Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Испания мәдениеті, 2200–1550 б.з.д.
Culture of southern Spain, 2200–1550 BCE
Аргариялық мәдениет, қазіргі Испанияның оңтүстік-шығысындағы Альмерия провинциясындағы Антас қаласының жанындағы Эль-Аргар типтік орнымен аталған. Бұл ерте қола дәуірі мәдениеті шамамен 2200 ж.б.д. мен 1550 ж.б.д. аралығында гүлденген. Аргариялық мәдениеттің ерекшелігі – қоланың ерте пайдаланылуы, бұл тайпаға қысқа мерзімге басқа, мыс дәуірі халықтарынан жергілікті үстемдік құруға мүмкіндік берді. Эль-Аргар сонымен қатар күрделі керамика және қыш өңдеу техникаларын дамытты, оларды басқа Жерорта теңізі тайпаларымен саудаластырды. Осы өркениеттің орталығы солтүстікке жылжыды, ал оның кеңеюі мен ықпалы ата-бабаларынан әлдеқайда зор. Олардың кен өндіру және металлургиясы жоғары деңгейде болды, қола, күміс және алтын қазылып, қару-жарақ және әшекейлер жасалды. Сиерра-де-База тауларының биік жатқан Канад-дель-Гитано ойпатындағы торфтың гүлдені талдауы, Аргариялықтардың құнды табиғи ресурстарды тоздырып, өзінің құлауына себепкер болғанын көрсетеді. Аймақтың беткейлерін жапқан жапырақты емен ормандары өртеліп, көміртек қабаты қалдырылды және олар отқа төзімді, сондай-ақ өртке бейім Жерорта теңізі бұталарымен – гариг және макиспен алмастырылды.
The Argaric culture, named from the type site El Argar near the town of Antas, in what is now the province of Almería in southeastern Spain, is an Early Bronze Age culture which flourished between c. 2200 BC and 1550 BC. The Argaric culture was characterised by its early adoption of bronze, which briefly allowed this tribe local dominance over other, Copper Age peoples. El Argar also developed sophisticated pottery and ceramic techniques, which they traded with other Mediterranean tribes. The center of this civilization is displaced to the north and its extension and influence is clearly greater than that of its ancestor. Their mining and metallurgy were quite advanced, with bronze, silver and gold being mined and worked for weapons and jewelry. Pollen analysis in a peat deposit in the Cañada del Gitano basin high in the Sierra de Baza suggests that the Argaric exhausted precious natural resources, helping bring about its own ruin. The deciduous oak forest that covered the region's slopes were burned off, leaving a tell tale carbon layer, and replaced by the fire tolerant, and fire prone, Mediterranean scrub familiar under the names garrigue and maquis.
Шыны бұрандалар
Мағыналы элемент – көгілдір, жасыл және ақ түсті шыны мұнықтар, олар осы мәдениетте табылды және Мысыр (Амарна), Микен Грекиясында (б.з.д. 14 ғасыр), Ұлыбританияның Уэссекс мәдениетінде (б.з.д. шамамен 1400 жыл) және Франциядағы кейбір жерлердегі ұқсас табыстармен байланыстырылған. Дегенмен, осы мұнықтардың кейбіреулері халколит кезеңіндегі (Ла Пастора орны) қазбаларда табылған, бұл материалдың оңтүстік-шығыс Иберияға ертерек келуі мүмкін деген болжамдарға әкелді (б.з.д. 3 мыңжылдықтың соңы).
A meaningful element are the glass beads (of blue, green and white colors) that are found in this culture and which have been related with similar findings in Egypt (Amarna), Mycenaean Greece (dated in the 14th century BC), the British Wessex culture (dated c. 1400 BC) and some sites in France. Nevertheless, some of these beads are already found in chalcolithic contexts (site of La Pastora) which has brought some to speculate on an earlier date for the introduction of this material in southeast Iberia (late 3rd millennium BC).
Басқа да өндірілген тауарлар
Керамика маңызды өзгерістерге ұшырайды, әшекейлеуден бас тартып, жаңа түрлерге көшеді. Текстиль өндірісі де маңызды болған сияқты, әсіресе жүн және зығырмен жұмыс істеген. Тоқу өнері де маңызды болғанға ұқсайды, бұл бұрынғы кезеңдерге қарағанда кеңірек таралып, түрленгенін көрсетеді.
Pottery undergoes important changes, almost totally abandoning decoration and with new types. Textile manufacture seems important, working specially with wool and flax. Basket making also seems to have been important, showing greater extent and diversification than in previous periods.
Жерлеу салттары
Еуропалық мегалитикалық мәдениетке тән ұжымдық жерлеу дәстүрі жеке жерлеулерге көшіріледі. Толос орнына үйлердің астында немесе сыртында шағын қоршаулар пайда болады. Бұл үрдіс Шығыс Жерорта теңізінен, ең алдымен Микен Грециясынан бастау алған сияқты (Сицилия мен Италияда ұжымдық жерлеу дәстүрі тағы да біраз уақыт сақталады). Аргария мәдениетінен бастап, бұл жаңа жерлеу салты Іберияның қалған бөліктеріне біртіндеп және біркелкі емес таралады. Осы мәдениеттің B кезеңінде питхостарда (үлкен құмыраларда) жерлеу ең көп кездеседі (қараңыз: Құмырада жерлеу). Бұл әдет (ол ешқашан Аргария шеңберінен тысқары шықпаған) Грециядан келген болуы мүмкін, онда ол кейін қолданылған, шамамен б.з.б. 2000 жылдан бастап.
