Жейнизм мен Ислам: Тарихи қарым-қатынастар мен өзара әсерлер
Islam and Jainism
Жейнизм мен Ислам дінтерінің Үнді субконтинентіндегі қарым-қатынасы: тарих, діни қуғын-қырқын, төзімділік, Акбар әміршілігі және храмдардың мешітке айналуы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джайнизм және ислам діндерінің арақатынасы туралы шолу
Overview of the relationship between the religions of Jainism and Islam
Ислам мен джайнизм Үндістан субконтинентінде жиі исламдық шапқындардан кейін, және он екінші ғасырдан бастап субконтиненттің солтүстік-батыс, солтүстік және орталық бөліктері Дели сұлтандығының, содан кейін түрік-моңғол текті моғолдардың (моғол халқының) билігіне өткеннен кейін өзара әрекеттесті. Джайнизм мен исламның діни негіздері әртүрлі, ал олардың өзара іс-қимылы діни қуғын-сүргіннен бастап өзара қабылдауға дейін әртүрлі болды. Джайнистер мұсылман жаулап алу кезінде және одан кейін қуғын-сүргінге ұшырады. Бірақ, Император Акбар (1542-1605) сияқты ерекше жағдайлар да болды, ол джайнистерге құрмет көрсетіп, діни төзімділігінің арқасында түрмедегі құстарды босатуға және джайнистердің Париусан мерекесінде жануарларды өлтіруге тыйым салды.
Islam and Jainism interacted with each other in the Indian subcontinent following the frequent Islamic incursions, and later the Islamic conquest and rule of the subcontinent from twelfth century AD onwards, when much of northwest, north and central India came under the rule of the Delhi Sultanate, and later the Moghuls (Mughal people) of Turko Mongol origin. Jainism and Islam have different theological premises, and their interaction has been mixed ranging from religious persecution to mutual acceptance. Jains faced persecution during and after the Muslim conquests on the Indian subcontinent. There were significant exceptions, such as Emperor Akbar (15421605) whose supposed religious tolerance, out of respect for Jains, ordered release of caged birds and banned killing of animals on the Jain festival of Paryusan.
Мұсылман жаулап алушылары мен джайнистік институттар
Делиде салынған алғашқы мешіт, "Quwwat al Islam" (Qutb Minar маңында), бұрын Томара әулеті тұсында салынған джайни ғибадатханалары мұсылман сұлтандығының күшімен мешітке айналдырылғаннан кейін салынды. Осы мешіт салу үшін 27 джайни ғибадатханасы қиратылды, ал мешіттің аты "Ислам күші" деп аударылады. Ғибадатхананың қалдықтары мешіт құрылысына материал ретінде пайдаланылды. Сол сияқты, Хамбат қаласындағы Джами мешіті де джайни ғибадатханаларының орнында салынған. 782 жылы Синдтің түркі билеушілері Валлабхи қаласын қиратты, ол маңызды джайни орталығы болған. Махмуд Газни (1001), Мұхаммед Гори (1175) және Алауддин Мұхаммед Шах Халджи (1298) джайни қауымдастығымен ерекше қарым-қатынаста болды. Гуджараттағы Бхадешвардағы Ибрахим қасиетті орны 1160 жылы салынды, бұл исламдық жаулаудан бұрын болды. Мехрдад Шокохи археологиялық дәлелдерге сүйене отырып, Бхадрешвардағы мұсылман ескерткіштерін Үндістандағы ең алғашқы мұсылман ескерткіші деп санайды, оның архитектурасы Маунт Абудағы джайни ғибадатханаларына ұқсас.
The first mosque built in Delhi, the "Quwwat al Islam" (near Qutb Minar) was built after the Jain temples built previously under the Tomara dynasty were forcefully converted into Mosques by the Muslim Sultanate. 27 Jain temples were demolished to build this mosque whose name translates to "might of Islam". The remains of the temple were used for to provide the building material for the mosque. Similarly the Jami Masjid at Khambhat was built on ruins of Jain temples. In the year 782, the city of Vallabhi, which was an important Jain center, was destroyed by Turkic rulers of Sindh. Mahmud Ghazni (1001), Mohammad Ghori (1175) and Ala ud din Muhammed Shah Khalji (1298) had an interesting relation the Jain community. The Shrine of Ibrahim at Bhadreshwar in Gujarat, built in 1160 AD was built before Islamic conquest. Mehrdad Shokoohy regards the Muslim monuments at Bhadreshwar to be the earliest Muslim monument in India based on archaeological evidence with architecture similar to the Jain temples of Mt Abu.
