Кіріспе

Ортағасырлық қала (Kungahälla, ) – Швецияның Вестра-Гёталанд округіндегі Кунгалв муниципалитетіне қарасты Бохусленнің оңтүстігінде орналасқан ортағасырлық қоныс. Бұл Рагнхильдсхолмендегі (Borgen på Ragnhildsholmen) бұрынғы бекініс орны.

Тарих

Норвегия патшаларының сагалары Конгельді викинг дәуіріне жататын елді мекен ретінде көрсетеді. Снорри Стурлусонның сөзіне қарағанда, Конгель Швеция мен Норвегия арасындағы бейбітшілік туралы екі маңызды патшалық шарт жасалған орын болды. Біріншісінде Норвегияның Олав II және Швецияның Олоф Скотконунг есімді екі Олав патшасы шамамен 1020 жылы бейбіт келісімге келді. Екіншісі үш патшаның кездесуі деп аталды, онда 1101 жылы Кунгахеллада Швецияның Инге I, Норвегияның Магнус Ялаңаяқ және Данияның Эрик Евергуд үш скандинавиялық патшасы бас қосты. 1111 жылы крест жорығынан оралғаннан кейін, король Сигурд I Магнуссон Конгельді өзінің резиденциясы етіп белгіледі. Конгель ағылшын жылнамашысы Ордерик Виталистің жазбаларында алты норвегиялық қаланың бірі ретінде еске алынады. 1135 жылдың тамызында қала померандықтардың шабуылына ұшырап, тоналып өртенді. Бұзылғаннан кейін қала сәл батысқа көшірілді. Снорри Стурлусон бір ғасырдан кейін Конгель толыққанды қалпына келмегенін айтты. Қала ерте орта ғасырларда, әсіресе 13 ғасырда Норвегия патшалығының оңтүстікке қарайғы соңғы бекінісі ретінде патшалық биліктің маңызды орталығы болды. Осы кезеңде Рагнхильдсхолмендегі қамал және францискандық монастырь салынды, ал Кастель монастырі қайта жаңартылды. Кастель монастырін архиепископ Эйстейн Эрлендссон құрды және ол 13 ғасырдың ортасында салынды. Монастырь Нидарос архиепископтығының басқаруында болды. Дания королі Фредерик I 1529 жылы өз мемлекетіндегі монастырларды жабуға байланысты монастырды тәркіледі. Рагнхильдсхолмен – Гёта өзеніндегі арал, ол Венер көлінен Каттегатқа құяды және Конгельге қарап орналасқан. 1256 жылы Норвегия королі Хакон IV сол кезде Данияның иелігінде болған Халланд провинциясына шабуыл жасады. Бұл қамалды король Хакон салған және ол Хаконның экспансиялық саясатында маңызды рөл атқарды. Бұл аймақтағы ең маңызды норвегиялық бекініс болды. 14 ғасырдың басында Конгель Швеция мен Норвегияның болашақ королі Магнус II-нің әкесі, Швеция королі Эрик Магнуссонның феоды болды. Герцог Эрик Магнуссон өз қайнағасы Норвегия королі Хакон V-ке швед королі Биргерге қарсы шабуыл жасауға көмектескені үшін бұл бекіністі сыйлық ретінде алды. 1308 жылы король Хакон V Бохус бекінісін салғаннан кейін, Рагнхильдсхолмендегі қамал патшалық резиденциясы ретінде маңыздылығын жоғалта бастады. 1320 жылдан кейін ол туралы ешқандай мәлімет жоқ. Кейінгі орта ғасырларда қаланың маңызы одан әрі төмендеді. Ол 1612 жылы өртеніп, кейін Бохусқа жақын жерге көшіріліп, Кунгальв деп аталды. Бохуслен 1658 жылы Роскильде шарты бойынша Швецияға өткенге дейін Норвегияға қарасты.

Қазба жұмыстары

Археологиялық қазба жұмыстары 19 ғасырдың соңында Рагнхильдсхолмен және Кастель клостер монастыры орнында басталды, қазірге дейін жалғасуда. Қазбалардың нәтижелері XIII ғасырдың ортасына дейін ірі құрылыс жұмыстары жүргізілгенін көрсетеді. Дегенмен, қаланың солтүстігінде орналасқан викинг дәуіріне жататын патшалық резиденцияның археологиялық куәліктері де бар. Швециялық археолог Вильгельм Берг (1891–1892) жүргізген қазбалар барысында монастырьдың қалдықтары табылды. Монастырьдағы негізгі қазба жұмыстары 1953–1954 жылдары жүргізілді, ал 1958 жылы көне қаланың ортағасырлық зират аймағында археологиялық қазбалар салынды. 1985–1994 жылдар аралығында ескі қала аумағындағы түрлі жерлерде бірнеше қазба жұмыстары жүргізілді.

Кунгалланың алғысы

Археологтар Йтербидің оңтүстігінде орналасқан викингтер қауымы Кунгальланың алғысы болған деп санайды, және бұл қауым бүгінгі Йтерби жерінде, Вестра портен/Смелленнің үлкен зират жанында орналасқан. Йтербиде археологтар б.з.д. 500 жылдан 600 жылға дейін салынған Темір дәуірінен қалған бірнеше ғимараттардың қалдықтарын тапты. Олардың ішіндегі ең ірісі – 48 метр ұзындығы және 10 метр ені бар зал ғимараты. Мұндай ғимараттар қоғамның жоғарғы топтарына тиесілі болған, ал бұл табылыс Бохусландағы көші-қон дәуіріндегі зал ғимаратының алғашқы табылуы болуы мүмкін, өйткені ғимарат 400 және 600 жылдар аралығында салынған. Зал ғимаратының қалдықтарының табылуы бірнеше дереккөздерде, соның ішінде 13 ғасырдағы Ньялс сагасында айтылған патшалық меншіктің алғысы деп есептеледі. Норвегия королі Олав II Харальдссон, кейіннен Әйіс Қасиетті Олав деп аталған, Кунгалв тұрғындары оның флотын аяқтағанша осы жерде бір жыл күтіп, содан кейін Фарер аралдарына салық алу үшін аттанған. Патшалық зал ғимаратында Олав Триггвасон, Харальд Хардрада және басқа да патшалар мен саудагерлер уақытымен тұрған.