Кіріспе

Anteater және armadillo туысқан сүтқоректілердің түрлері

Қамысты жалқау (Bradypus torquatus) – Оңтүстік Америкаға тән үш саусақты жалқау. Бұл Xenarthra кіші тобына жататын үш саусақты жалқаулардың төрт түрінің бірі және плаценталық сүтқоректілерге жатады. Олар Бразилияның оңтүстік-шығысы және солтүстік-шығысындағы Атлантика жағалауындағы ылғалды ормандарда, Эспириту-Санту, Рио-де-Жанейро және Баия штаттарында таралған. Әрбір жеке тұлға түрдің ішінде әртүрлі генетикалық құрамымен генетикалық тұрғыдан ерекшеленеді. Қамысты жалқау IUCN Қызыл тізімінде «Қауіпті» (VU) санатында тіркелген және олардың саны азайып барады. Бұл Bradypus torquatus мекендейтін кейбір аймақтарды ерекше оқшаулап, көптеген ішкі көсемдеуге (инбридингке) алып келеді, бұл түрдің басқа аймақтардағы генетикалық әртүрлілігіне әсер етеді. Жеке қамысты жалқаулар 0,5-6 гектарға дейін аумақта қоныстанады, ал халық тығыздығы гектарына 0,1-1,25 (0,04-0,51 акр) аралығында бағаланады. Қамысты жалқау әдетте өте ыстық және ылғалды климатты, жылдық жауын-шашын мөлшері кем дегенде 1200 мм (47,2 дюйм) болатын ылғалды тропикалық ормандарда кездеседі, онда құрғақ маусым өте аз. Атлантика жағалауындағы ылғалды ормандарда жауын-шашын маусымы қазаннан сәуірге дейін, ал құрғақ маусым мамырдан қыркүйекке дейін созылады. Bradypus torquatus көбінесе мәңгі жасыл ормандарда кездеседі, бірақ жапырақтардың кең ауқымын жеуге қабілетті болғандықтан, жартылай жапырақты және екінші деңгейлі ормандарда да мекендей алады. Bradypus torquatus мекендеу ортасын мұқият таңдайды. Олар көбінесе көлеңкелі, үлкен ағаштар өсетін жерлерді таңдайды және ашық жерлерден аулақ болады. Қамысты жалқаулар мекендейтін орманның көп бөліктері антропогендік орманды жоюдың салдарынан зардап шеккен, ал олардың тіршілік ету ортасы бастапқы биоманың 7%-ына дейін азайған. Бұл олардың өмір сүруіне төнетін басты қауіп.

Анатомиясы мен морфологиясы

Қаңқалы жалқаулардың түсі ақшыл қоңырдан сұрға дейін болады. Ұзын сыртқы түк қысқа, тығыз, қара және ақ түсті түкті жабады. Сыртқы қалың қабығында көбінесе балдырлар, кенелер, құрттар, қоңыздар және көбелектер кездеседі. Қаңқалы жалқаудың кішкентай басы жүнмен қапталған құлақ қабықшаларымен және алға қараған көздермен ерекшеленеді, көздері көбінесе қара түсті түкпен жабылады. Бетінің және мойнының екі жағындағы ұзын түк жалқаудың мұрынындағы қысқа түкті жабады. Қаңқалы жалқаудың бетіндегі сезімтал түктері сирек. Ересек еркектердің денесінің ұзындығы , ал құйрығы шамамен болса, салмағы дейді. Әйелдер әдетте ірілеу болады, олардың денесі , ал салмағы болады. Барлық жалқаулар сияқты, қаңқалы жалқаудың да денесінің көлеміне қарағанда бұлшық массасы өте аз. Бұл бұлшық массасының азаюы оған жіңішке бұтақтарға ілінуге мүмкіндік береді.

Жалпы

Манетті жалкоолар - жалғыз өмір сүретін күндізгі жануарлар, күнінің 60-80 пайызын ұйықтап өткізеді, ал қалған уақытын шамамен тең бөліп тамақтануға және орын ауыстыруға жұмсайды. Жалқаулар ағаштардың түйіршік жерлерінде немесе бұтақтардан аяқтарымен ілініп, басын алдыңғы аяқтарының арасына тығып ұйықтайды.

Диета

Манетті жалқаулар жапырақ жегіштер, және тек ағаш жапырақтарымен ғана қоректенеді. Жалпы алғанда, олардың рационы кең, бірақ олар жас жапырақтарды артық жақсы көреді, сондай-ақ кейбір өсімдіктер басқаларына қарағанда көп тұтынылады. Ағаштардың жапырақтарымен қоректену үшін олар морфологиялық, физиологиялық және мінез-құлықтық тұрғыдан көптеген бейімделулерге ие. Бұл жапырақтарда протеин мен қарапайым көмірсулар өте аз мөлшерде болады, нәтижесінде өте төмен энергетикалық рацион қалыптасады. Олардың тамақтануы және кішкентай дене мөлшерінің үйлесімі азықтың денеден өте баяу өтуіне себеп болады. Кекропия – үш саусақты жалқаулар туысы Брадипустың негізгі азығының бірі, бірақ манетті жалқаулар үшін бұл жағдай емес. Шындығында, олардың рационындағы басым бөлігі Кекропия болған жағдайда, көптеген жекелемелер өлімге ұшырауы мүмкін.

Көбею

Кейбір мәліметтер бойынша, жағалы жалқаулар жыл бойы көбейе алады, бірақ көбінесе олардың көбеюі маусымдық сипатта болады. Жұптасу әдетте тамыз бен қазан айлары аралығында жүзеге асады. Бұл кезең жаздың соңы – тамыз және қыркүйек айлары, сондай-ақ жаңбырлы маусымның басталуы – қазан айы деп аталады. Жүкті аналар мен жас жалқаулар үшін жылдың ылғалды және ыстық мезгілі қолайлы, себебі олардың метаболизмі баяу және дене температурасын реттеу қабілеті жоқ. Ал жағалы жалқаулар көбінесе ақпан мен сәуір айлары аралығында, яғни құрғақ маусымның басында – сәуірде және жаңбырлы маусымның соңында – ақпан мен наурыз айларында туады. Ана жағалы жалқаудың жүктіліктен кейінгі аралық немесе екінші туу аралығы бір жылды құрайды. Анасы бір жас туады, оның салмағы шамамен 1,5 кг-дай болады және ересектерге тән ерекше жағасы жоқ. Жас жаңа туғандар екі аптада қатты тамақ жей бастайды және екі-төрт ай аралығында толықтай ана сүтінен айырылады.