Делхи сұлтандығындағы джайнизм
Дели сұлтандығының негізін қалаушылар мен билеушілері, Мұхаммед Гори (1175) және Алауддин Халджи (1298) джайни қауымымен белгілі қарым-қатынаста болды. Джинапрабха Сури (1333 жылы қайтыс болған) өзінің "Вивидхатхиртакалпа" ("Әртүрлі қасиетті орындарға жол көрсетуші") еңбегінде Дели сұлтаны Мұхаммед бин Тұғлықпен (1325-1351 жылдары билеген) қарым-қатынасы туралы жазған. Сұлтанмен қарым-қатынасын талқылайтын екі тарауда (олардың бірі оның шәкірті жазған), Джинапрабха Делиге храмнан алынған бір мүсінді қайтарып алу үшін саяхаттайды. Ол өзінің поэзиялық шеберлігімен және Үндістанның әртүрлі діни және философиялық мектептерін жақсы білуімен сұлтанды таң қалдырғаннан кейін. Екінші тарауда Джинапрабха сұлтанның діни мәселелерін шешу үшін Делиге қайта шақырылады. Сұлтанның қазынасынан мүсінді алғаннан кейін, Джинапрабха пікірсайыстардағы шеберлігін көрсету үшін қала бойынша пілге мінгізіліп, салтанатты түрде көрсетіледі. Ол сұлтанның әскери жорықтарына қатысып, қайтып келгеннен кейін джайни қауымы үшін Туғлуқабад қаласының төртен бір бөлігі, соның ішінде Джинапрабханың дәріс оқуы үшін зал сыйға беріледі. Авторымыз джайни қауымының гүлденгенін және "хиндұлар билік құрған, жағдай жақсы болған кезде, даңқты Джинапрабхасури өзіне келгендердің бәріне, тіпті басқа дінді ұстанушыларға да, қызмет етуге асыққан" десе, осы кезде мерекелік шаралар мен қуанышпен қарсы алынады. Джинапрабха джайндардың қауіпсіз және салықсыз қасиетті сапарлар жасауына рұхсат беретін жарлықтарды (фирман) да қол жеткізген. Ғибадатханалар зардап шеккенімен, Джинапрабха осы оқиғаларды мұндай нәрселер болатын Қараңғы дәуірдің (Кали Юга) күшімен байланыстырады. Сондай-ақ ол бұл зардаптарды храмдарды қалпына келтіру арқылы "шексіз ізгілікке" ие болу мүмкіндігі ретінде қарастырады, бұл жұмысты қарапайым адамдар ықыласпен атқарады. Дигамбара дәстүрінде Бхаттарака дәстүрінің қазіргі түрінің (сары киімді монах ретінде) негізін салуға көбінесе Мула Сангхтың Прабхачандрасы, Балаткара Гана Сарасвати гаччасы, Патанадан (Гуджарат) Делиге сапар шеккен адам жатады, ол Делидегі алғашқы Бхаттарака ретінде тағайындалды. Оны Дели билеушісі, Мұхаммед бин Тұғлық шақырған.
