Кіріспе
Король Катигерн (Cadeyrn Fendigaid) – уэльс дәстүріндегі тұлға, ол британдықтардың зұлым королі Вортигерннің ұлы және Вортимердің бауыры деп айтылады. Осы атпен аталған тұлға уэльс шежірелерінде де кездеседі, бірақ оның тегі басқаша көрсетілген. Катигерн көбінесе саксондармен болған шайқаста қаза тапқандығы туралы әңгімелермен ғана белгілі.
Catigern (Cadeyrn Fendigaid) is a figure of Welsh tradition, said to be a son of Vortigern, the tyrannical King of the Britons, and the brother of Vortimer. A figure of this name also appears in the Welsh genealogies, though he is given different parentage. Catigern is nearly exclusively known for a tradition in which he fell in battle with the Saxons.
Этимология
Ежелгі Уэльс тіліндегі жеке аты Catigirn (≈ Cattegirn) «Шаяндағы ханзада» дегенді білдіреді. Ол *katu tigernos түрінде қайта құрастырылған ортақ бриттік түбірден шыққан, *katu («ұрыс»; Галлиялық catu – «ұрыс, шайқас», ежелгі ирланд cath – «шайқас, әскер») tigernos («билеуші, мырза»; Галлиялық tigerno, ежелгі ирланд тіліндегі tigern, ежелгі уэльс tegyrned, бретон тіліндегі Tigern) сөздерінен құралған. Шамамен 509–521 жылдар аралығында Бретань дін қызметкері болған Catiherno есімі де осымен байланысты болуы мүмкін.
Тарих
Катигерн туралы ең алғашқы айтылым 9-ғасырда жазылған «Historia Brittonum» еңбегінде кездеседі, оның авторы – монах Ненний. 43–45-тарауларда британ патшасы Вортигерн саксондықтарды ынаятқа алған, ал оның ұлы Вортимер жауға қарсы көтеріліп, төрт шайқаста соғысқандығы айтылады. Үшінші шайқаста, Эпсфорд (Айлсфорд) шайқасында, Катигерн және саксондық көшбасшы Хорса қаза тапты. 48-тарауда Катигерн Вортимерден кейін, Пасент пен Фаустустан бұрын Вортигерннің екінші ұлы ретінде көрсетіледі және ол Хорсамен бір шайқаста мерт болғаны қайталанады. Екеуінің де қай жақта болғаны нақты айтылмаған, бірақ мәтін бойынша, ол ағасымен бірге саксондықтарға қарсы күрескендігі көрінеді. «Англо-саксон жылнамасы» бұл шайқасты және Хорсаның өлімін 455 жылға арналған жазбасында сипаттайды, бірақ Катигерн туралы есімді атамайды. Катигерн, мұнда Cattegirn (кельттік cato – «шайқас», tigerno – «билеуші»), сондай-ақ Харлеи генеалогияларында да кездеседі. Бұл Cattegirn Поуис билеушілерінің үш әулетінің басына енгізілген. Дегенмен, олардың әрқайсысында ол Вортигерннің емес, аңызға айналған Поуис атасы Каделл Ддирнллугтың ұлы деп көрсетіледі. Бұл Каделл «Historia Brittonum» еңбегінен белгілі, онда ол Вортигерннің жауы, Аусердің қасиетті Германнан дінге келген қызметшісі болған және кейін оның ұрпақтары ғасырлар бойы Поуистің патшалары болғандығы айтылады. Алайда, Иезуит колледжінің MS 20 қолжазбасынан алынған бір генеалогияда «Кадерн» есімді адам, Каделлдің әкесі және Вортигерннің ұлы деп көрсетілген.
Кейінгі әдебиет пен аңыз
Катигерн Геффри Монмуттың "Historia Regum Britanniae" хроникасында, "Historia Brittonum" есебінен бейімделген бөлімде қысқаша айтылады. Геффри Эпсфорд шайқасында Катигерн мен Хорса жеке кездесіп, бір-бірін өлтіргенін қостырады. Геффридің баяндамасы орта ғасырлар мен одан кейін кеңінен таралды, ал Катигерн Геффридің бейімдемелерінде және кейде басқа туынды жұмыстарда кездеседі. Оның Хорсамен болған шайқасы Джон Лессли Холлдың "Хорсаның өлімі" поэмасының тақырыбы болып табылады, сондай-ақ ол Уильям Генри Ирландияның "Вортигерн мен Ровена" пьесасында екінші дәрежелі кейіпкер ретінде пайда болады, бұл пьеса бастапқыда Уильям Шекспирдің жоғалған туындысы деп жарияланған. Айлсфордқа жақын орналасқан Китс Коти үйінің неолиттік камералы қабірі жергілікті аңызда Катигерннің қабірімен байланыстырылады.