Кіріспе
Фредерик Форсайттың кітабы – британ жазушысы Фредерик Форсайттың 1979 жылы жарық көрген «Шайтанның таңдауы» романы. Бұл оның төртінші толыққанды романы болды және оның шығармашылығындағы жаңа бағытты белгіледі, оқиға жақын болашақта (1982 жылы) емес, соңғы өткен шақта өрбиді. Бұл туынды «Балама жоқ» деген атпен түсірілмеген сценарийден өркендеді.
The Devil's Alternative is a novel by British writer Frederick Forsyth first published in 1979. It was his fourth full length novel and marked a new direction in his work, setting the story in the near future (in 1982) rather than in the recent past. The work evolved from an unfilmed screenplay entitled No Alternative.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл оқиға Қара теңізде құлаған кемеден аман қалған адамның табылуымен басталады. Түркиядағы ауруханада жазылып жатқанда, оны ағылшын-украин Эндрю Дрейк баяндамамен келеді. Құлаған Мирослав Каминский (укр. Мирослав Камінський) – КГБ-ға сатқындық еткеннен кейін қашқан украин ұлтшылы. Дрейк Каминскийді Кеңес Одағына соққы беруге көндіреді. Каминский Дрейкке Лев Мишкин мен Давид Лазарев туралы айтады, олар антисемиттік кеңес билігінің өмір бойына жасаған зорлық-зомбылығы мен кемсітуіне ұшыраған және КСРО-ға қарсы кез келген әрекетке дайын екі украиндық еврей ұлтшылы. Осы уақытта, Кеңес Одағындағы бидайға фунгицид шығаратын зауыттағы бірнеше ақаулар бидай өнімінің улануына алып келді. АҚШ бұл дағдарыстың бар екенін біліп, саяси және әскери жеңілдіктер үшін өз азық-түліктерін Кеңес Одағына сатуды жоспарлап отыр. Политбюродағы совет армиясының маршалы Керенский және партия теоретигі Вишнаев басқа стратегия ұсынады: Батыс Еуропаны басып алып, азық-түлік алу, Батыс (әсіресе АҚШ) жеңіліске және одан туындайтын ұзақ мерзімді жеңіске мойын бұруы керек деп, идеологиялық емес, нақты негіздемелермен ядролық соғысқа барудан гөрі жеңіліске ұшырайды. Төраға Максим Рудин ұзақ жылдар бойы темір қауырсынмен билік жүргізген қатал коммунист болғанымен, соғыс жақтаушылардың жоспары толыққанды ядролық соғысқа алып келеді, себебі Батыс Совет блогының үстемдігімен биленетін планетада вассал болады. Алайда, Рудин қатерлі ісікпен өліп жатыр және фракция оны құлатып, үшінші дүниежүзілік соғысты бастауына жол бермеу үшін уақыты аз екенін біледі. Соғыс жоспары туралы хабар британдық барлау агенті Адам Манроға Кремль кеңсесінде жұмыс істейтін және Политбюроның талқылауларының жазбаларына қол жеткізе алатын оның бұрынғы сүйіктісі, ресейлік әйел Валентина арқылы жетеді. Бұл ақпарат британдық және американдық саяси басшылықты дүрліктіреді. Мишкин мен Лазарев Дрейктің көмегімен Рудиннің политбюродағы одақтасы және КГБ басшысы Юрий Иваненконы өлтіру арқылы оның жағдайын қиындатады. Политбюро Иваненконың өлімі туралы шындықты жасырғанда, Мишкин мен Лазарев Украинадан қашу үшін совет ұшағын ұрлап алады, бірақ қону кезінде ұшқыштардың бірі атып өлтірілгеннен кейін Батыс Берлинде тұтқындалады. Дрейкке екі адамды босату керек, өйткені олар ғана Кеңес үкіметінің ең қуатты басшыларының бірін қорғай алмағанын, осылайша Украинада және басқа да