Founders and rulers of Delhi Sultanate such as Mohammad Ghori (1175) and Alauddin Khalji (1298) had a known relation with the Jain community. Jinaprabha Suri (d.1333) writes in his "Vividhatirthakalpa" ("Guide to Various Pilgrimage Places") of his relationship with Muhammad bin Tughluq (r.1325 1351), Sultan of Delhi. In two chapters that discuss his relationship with the Sultan (one of which was actually written by his disciple), Jinaprabha travels to Delhi to recover an image that had been taken from a temple. After impressing the Sultan with his poetic flair and his thorough knowledge of the various religious and philosophical schools in India. In the second chapter, Jinaprabha is called back to Delhi to settle some religious matters for the Sultan. After getting the image back from the Sultan's treasury, Jinaprabha is paraded around the town on an elephant as a display of his pre eminence in debate. He accompanies the Sultan on his military campaigns and upon his return is awarded a quarter of town in Tughluqabad for the Jain community, including a hall for Jinaprabha to teach in. Amid great fanfare and celebration the Jain community is declared by our author as prosperous and "just as when the Hindus ruled and times were not so bad, the glorious Jinaprabhasuri taught all those who come to him, even those of other faiths, and all rush to serve him." Jinaprabha also secured edicts (firmans) to allow Jains to go on pilgrimage unharmed and untaxed (ibid.). While temples were desecrated, Jinaprabha speaks of these incidents as due to the power of the Dark Age (Kali Yuga) in which such things are going to happen. He also speaks of these desecrations as opportunities to earn "endless merit" by restoring temples, which laymen did with gusto. In the Digambara tradition, the founding of the Bhattaraka tradition in its modern form (as an orange robed monk), is often attributed to Prabhachandra of Mula Sangh, Balatkara Gana Saraswati gachchha, who travelled from Pattana (Gujarat) to Delhi, where he was anointed in a ceremony as the first Bhattaraka of Delhi. He was invited by the ruler of Delhi, who is identified as Muhammad Bin Tughlaq.
Джайнизмнің моғол дәуіріндегі сипаты
Банкирлер мен қаржыгерлер ретінде джайндар мұсылман билеушілеріне маңызды әсер етті, бірақ олар исламдық категориялармен құрылған саяси пікірсайысқа сирек қатыса алды. Акбардың моғол сарайына әсер еткен кейбір джайнизм салты мен тұлғалары құжатталған. Акбар Светамбара Тапа Гаччасының басшысы Хиравиджаяны құрметтеді. Олар императорды Гуджаратта алты айға жануарларды союға тыйым салуға, қайтыс болғандардың мүлігін тәркілеуді, Суджия салығын (джизя) және Сульканы (мүмкін, қажылық салық) жоюға, сондай-ақ құстар мен тұтқындарды босатуға көндірді. Акбар аң аулаудан бас тарды және ет жеуді тоқтатты, себебі ол оған жиренді. Сондай-ақ, Шах Джахан да. Акбар Париушана кезінде маңызды джайнистік орындардың жанында жануарларды союға тыйым салды. 1645 жылы Моғол ханзадасы Аурангзеб Гуджарат әкімі болып тағайындалғаннан кейін, француз саяхатшысы Жан де Тевеноттың (1666) мәлімдемесіне сәйкес, джайни зергері және банкирі Шантидас Джавери салған Чинтамани Паршванат джайнистік ғибадатханасының ішінде сиыр союға бұйрық берді. Шантидас, әлде кемі Аурангзебтің әкесі, император Шах Джаханға шағымданған болуы мүмкін. Бірнеше жыл өткен соң, 1648 жылы Шах Джахан фарман шығарды, онда мұсылмандық және джайнистік аймақтарды бөлу үшін михрабтар арасында қабырға тұрғызылуы және джайнистік бөлігі Шантидасқа қайтарылып, джайнистер сол жерде құлшылық ете алатыны жарияланды. Фарманда сонымен қатар ғимаратта орналасқан мұсылман факирлерінің шығарылып, ғибадатханадан алынған материалдардың қалпына келтірілуі керек екені де айтылды. Алайда Шантидас және джайни қауымы бұзылған ғимараттан мүсіндерді алып, басқа джайни ғибадатханаларына орнатты және оны қалпына келтіруге тырыспады, нәтижесінде ғибадатхана практикалық мағынада жойылды.
