Кіріспе

Циклоспориаз - Cyclospora cayetanensis паразитімен туындайтын, нәжіс немесе нәжіспен ластанған тамақ және су арқылы берілетін патогенді апикомплексті протозоалық ауру. Ластанған жемістер мен көкөністерге байланысты іріктеулер тіркелген. Бұл ауру адамнан адамға жұқпайды, бірақ саяхатшылар үшін диареяның себебі болуы мүмкін.

Себеп

Циклоспориаз негізінен адамдарға және басқа приматтарға әсер етеді. Cyclospora cayetanensis тұқымдасының ооцистасы жұқа ішекке енген кезде, оның шырышты қабығына еніп, шамамен бір апта бойы инкубацияланады. Инкубациядан кейін жұқтырған адам ауыр сулы диарея, ісіну, қызба, асқазан ауруы және бұлшықет аурулары сияқты белгілерді сезінеді. Паразит әсіресе жұқа ішектің жіңішке бөлігіне (jejunum) әсер етеді. Непалда циклоспориаз диагнозы қойылған тоғыз науқастың барлығында lamina propria қабынуы және lamina propria-дағы плазма мөлшерінің артуы байқалды. Ооцисталар он екі елі ішектің аспираттарында да анықталды. Ооцисталар көбінесе ластанған суды немесе адам нәжісін тыңайтқыш ретінде қолдану салдарынан қоршаған ортада кездеседі.

Диагностика

Диагноз қою қиын болуы мүмкін, себебі нәжісте оocyst-тердің анық көрінбейтініне байланысты. ДНК-ға негізделген ПТР тестілері және қышқылға төзімді бояу анықтауға көмектеседі.

Алдын алу

Қазіргі уақытта адамдарда циклоспориазды алдын алуға арналған вакцина жоқ, бірақ қойларда түсік түсіруді азайту үшін вакцина бар.

Емдеу

Инфекция көбінесе триметоприм/сульфаметоксазолмен, басқаша айтқанда Бактрим немесе котримоксазолмен емделеді, себебі дәстүрлі антипротозоальді препараттар жеткіліксіз. Жұғудың алдын алу үшін тағамды мұқият пісіру қажет, ал ағын судан ішуден аулақ болу керек.

Эпидемиология

Адамдарда циклоспориаздың алғашқы тіркелген жағдайлары 1977, 1978 және 1979 жылдары тіркелді. Бұл жағдайларды Папуа-Жаңа Гвинеяда жұмыс істеген кезде үш жағдайды анықтаған британдық паразитолог Эшфорд хабарлады. Эшфорд паразитте спорацияның өте кеш басталатынын – 8–11 күннен кейін ғана болатынын анықтады, бұл ауруды диагностикалауды қиындатады. Фекалияны зерттегенде, спораланбаған ооцистерді саңырауқұлақ спораларымен шатастыру оңай, сондықтан оларды көз жазды қалдыру мүмкін. 2007 жылы үнді зерттеушілері Циклоспора инфекциясы мен Белл парезі арасындағы байланысты сипаттаған жағдай туралы хабарлама жариялады. Бұл Циклоспораның созылмалы инфекциясынан кейін Белл парезінің тіркелген алғашқы жағдайы болды. Басқа ішек сыртындағы жағдайларға қоса, циклоспориаз кері қайтатын нейрондық зақымдануға немесе Гиллен-Барре синдромына немесе Белл парезіне әкелетін басқа белгісіз механизмдерге қатысты болуы мүмкін. 2010 жылы «Медицина институты журналында» Катманду аңғарында жүзу арқылы Циклоспора жұғуы туралы хабарлама жарияланды. Зерттеушілер жүзушінің тұратын жерінің маңында және бассейнің жанында ашық жерде нәжіс тастаған адамның нәжіс үлгілерінде Циклоспораның анықталғанын анықтады. Дегенмен, олар паразитті иттің, құстың, ірі қара малдың нәжісінде, көкөніс үлгілерінде немесе суда таппады. Олар бассейн суының қоршаған ортаның ластануы арқылы жұққан болуы мүмкін деген қорытындыға келді, себебі паразит суда хлорлауға төзімді. Циклоспориаз инфекциясы туралы Непалда көптеген хабарламалар бар. Бір зерттеуде Тирт Радж Гимире, Пурнанатх Мишра және Живан Бахадур Шерчан 2002–2004 жылдар аралығында Катманду аңғарындағы көлдерден, өзендерден, құдықтардан және қалалық крандардан көкөністердің, кәріз судың және судың үлгілерін жинады. Олар Циклоспораны шалқан, гүлдік капуста, кәді, горчица жапырақтарында, сондай-ақ кәріз суы мен өзен суында тапты. Бұл алғашқы эпидемиологиялық зерттеу Непалда мамырдан қыркүйекке дейінгі жаңбырлы маусымда циклоспориаздың маусымдық сипатын анықтады.

