Кіріспе
Аделаида аралы – Антарктида түбегінің батыс жағалауындағы Маргарита шығанағының солтүстік жағында жатқан, көбінесе мұзбен жабылған үлкен, ұзын және енді арал. Оның оңтүстік бөлігінде Жіңішке аралдар орналасқан. Бодис тауы – Аделаида аралының ең шығысқа орналасқан тауы, биіктігі 1220 метрден аспайды. Арал Аргентина, Ұлыбритания және Чилидің Антарктикадағы талаптары шегінде жатыр.
the island in Russia
Adelaide Island is a large, mainly ice covered island, long and wide, lying at the north side of Marguerite Bay off the west coast of the Antarctic Peninsula. The Ginger Islands lie off the southern end. Mount Bodys is the easternmost mountain on Adelaide Island, rising to over 1,220 m. The island lies within the Argentine, British and Chilean Antarctic claims.
Тарих
Аделаида аралын 1832 жылы Джон Биско басқарған британдық экспедиция ашқан. Аралды алғаш рет Жан Батист Шарко басшылығымен француздық Антарктика экспедициясы (1908–1910) зерттеген. Заманауи деректерге сәйкес, аралды Биско өзі Ұлыбританияның королевасы Аделаиданың құрметіне атаған, ол бұрын Австралиядағы қаланың атына есімін берген болатын. Аралда екі база орналасқан. Ескі Аделаида аралы базасы (сондай-ақ Т базасы деп белгілі) Фолкленд аралдарының тәуелділіктерін зерттеу тобы (FIDS) құрған, кейін ол Британдық Антарктикалық зерттеу тобына айналды. 1976–77 жылдары базаның тау-шаңғы жолының тұрақсыздығына байланысты жабылып, операциялар жаңа Ротера ғылыми-зерттеу станциясына көшірілді; бұл база қазірге дейін ашық. Ескі BAS базасы 1984 жылы Чили үкіметіне берілді және Teniente Luis Carvajal Villaroel Антарктика базасы деп аталды. Станция содан кейін чилиліктер тарапынан жазғы маусымдық станция ретінде пайдаланылды. Алайда, таудан станцияға дейінгі шаңғы жолы мен «рампа» соншалықты тұрақсыз болғандықтан, Чили Әуе күштері (FACh) ондағы жұмысты тоқтатты. Чили Әскери-теңіз күштері станцияның жақсы күйде екеніне көз жеткізу үшін әр жазда станцияға барып тұрады. BAS қызметкерлері де қыс мезгілінде, таудан өту оңай болған кезде станцияға келіп тұрады. Арал ұзақ жылдар бойы адамдармен мекенделгендіктен, Антарктика стандарттары бойынша жақсы картаға түсірілген.
Геология
Мезозой дәуірінде Антарктика түбегі белсенді жанартаулық доға орналасқан аймақ болды, сонымен қатар алдыңғы доға бассейнінің шөгінді тізбегі қалыптасты. Бұл тізбекке Аделаида аралының шығыс бөлігінде ашық жатқан 2–3 км қалыңдықтағы турбидтік ірі құмтастар мен жанартаулық жыныстар кіреді, олар Александр аралындағы Жоғарғы Юра және Төменгі Бор кезеңдеріне жататын Фоссил Блафф тобымен сәйкес келеді. Аделаида аралының батыс бөлігі Фукс мұздық жазығымен жабылған. Аделаида аралындағы ең көне формация – Соңғы Юра кезеңіне жататын Бухия бедері формациясы (149,5 млн жыл бұрын), ол вулкандық брекчиялар, туфтар және вулканикалық жыныстардан, ірі ұсақ құмтастар мен қиыршық тас конгломераттарынан құралған. Ерте Бор кезеңінің Майлстоун Блафф формациясы (113,9 млн жыл бұрын) – су тереңдігінің азаюын көрсететін құмтасты конгломерат. Аделаида аралындағы жанартаулық формацияларға Бонд Нунатак формациясы (75 млн жыл бұрын) жатады, ол базальттық андезит лаваларынан және ірі ұсақ вулканикалық кластикалардан тұрады, және Бухия бедері формациясын жамылып тұрады. Леотард тауы формациясы (75–65 млн жыл бұрын) 1800 м-ге дейін базальттық андезит лавалары, гиалокластиттер мен брекчиялардан тұрады. Рептильді қырқалар формациясы (67,6 млн жыл бұрын) – 400 м-ге дейін қалыңдығы бар риолитті игнимбрит. Соңында, Аделаида аралының интрузивтік жиынтығы (45–52 млн жыл бұрын) – гранодиорит-габбро гибридтік плутондар, сонымен қатар шағын долерит дикелерінен тұрады.