As bankers and financiers, the Jains had significant impact on Muslim rulers, but they rarely were able to enter into a political discourse which was framed in Islamic categories. Some Jain customs and characters that influenced the Mughal court of Akbar have been documented. Akbar honored Hiravijaya, the leader of the Svetambara Tapa Gaccha. They persuaded the emperor to forbid the slaughter of animals for six months in Gujarat and abolish the confiscation of property of deceased persons, the Sujija Tax (jizya) and a Sulka (possibly a tax on pilgrims) and free caged birds and prisoners. Akbar is said to have given up hunting and quit meat eating forever as it had become repulsive. and Shah Jahan. Akbar banned animal slaughter near important Jain sites during the Paryushana. In 1645, the Mughal prince Aurangzeb, after being appointed the Governor of Gujarat, ordered the slaughter a cow inside the Chintamani Parshvanath Jain temple constructed by the Jain jeweller and banker Shantidas Jhaveri, according to the French traveller Jean de Thévenot (1666). Shantidas likely complained to Aurangzeb's father emperor Shah Jahan. Few years later, in 1648, Shah Jahan issued a firman declaring that a wall be constructed between the mihrabs to separate the Muslim area and Jain area, and Jain part be handed back to Shantidas so that Jains can worship in that part. The firman also declared that the Muslim fakirs housed in the building be removed, and the materials carried away from the temple should be restored. However, Shantidas and the Jain community removed the principal images from the desecrated building and installed them in other Jain temples, did not attempt to restore it and the temple disappeared for all practical purposes.
Ұқсастықтар
Джайнизм де, ислам да ораза ұстауға үлкен мән береді. Джайнизмдегі аскетикалық тәжірибелер мен мерекелік шаралар ораза ұстаумен байланысты. Исламда Саум (Рамазан айындағы мұсылман оразасы) – мұсылмандардың бір ай бойы міндетті түрде ораза ұстауы. Басты айырмашылық – Саум оразасы исламда тек күндізгі уақытта ғана сақталады, ал мұсылмандар күн батқаннан кейін оразаларын ашады. Джайнистер оразаларын күндіз де, түнде де жалғастырады және оразаны күн шыққаннан кейін 48 минут өткен соң тоқтатып, ашады. Тағы бір айырмашылық – джайнизмдегі ораза ұстау ерікті, және джайнистер жылдың кез келген уақытында өздерінің қалауынша белгілей алады. Ал исламдағы бір айлық ораза – Ислам күнтізбесімен белгіленген, Исламның бес тірегінің бір бөлігі болып табылады. Джайнизм қайта туу циклінің бір бөлігі саналатын көптеген құдайларды (қасиетті тұлғаларды) мойындайды, ал ислам қатаң монотеистік дін.
Both Jainism and Islam place value on ritual fasting. The ascetic practices and festive occasions in Jainism involve fasting. In Islam, Sawm (Muslim Fasting for Ramadan) is a month long mandatory ritual fasting by Muslims. One major difference is that during Sawm fasts in Islam, fasting is limited to daylight hours, and Muslims break their fast after sunset. In Jain fasting fasting continues during day and night, and Jains break their fast 48 minutes after the sunrise of the day when fast ends. Another difference is that Jain practice is optional and set by the preferences of the Jain any time of the year. In contrast, the month long fasting in Islam is a part of the mandatory five pillars of Islam practice that is set by the Islamic calendar. Jainism accepts numerous deities (gods and goddesses) that are a part of the cycles of rebirth, while Islam is strictly monotheistic.
Жануарлардың құқықтары мен азық-түлік
Джайнизмнің зорлық-зомбылықсыздық доктринасы қатаң вегетариандық джайнизм мәдениетін қалыптастырды. Ислам діні етті Алланың нығматы деп үйретеді, мысалы, Құранның 6:141-142 аяттарында көрсетілгендей. Мұсылмандар көбінесе ет жейді, бірақ тек халал ет тұтынуға рұқсат етіледі. Олар шошқа еті мен спирттік ішімдіктерден қатаң түрде бас тартады. Джайнистер кез келген жануарды союға қарсы. Мұсылмандар, мысалы, Құрбан айт мерекесінде сияқты, ет үшін жаппай мал сою рәсімін орындайды, бірақ сонымен қатар кез келген жануарға зиян келтіруге тыйым салады. Бұл дін адамның өмірі тек бір рет болатынын, ал өлгеннен кейін Алланың алдында есеп беретінін, содан кейін жұмақта сыйлыққа ие болып немесе тозақта жазаланатынын үйретеді. Ислам соңғы қайта тірілу және Сот Күні туралы хабарлайды, бірақ адамның басқа денеге немесе жаратылысқа қайта тууының мүмкіндігі жоқ. Керісінше, реинкарнация (қайта туу) доктринасы, оның Самсара және Карма теорияларымен бірге, джайнизмнің теологиялық негіздерінің орталық бөлігін құрайды, бұл джайнизмнің негізгі ағымдарындағы осы тақырыпқа арналған кең ауқымды әдебиеттермен және джайнизм дәстүрінің ерте кезеңдерінен бастап осы мәселелер бойынша пікірлермен дәлелденеді. Қазіргі джайнизм дәстүрлеріндегі реинкарнация – бұл дүниелік өмірдің түрлі өмір салаларында үздіксіз қайта туу және азаппен сипатталатынына және рухани және этикалық өмірдің азапты тоқтату және қайта туудан құтылу құралы екеніне сенім.