СПИД- тік науқастардағы циклоспориаз

1980 жылдардың басында СПИД эпидемиясының басталуында циклоспориаз СПИД-пен ауыратын науқастар арасында ең маңызды мүмкіндіктік инфекциялардың бірі ретінде анықталды. 2005 жылы Гхимире мен Мишра төмен гемоглобин деңгейі бар науқаста циклоспориазды анықтады және иммундық жүйенің жетіспеушілігі салдарынан гемоглобиннің төмендеуіне осы кокцидияның қатысы болуы мүмкін екенін болжады. 2006 жылы олардың тобы ВИЧ/СПИД-пен ауыратын және ВИЧ/СПИД-пен ауырмаған пациенттерде циклоспориаздың рөлі туралы мақала жариялады. 2008 жылы үнді зерттеушілері Катмандудағы ВИЧ/СПИД-пен ауыратын пациенттерде циклоспораның таралуы туралы есеп жариялады. Олар топырақ, өзен суы, кәріз суы, тауық, иттің және көшедегі адам нәжісінің үлгілерін тексеріп, циклоспораның бар екенін анықтады. Сондай-ақ, олар СПИД-пен ауыратын науқастарда циклоспориаздың бірнеше қауіп факторын бағалады. 2013 жылдың маусым және тамыз айлары аралығында АҚШ-та осы аурудың бірнеше тәуелсіз ошақтары 25 штатта кемінде 631 адамды қамтыды. Кейінгі тергеулер Айова және Небраска штаттарындағы жағдайдың себебі салат қоспасы екенін көрсетті. 2015 жылы CDC 31 штатта циклоспориаз жұқтырған 546 адам туралы хабарлама алды. Техас штатында тіркелген инфекциялардың ең көп санына қатысты жүргізілген топтық зерттеулерде зақымдалған кинзаның (кориандр) кінәлі екені анықталды. 2017 жылдың 21 шілдесі мен 8 тамызы аралығында Техас штатының Денсаулық сақтау департаменті (DSHS) Хьюстон аймағындағы Жерорта теңізі стиліндегі мейрамханалар желісінде (A желісі) тамақтанған адамдар арасында циклоспориазға шалдыққан 20 жағдайды тіркеді. 2018 жылдың 31 шілдесінде АҚШ Ауыл шаруашылығы департаменті (USDA) Cyclospora-мен ластанған болуы мүмкін сиыр, шошқа және құс етінен жасалған салаттар мен орамаларға қатысты халық денсаулығына ескерту жасады. Ластану осы өнімдерде қолданылған ұсақталған рим мақтасынан туындады. 2020 жылдың маусым айында CDC және басқа да реттеуші органдар АҚШ-тың орталық бөлігінде салат қоспасымен байланысты циклоспориаздың жаңа ошағын зерттеуді бастады. 2020 жылдың 27 маусымында Fresh Express 91-ден астам Fresh Express және жеке таңбалы салат өнімдерін қайтаруға ерікті келісім берді.