде ірі серфингі жарыстары өткізілуде.

Танымал серфинг бағыттары

Соңғы уақытта АҚШ-тың құрлық бөлігінде, Австралияда, Жаңа Зеландияда және басқа да Тынық мұхиты елдерінде мұхит серфингі жарыстарының үлкен өрбуі байқалды. Мұхит жарыстарымен қатар, серфскилер тынық шығанақтарда, көлдерде және өзендерде өтетін ашық кластағы жарыстар үшін әмбебап жарыс кемесі ретінде де күннен-күнге танымал болып келеді. Серфскидің дәстүрлі каякке қарағанда бір артықшылығы – егер жағдай қалаушы болса, қайық суға құлаған жағдайда, қайықты судан босатудың қажеті болмай, тікелей қайыққа қайта міне беруге және қайықты жалғастыруға болады ("құрғақ кіру" мүмкіндігі). Мұхит сияқты, серфингке жарамды толқындарды тұрақты түрде қамтамасыз ететін ең танымал ішкі жарыс алаптарының бірі – Худ өзені маңындағы (Gorge) Колумбия өзенінің бір бөлігі, ол судағы жел спорты үшін де өте танымал. Оңтүстік Африкадағы Фиш-Хук. Серфскимен жүзуге ең танымал орындардың бірі – Оңтүстік Африкадағы Фиш-Хук. Жыл сайын жүздеген жүзушілер осы жерге халықаралық және жергілікті деңгейде келіп, жарысады. Бұл жыл бойына барлық деңгейдегі серфски жүзушілері үшін қолайлы жағдайларды ұсынатын мақсатты орын. Жергілікті жерде Кейптаун маңынан Фиш-Хук шығанағынан әртүрлі бағыттар бойынша жүзуге келетін үлкен жүзушілер қауымы бар. Ең танымал бағыт – жел бағытындағы Миллерс-Ран. Фиш-Хук – әлемдегі ең танымал және әмбебап жел бағыты болып табылатын, Саймонстаундағы Миллерс Пойнт пен Фиш-Хук жағажайы арасындағы 12 шақырымдық су жолының аяқталу (оңтүстік-шығыс желде) немесе басталу (солтүстік-батыс желде) нүктесі.