The collective burial tradition typical of European Megalithic culture is abandoned in favor of individual burials. The tholos is abandoned in favour of small cists, either under the homes or outside. This trend seems to come from the Eastern Mediterranean, most likely from Mycenaean Greece (skipping Sicily and Italy, where the collective burial tradition remains for some time yet). From the Argarian civilization, these new burial customs will gradually and irregularly extend to the rest of Iberia. In the phase B of this civilization, burial in pithoi (large jars) becomes most frequent (see: Jar burials). Again this custom (that never reached beyond the Argarian circle) seems to come from Greece, where it was used after. ca 2000 BC.
Генетикалық профилі
Ла-Альмолоя және Ла-Бастидада тексерілген 36 ер адамның 35-і R1b M269 гаплогруппасына жатты (Y гаплогруппасы ағашындағы нақты филогенетикалық орны 14 ер адамда анықталды, олар Y SNP P312-де туындаған вариантты және 18 ер адамда Y SNP Z195-тің туындаған нұсқасын алып жүреді), тек бір адам басқа кладтан, E1b L618-ден шықты. Аргар мәдениеті, ықтималда, солтүстік-орталық Ибериядан келген жаңа топтардың қосылуынан қалыптасқан (олар бұрыннан Y хромосомалық тұқым қуалаушылығын және Орталық Еуропа даласына байланысты тектік ата-бабаларын алып келді) және жергілікті оңтүстік-шығыс Иберияның Мыс дәуіріндегі топтарынан құралған. Бұл топтар басқа Иберия аймақтарынан өзгешелік танытты, олар Иран неолитіне тән тектік ата-бабаларды алып жүрді (шығыс және/немесе Орталық Жерорта теңізіндегі ежелгі топтарда табылғанмен ұқсас). Басты қосымша тектік ата-бабалар көзі – Орталық Еуропаның Белл Бикер тобына ұқсас, олар алдымен солтүстік Иберияға тектік ата-бабаларын қосты, содан кейін оңтүстікке қарай тарады. Алғашқы көздер шамамен 60% Анатолиялық фермерлер, 25% Батыс аңшы-жинаушылар және 15% Ямнаядан тұрды. Кейбір фенотиптік белгілері: абсолютті көпшілік қоңыр көзді, ақшыл тері басым болды, ал қоңыр шаштар қара шаштарға қарағанда көбірек кездесті.
Out of 36 males tested from La Almoloya and La Bastida sites, 35 were assigned to haplogroup R1b M269 (the exact phylogenetic position on the Y haplogroup tree could be resolved further in 14 males, who carry the derived variant at Y SNP P312, and the derived subvariant Y SNP Z195 in 18 males), only an individual was from another clade, E1b L618. The Argar Culture was likely formed from a mixture of new groups arriving from north central Iberia (which already carried the predominant Y chromosome lineage and central European steppe related ancestry) and local southeastern Iberian Copper Age groups that differed from other Iberian regions in that they carried an Iran Neolithic like ancestry (similar to that found in eastern and/or central Mediterranean ancient groups). The major additional ancestry source resembled central European Bell Beaker groups, which first contributed ancestry to northern Iberia, followed by a southward spread. The distal sources were ~60% Anatolian farmer, ~25% Western Hunter Gatherer, ~15% Yamnaya. Some phenotypìc traits were: absolute majority of brown eyes, pale skin was majoritary, and brown hair was more usual than black hair.
Туған мәдениеттер
Лос-Миларес: оған дейінгі мәдениет. Белл Бикер мәдениеті: оған дейінгі мәдениет. Леванте қоласы: Валенсия жеріне дейін таралады: кішкентай қалалар бар, бірақ Эль-Аргармен тығыз байланысты. Мотилла (Ла Манча): бұл прото-ибериялық халықтардың әскери жорығындай көрінеді. Когота мәдениеті Эль-Аргардың ықпалында болды. Оңтүстік-Батыс Иберияның қола аймағы. Микен Грециясы: Жерорта теңізі арқылы мәдени алмасулар анық байқалады, аргарлықтар гректердің жерлеу салтын қабылдады (жекелеген жерлеулер, бастапқыда циста, содан кейін питоста), ал гректер де сол мақсат үшін ибериялық толос импорттады. Нурагик цивилизациясы: Мәдени алмасу және нурагик халқына олардың толосы әсер еткен болуы мүмкін.
Los Millares: its antecessor culture. Bell Beaker culture: its antecessor culture. Bronze of Levante: extending by the Land of Valencia: with smaller towns but very related to El Argar. Motillas (La Mancha): what would seem a military march of these proto Iberian peoples. Cogotas culture was influenced by El Argar. South Western Iberian Bronze circle. Mycenaean Greece: some cultural exchanges across the Mediterranean are very clear, with Argarians adopting Greek funerary customs (individual burials, first in cist and then in pithos), while Greeks also import the Iberian tholos for the same purpose. Nuragic civilization: Cultural exchange and probably influenced the Nuragic people with their tholos.