Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ботаникада аун – үлкен құрылымдағы түк немесе қыл тәрізді қосымша, немесе Астралылар (Asteraceae) тұқымдастығындағы паппустың қатайған ине тәрізді бөлігі. Аун түрлі өсімдік тұқымдастықтарына тән, оның ішінде Герaнийлер (Geraniaceae) және көптеген астықтар (Poaceae). Аунды «құйрықша» деп те атайды, себебі олар өсімдіктің жанынан өтетін жануарларға жабысып қалады.
In botany, an awn is either a hair or bristle like appendage on a larger structure, or in the case of the Asteraceae, a stiff needle like element of the pappus. Awns are characteristic of various plant families, including Geraniaceae and many grasses (Poaceae). A common name for awns includes foxtails, for they tend to stick to animals passing by the plant.
Сипаттама
Шөптегілерде, әдетте, гүлдің қабықшаларынан (леммаларынан) шұңғылдар өседі. Бұл көбінесе шөптің түкті көрінісін тудырады. Шұңғылдар ұзын (бірнеше сантиметр) немесе қысқа, түзу немесе иіліңкі, әрбір гүлде біреу немесе бірнешеу болуы мүмкін. Кейбір биологиялық туыстар шұңғылдарының атымен аталады, мысалы, үш шұңғылды (Aristida). Кейбір түрлерде шұңғылдар фотосинтезге елеулі үлес қосуы мүмкін, мысалы, арпада. Жабайы егістіктің гүлшоғырлары өздігінен өсіп, топыраққа ену үшін механикалық түрде қозғалады. Түнде ылғалдың артуымен гүлшоғырдың шұңғылдары тік тұрып, біріне-бірі жақындайды, соның салдарынан дәнді топыраққа итеріп жібереді. Күндіз ылғал төмендеп, шұңғылдар босаңсып қайтадан түседі; алайда, шұңғылдардағы ұсақ кремний шаштары топырақта ілгектей әрекет етеді және гүлшоғырдың кері қайтуына кедергі келтіреді. Күндізгі және түнгі ылғалдың алмасу кезінде, шұңғылдың соққылай қозғалысы, суда жүзетін бақаның қимылына ұқсас, гүлшоғырды топыраққа шамамен бір дюймға дейін қадап жібереді. Geraniaceae тұқымдас өсімдіктерінде шұңғылдар бес қабықшаның дистальды (ростральды) ұштарын құрайды, олар жұмыртқалықтан жоғарыдағы тікшеде параллель орналасқан. Түрлеріне қарай, мұндай шұңғылдар тұқымды таратудың әртүрлі функцияларын атқарады, яғни тұқымды сыртқа лақтыру (тұқымды шығару); бүкіл қабықшаны лақтырып, сындыру (қабықшаны проекциялау); өтетін жануарларға шұңғылдарды немесе қылшықтарды іліктіру (зоохория); немесе тұқымды жұмсақ топыраққа бұрап көму.
In grasses, awns typically extend from the lemmas of the florets. This often makes the hairy appearance of the grass synflorescence. Awns may be long (several centimeters) or short, straight or curved, single or multiple per floret. Some biological genera are named after their awns, such as the three awns (Aristida). In some species, the awns can contribute significantly to photosynthesis, as, for example, in barley. The awns of wild emmer wheat spikelets effectively self cultivate by propelling themselves mechanically into soils. During a period of increased humidity during the night, the awns of the spikelet become erect and draw together, and in the process push the grain into the soil. During the daytime the humidity drops and the awns slacken back again; however, fine silica hairs on the awns act as ratchet hooks in the soil and prevent the spikelets from reversing back out again. During the course of alternating stages of daytime and nighttime humidity, the awns' pumping movements, which resemble swimming frog kick, drill the spikelet as much as an inch into the soil. When awns occur in the Geraniaceae, they form the distal (rostral) points of the five carpels, lying parallel in the style above the ovary. Depending on the species, such awns have various seed dispersal functions, either dispersing the seed by flinging it out (seed ejection); flinging away the entire carpel so that it snaps off (carpel projection); entangling the awn or bristles on passing animals (zoochory); or possibly burying the seed by twisting as it lies on soft soil.