География
Аделаида аралының және оның айналасындағы бірқатар нысандар Антарктикадағы әртүрлі экспедициялармен, негізінен 1909 жылғы Шарконың француз Антарктика экспедициясымен картаға түсірілген. Маскарт мүйісі Антарктидадағы Аделаида аралының ең солтүстік нүктесін құрайды және ХМО (IHO) оны Беллингсхаузен теңізінің ең солтүстік және ең шығыс шекаралық нүктесі деп санайды. Оны Шарко экспедициясы ашқан және француз физигі Элеутер Маскарттың құрметіне атаған. Аралдың шығыс жағалауындағы Ландауэр нүктесі Тикл каналына кіретін солтүстік есіктің батыс жағын көрсетеді. Ол 1947–48 жылдарғы Ronne Антарктика ғылыми-зерттеу экспедициясының (RARE) және 1956–57 жылдарғы Фолкленд аралдары мен тәуелділіктерінің әуе суреттерінен (FIDASE) алынған суреттер бойынша FIDS (FIDS) жасаған картада белгіленген. Бұл нүктеге Ұлыбританияның Антарктикалық жер-су атаулары комитеті (UK APC) американ физигі Джозеф К. Ландауэрдің құрметіне ат қойған. Оңтүстікте Моттс нүктесі орналасқан, ол Гуллеттің оңтүстік-батысында. Ол RARE суреттерінен және 1956–57 жылдарғы FIDASE суреттерінен FIDS жасаған картада көрсетілген. UK APC оны неміс мұзтанушысы Ханс Моттестің құрметіне атаған. Оңтүстікке қарай жалғаса берсек, Ротера нүктесінің солтүстік-шығысында Маккей нүктесі орналасқан. Оны 1961–62 жылдары FIDS және 1976–77 жылдары Корольдік теңіз күштерінің гидрографиялық зерттеу бөлімі зерттеген. UK APC 1978 жылы бұл нүктеге BAS құрылысшысы Дональд К. Маккейдің құрметіне ат қойған. Маккей нүктесі – Аделаида аралының шығысындағы Вормалд мұздығынан Лаубеуф фьордына кіретін шағын түбек (ең кең жері 450 метр). Оңтүстікке қарай Райдер шығанағының шығыс жағын көрсететін Ротера нүктесі орналасқан. Ротера нүктесін UK APC FIDS геодезисі Джон М. Ротераның құрметіне атаған. Бұл нүкте Антарктиканың ерекше қорғалатын аймағы (ASPA) №129 ретінде қорғалады, осылайша ол биологиялық зерттеулер жүргізілетін және Ротера ғылыми станциясының қоршаған ортаға тигізетін әсерін Антарктиканың аңшылық далаларының экожүйесінде бақылайтын бақылау алаңы болып табылады. Аралдың оңтүстік-шығыс жағалауында, Годри тауының шығысында, кең Райдер шығанағы жағалауға терең бойлап кіреді. Бұл шығанақтың аузында Леоние аралдары орналасқан. Бұл шығанақ 1936 жылы Римилл басқарған британдық Грэм жері экспедициясы (BGLE) және 1948 жылы FIDS қайта зерттеген. Шығанақ 1934–37 жылдарғы BGLE кезінде "Пенола" кемесінің екінші борттығы болған Лизл К.Д. Райдердің құрметіне аталған. Айвс банкиі – Райдер шығанағына қарайтын Беллингсхаузен теңізіндегі су асты банкиі. Аралдың оңтүстік-шығыс шетінде Шарко Англияның сол кездегі патшайымы болған Данияның Александрасының құрметіне Александрия мүйісін атаған. Аралдың оңтүстік-батыс шетінде Адриасола мүйісі орналасқан, ол ерекше мұзды қапталдарымен ерекшеленеді. Шарко оны Пунта-Аренастағы танысының құрметіне атаған. Оңтүстік-батысында Авиан аралы жатыр. Адриасоладан бірнеше таулар көрінеді: оңтүстік-батысында UK APC Корольдік теңіз күштерінің тікұшақ пилоты Джеффри А. Кавальердің құрметіне аталған Кавальер тасы орналасқан. Сорпресса тасы оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Оның атауы 1947 жылғы Чили үкіметінің картасында "sorpresa" сөзінен алынған, бұл испан тілінде "көңіл көтеру" дегенді білдіреді.