совет республикаларында ұлтшыл көтерілістерді тудыра алады. Дрейк және басқа да украиндықтар Солтүстік теңіздегі әлемдегі ең ірі мұнай танкерін ұрлап, Мишкин мен Лазаревті Израильге экстрадициялауды талап етеді, әйтпесе 1 000 000 тонна мұнайды төгумен қорқытады. Жағалау елдері бұл экологиялық апатқа ұшырамас үшін тұтқындарды босатуды қолдайды. АҚШ президенті Билл Мэтьюс британдықтардан егер тұтқындар босатылса, КСРО астық және әскери жеңілдіктер туралы келіссөздерді тоқтататынын хабарлайды, сондықтан екі ғана мүмкін нәтиже бар: тарихтағы ең үлкен мұнай төгілуі немесе Батыс Еуропаға кеңес басқыншылығы. Осылайша Мэтьюс таңдау алдында тұр: мұнай төгілсе, немесе кеңес басқыншылығы болады. Мунро ақырында тұтқындарды босатуға мүмкіндік беретін үшінші нұсқаны ойлап табады (осылайша мұнай танкері тосқауылын аяқтайды) және кейін олар КГБ басшысын өлтіргендерін ашпай, тыныш өлім жазасына кесіледі. Израильде екі тұтқындардың босатылуын күтіп отырған Каминскийді Израиль полициясы қоршап алып, өзін-өзі өлтіреді, өйткені ол КГБ қайтадан оны қуалайды деп сенді. Дрейк пен оның командасы супертанкерден қашып құтылғаннан кейін өлтіріледі, ал Вишнаев саяси бюродан ұятқа қалдырылып, соғыс қатеріне тоқталады. Эпилогта Рудин өзінің орнын басуы үшін бейбітшілік фракциясынан орташа (Совет Одағы әлемді билейді, бірақ оны біртіндеп және ядролық қаруды қолданбайды деп санайды) адамды жариялайды. Салтанатты рәсімнен кейін ол Манроға Валентинаның барлық уақытта оның үшін жұмыс істеп, Манро мен Батыс үкіметтеріне дағдарысты жою және соғысты болдырмау үшін қажетті ақпаратты бергенін жеке түрде айтады. Ол Манроға Валентинаның оны шын жүректен жақсы көретінін, бірақ туған жерін тастап, онымен бірге болу үшін романтикалық байланыста емес екенін айтады. Сыртқа шығып, жаңа өмір бастауға бостандық алған Манро өзін күлдіреді – тәжірибелі шпион тарихтың ең көне шпиондық әдісіне алданды: жалған махаббат.
Өмірбаян
1975 жылы Форсайт "азатқа берілген супертанкер" туралы "No Alternative" атты түпнұсқа сценарийін фильм продюсері Лью Грейдке сатты, ол бұрын Форсайттың "Шопан" романына кино құқықтарын да сатып алған болатын. Грейд Форсайтқа осы жұмысы үшін 150 000 доллар және кірістің белгілі бір пайызын төледі. Фильмді Мартин Старгер мен Paramount Pictures бірлесіп өндіруге келісті. Бірақ фильм түсірілмеді.
Туралы адамдар туралы мәлімет
Романда аттары өзгертілген көптеген нақты тұлғалар бейнеленген; Ұлыбритания премьер-министрі Джоан Карпентер – Маргарет Тэтчер (роман жарияланған кезде ол жаңа ғана премьер-министр болған); АҚШ президенті Уильям "Билл" Мэтьюс – Джеймс "Джимми" Картер (бірақ кітаптағы ойдан шығарылған Мэтьюс өзінің екінші мерзімін аяқтап жатыр, ал Картер 1979 жылы бірінші және жалғыз президенттік мерзімінің соңына жақындап қалған); оның поляк Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі Станислав Поклевски – Збигнев Бжезинский; ал Мемлекеттік хатшы Дэвид Лоуренс – Сайрус Вэнс. Маргарет Тэтчер кейін "Төртінші протокол", "Келіссөзші", "Құдайдың нұсқауы", "Күн сәулесінің бір тамшысы" және "Айкон" фильмдерінде өзінің ролінде пайда болды.