The non violence doctrine of Jainism has encouraged a strict vegetarian Jain culture. Islam teaches that meat is a gift of God, such as in verses 6:141 142 of the Quran. Muslims are generally non vegetarians, and only consume halal meat. They strictly avoid consuming pork and alcohol. Jains oppose any slaughter of animals. Muslims ritually perform large scale slaughter of animals for meat, such as on the festival of Eid al Adha but also forbid harming of any animal whatsoever. It teaches a linear concept of life, wherein a human being has only one life and upon death is judged by God, then rewarded in heaven or punished in hell. Islam teaches final resurrection and Judgement Day, but there is no prospect of reincarnation of a human being into a different body or being. In contrast, the reincarnation (rebirth) doctrine, along with its theories of Saṃsāra and Karma, are central to Jain theological foundations, as evidenced by the extensive literature on it in the major sects of Jainism, and their ideas on these topics from the earliest times of the Jaina tradition. Reincarnation in contemporary Jainism traditions is the belief that the worldly life is characterized by continuous rebirths and suffering in various realms of existence, and that a spiritual and ethical life is a means to end suffering and rebirths.
Аскетизм және монахтық
Аскетизм джайнизм теологиясының және құтқарылу процесінің маңызды бөлігі және оған құрмет көрсетіледі. Исламның басты ағымында аскетизмге орын жоқ, тек азшылықты құрайтын суфи сектасында ғана бар. Джайнизмде монахизм қадірленеді. Исламда монахизмге тыйым салынған.
Asceticism is celebrated and a major part of Jain theology and salvation process. Mainstream Islam has lacked asceticism, except for its minority Sufi sect. Monasticism is cherished in Jainism. Monasticism is forbidden in Islam.
Жолдан таюшылық
Исламнан бас тарту, яғни мұсылманның Исламнан айнып, басқа дінге немесе дінсіздікке (атеизмге) өтуі ислам құқығында өлім жазасына кесілетін діни қылмыс саналады. Құранда олардың "қайтарылуы", "бас тартуы" немесе "сенгеннен кейін күпірлікке ұшуы" жағдайында ақыретте қорқынышты жазалар күтіп тұрғаны айтылған. Джон Эспозитоның мәлімдемесіне сәйкес, хадистерде Исламнан шығу "басын кесу, айқышқа ілу немесе жер аудару" жазасымен жазаланады, ал шариғат (исламдық заң кодексі) ересек, ақыл-есі дұрыс еркек адамның өз еркімен Исламнан шығуына қатысты қанды қылышпен өлтіруді талап етеді. Кейбір дигамбара джайни жазбаларында Будда Махавираның джайни сангхасына қосылып, кейіннен жолдан тайып, қазір буддизм деп аталатын өз дінін құрғандығы айтылады. Бұл тарихи байланысты ерте буддалық мәтіндер де растайды, онда Махавира Ниганта Натапутта деп аталады.
Apostasy, that is abandonment of Islam by a Muslim and conversion to another religion or atheism, is a religious crime in Islamic jurisprudence punishable by death. The Quran promises dire consequences in the afterlife to those who "turn from", "renounce" or "disbelieve after having believed". According to the Hadiths, states John Esposito, leaving Islam is punishable by "beheading, crucifixion or banishment", and Sharia (Islamic legal code) traditionally has required death by the sword for an adult sane male who voluntarily leaves Islam. In some Digambara Jain writings, the Buddha is presented as someone who joined Mahavira's Jain sangha, but became an apostate and started his own religion now called Buddhism. This historic interaction is confirmed by early Buddhist texts wherein the Mahavira is called as Nigantha Nataputta.